Trong quá trình vận hành, động cơ ô tô phát ra nhiều loại âm thanh khác nhau, trong đó tiếng “tạch tạch” thường khiến không ít tài xế lo lắng. Một số tiếng động là đặc trưng bình thường của kim phun nhiên liệu hoặc các chi tiết phụ trợ, nhưng nếu âm thanh phát ra từ khu vực cò mổ hay con đội xu páp thì đó có thể là cảnh báo kỹ thuật cần được chú ý sớm.
Trên nhiều động cơ hiện đại, hệ thống con đội thủy lực được sử dụng để duy trì khe hở xu páp chính xác, đồng thời giúp động cơ vận hành êm ái và hiệu quả. Các con đội này hoạt động dựa trên áp suất dầu bôi trơn. Khi dầu sạch và đủ áp suất, chúng tự động điều chỉnh để loại bỏ khe hở cơ khí trong hệ thống phối khí.
Tuy nhiên, theo thời gian, dầu bẩn, cặn bùn hoặc tình trạng thiếu dầu có thể khiến con đội hoạt động kém hiệu quả và phát ra tiếng gõ đặc trưng.
Ở giai đoạn đầu, tiếng “tạch” nhẹ xuất hiện khi khởi động nguội và biến mất nhanh sau vài giây thường chưa đáng lo ngại, đặc biệt với xe ít sử dụng hoặc để lâu ngày. Ngược lại, nếu tiếng gõ kéo dài ngay cả khi động cơ đã nóng, hoặc ngày càng rõ hơn, đó là dấu hiệu cho thấy con đội có thể đã bị kẹt, mòn hoặc không còn khả năng bù áp suất dầu.
Các chuyên gia kỹ thuật cho biết tiếng gõ từ con đội thường đều và nhanh, phù hợp với tốc độ quay của trục cam. Do trục cam quay chậm hơn trục khuỷu, âm thanh này thường nghe “mềm” và nhẹ hơn so với tiếng gõ thanh truyền. Đây là điểm quan trọng giúp phân biệt giữa lỗi ở hệ thống phối khí và những hư hỏng nghiêm trọng hơn ở phần dưới động cơ.
Trong một số trường hợp, tiếng gõ có thể giảm khi tăng ga nhưng quay trở lại ở chế độ không tải. Hiện tượng này cho thấy con đội đã bắt đầu suy yếu. Nếu tiếp tục bị bỏ qua, con đội có thể bị phá hủy hoàn toàn, gây mòn trục cam và phát sinh mạt kim loại trong dầu, từ đó lan rộng hư hỏng sang các bộ phận khác của động cơ.
Nguy hiểm hơn, nếu tiếng gõ trở nên nặng và trầm, đặc biệt tăng theo vòng tua máy, đó có thể là dấu hiệu của bạc biên hoặc bạc trục khuỷu bị mòn. Khi lớp dầu bôi trơn không còn bảo vệ, thanh truyền và trục khuỷu va chạm trực tiếp với nhau, dẫn đến nguy cơ hỏng động cơ ở mức độ thảm họa và chi phí sửa chữa rất lớn.
Nguyên nhân sâu xa của hiện tượng này thường bắt nguồn từ việc bảo dưỡng không đúng cách. Động cơ thiếu dầu, dầu xuống cấp hoặc lọc dầu kém chất lượng đều làm giảm khả năng bôi trơn và làm sạch các chi tiết nhỏ như con đội thủy lực. Việc thay dầu không đúng chu kỳ là yếu tố phổ biến khiến cặn bẩn tích tụ và gây kẹt cơ cấu bên trong.
Để phòng tránh, người sử dụng xe cần duy trì mức dầu đúng tiêu chuẩn, thay dầu và lọc dầu định kỳ theo khuyến cáo của nhà sản xuất. Sau khi động cơ đạt nhiệt độ làm việc, việc vận hành ở dải vòng tua phù hợp cũng giúp dầu nóng lưu thông tốt hơn, hạn chế tích tụ cặn bẩn. Trong một số trường hợp, dung dịch vệ sinh hệ thống bôi trơn có thể được cân nhắc như giải pháp hỗ trợ.
Tiếng “tạch tạch” từ động cơ vì thế không chỉ là vấn đề về tiếng ồn. Đó có thể là thông điệp sớm cho thấy xe đang cần được kiểm tra và bảo dưỡng kịp thời. Xử lý sớm có thể chỉ dừng ở việc thay dầu hoặc con đội, nhưng chậm trễ có thể dẫn tới hư hỏng động cơ nghiêm trọng, ảnh hưởng lớn đến chi phí và độ an toàn khi sử dụng xe.
