Tình bang giao đặc biệt
Năm 1972, hai nước Việt Nam và Ấn Độ chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao. Nhưng theo các nhà nghiên cứu, mối liên kết giữa hai nước đã có từ hàng ngàn năm trước. Nguyên Đại sứ Ấn Độ tại Việt Nam Ranjit Rae từng khẳng định: Những minh chứng cho mối liên kết giữa hai nước có thể được tìm thấy ở bất cứ nơi nào ở Việt Nam. Nơi đây có rất nhiều ngôi chùa Phật giáo, đại diện cho sự giao thoa sinh động của các nền văn hóa đa dạng trong kiến trúc, nghi thức cầu nguyện, thờ phụng… Cả hai hệ thống tông phái Phật giáo chính là Phật giáo Nguyên thủy (Theravada) và Phật giáo Đại thừa (Mahayana) đều phát triển mạnh mẽ ở Việt Nam. Bên cạnh Phật giáo, dấu ấn của Ấn Độ giáo lưu giữ đậm nét ở miền Trung Việt Nam, với minh chứng sinh động là Di sản Văn hóa thế giới Mỹ Sơn. Nơi đây là thánh địa Ấn Độ giáo, nơi thờ cúng linh thiêng của các vương triều Champa.
Đặc biệt, mối liên kết ấy ngày càng trở nên sâu sắc từ sự vun đắp của vị lãnh tụ thiên tài của cách mạng Việt Nam - Chủ tịch Hồ Chí Minh, người lúc sinh thời đã đến Ấn Độ 3 lần. Lần đầu tiên Bác Hồ ghé qua Ấn Độ năm 1911 khi trên đường đi tìm đường cứu nước; lần thứ hai năm 1946 với tư cách là nguyên thủ quốc gia, dừng chân ở Ấn Độ trên đường đến Pháp dự hòa đàm; và lần thứ ba năm 1958 là chuyến thăm chính thức cấp Nhà nước 10 ngày với tư cách là Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Nói như Giáo sư Chintamani Mahapatra, người sáng lập và Chủ tịch danh dự của Viện nghiên cứu Ấn Độ Dương- Thái Bình Dương Kalinga, Tổng Biên tập Tạp chí Đối ngoại, chính sách “Hành động hướng Đông” của Ấn Độ – một chính sách dành vị trí đặc biệt cho Việt Nam – có nguồn gốc từ chính những mối quan hệ sâu đậm mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thiết lập với các lãnh đạo như Thủ tướng Jawaharlal Nehru từ những năm tháng đầu tiên của nền độc lập.
Đại sứ Phạm Sanh Châu, người rất nhiều năm là Đặc mệnh toàn quyền Việt Nam tại Ấn Độ, cũng từng chia sẻ: Mối quan hệ Việt Nam - Ấn Độ trở nên đặc biệt tin cậy, gắn kết do những tương đồng về tư tưởng giữa hai vĩ nhân kiệt xuất của hai dân tộc: Hồ Chí Minh và Mahatma Gandhi. Hai nhà lãnh tụ cách mạng dù không có cơ hội gặp nhau nhưng sự trân trọng, ngưỡng mộ mà họ dành cho nhau đã trở thành nguồn cảm hứng cho tất cả những người yêu chuộng hòa bình trên khắp thế giới. Trong khi đó, tình bạn bền chặt, chung thủy giữa Chủ tịch Hồ Chí Minh và Thủ tướng Ấn Độ Jawaharlal Nehru, vị Thủ tướng đầu tiên của Ấn Độ đã đặt nền móng vững chắc cho quan hệ Ấn Độ - Việt Nam, đưa hai dân tộc kề vai sát cánh bên nhau qua những biến động của lịch sử.
Cũng theo Đại sứ Phạm Sanh Châu, trong tư tưởng và tình cảm của người dân Ấn Độ, hình ảnh Việt Nam luôn gắn với hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong cuộc đấu tranh giành độc lập của chúng ta, rất đông người Ấn Độ đã xuống đường biểu tình ủng hộ cuộc đấu tranh giành hòa bình do Chủ tịch Hồ Chí Minh lãnh đạo. Khẩu hiệu “Tên tôi là Việt Nam, tên anh là Việt Nam, tên chúng ta là Việt Nam. Hồ Chí Minh - Điện Biên Phủ” đã được hô vang trên các phố phường Ấn Độ.
Không chỉ là những cuộc biểu tình ủng hộ. Ấn Độ đã luôn sát cánh cùng Việt Nam trong những năm tháng gian khó. Chính phủ Ấn Độ là một trong những chính phủ sớm công nhận và đặt quan hệ ngoại giao với nước Việt Nam dân chủ cộng hòa. Năm 1954, chỉ một tuần sau ngày Thủ đô Hà Nội giải phóng, cựu Thủ tướng Ấn Độ Nehru là người đầu tiên đứng đầu Chính phủ nước ngoài đến Hà Nội. Năm 1972, khi cuộc chiến tranh tại miền Nam Việt Nam vẫn đang hồi ác liệt, Ấn Độ thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam. Quyết định ấy không chỉ là sự ủng hộ về mặt ngoại giao mà còn là biểu tượng của tinh thần quốc tế cao cả. Năm 1976, Chính phủ Ấn Độ thông qua Hội Chữ thập đỏ đã gửi 100 con trâu sữa để làm giống, giúp đỡ nhân dân Việt Nam xây dựng lại đất nước, hàn gắn vết thương chiến tranh….
Không ngừng gắn kết bền chặt…
Từ nền tảng vững chắc, mối quan hệ bang giao Việt Nam - Ấn Độ không ngừng phát triển. Từ năm 1991, Ấn Độ triển khai “Chính sách Hướng Đông” trong đó ASEAN nói chung và Việt Nam nói riêng trở thành đối tác quan trọng của Ấn Độ. Từ “Khuôn khổ Hợp tác toàn diện” năm 2003, hai nước tiến lên “Đối tác chiến lược” vào năm 2007 và chính thức xác lập quan hệ “Đối tác chiến lược toàn diện” vào tháng 9/2016, mở ra một giai đoạn hợp tác mới, sâu sắc và toàn diện hơn trong mọi lĩnh vực, mang lại những lợi ích thiết thực cho nhân dân hai nước. Năm 2020, hai nước thông qua Tuyên bố tầm nhìn chung Việt Nam - Ấn Độ về Hòa bình, Thịnh vượng và Người dân. Năm 2024, Việt Nam - Ấn Độ thông qua Tuyên bố chung về tăng cường quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện.
Hợp tác giữa Việt Nam và Ấn Độ gặt hái nhiều thành quả trong nhiều lĩnh vực. Trong đó, hợp tác kinh tế tiếp tục phát triển tích cực, trở thành một trong những trụ cột quan trọng của quan hệ song phương. Ấn Độ hiện là đối tác thương mại lớn thứ 8 của Việt Nam, trong khi Việt Nam là đối tác thương mại lớn thứ 21 của Ấn Độ và lớn thứ 4 trong ASEAN. Năm 2025, kim ngạch trao đổi thương mại giữa Việt Nam và Ấn Độ đạt 16,46 tỷ USD, tăng 10,5% so với mức cùng kỳ năm 2024. Tính đến hết tháng 12/2025, Ấn Độ có 473 dự án đầu tư tại Việt Nam, với tổng số vốn là 1,1 tỷ USD. Việt Nam cũng đã đầu tư sang Ấn Độ 30 dự án với tổng số vốn đầu tư gần 150,5 triệu USD. Năm 2025, lượng khách du lịch Ấn Độ đến Việt Nam đạt gần 800.000 lượt, tăng gấp gần 4 lần so với năm 2019… Hai nước đang mở rộng mạnh hợp tác sang các lĩnh vực mới như khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, năng lượng sạch và dữ liệu vệ tinh… Đơn cử như Ấn Độ đang triển khai Chương trình Sứ mệnh Bán dẫn Ấn Độ 2.0 và mở rộng năng lực công nghệ, tạo cơ hội kết nối sâu hơn với Việt Nam.
Năm 2026 này đánh dấu chặng đường 10 năm, Việt Nam và Ấn Độ nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện. Điểm nhấn của chặng đường 10 năm trong mối quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước là chuyến thăm cấp Nhà nước tới Ấn Độ từ ngày 5-7/5 của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Chuyến thăm này mang ý nghĩa lịch sử, khi lần đầu tiên một Tổng Bí thư, Chủ tịch nước của Việt Nam thăm cấp Nhà nước tới Ấn Độ. Như nhìn nhận của Giáo sư Marwah- chuyên gia về kinh doanh quốc tế và địa chính trị tại Đại học Delhi, tác giả của cuốn sách “Quan hệ Ấn Độ - Việt Nam: Động lực phát triển và sự gắn kết chiến lược” - việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lựa chọn Ấn Độ là một trong những quốc gia đầu tiên thăm sau Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam cho thấy Việt Nam tiếp tục coi Ấn Độ là đối tác ưu tiên trong chính sách đối ngoại. Hơn thế, Giáo sư Marwah cũng cho rằng chuyến thăm lần này không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng mà còn diễn ra trong bối cảnh môi trường quốc tế ngày càng phức tạp, với nhiều biến động địa chính trị và địa kinh tế.
Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Cộng hòa Ấn Độ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam là sự khẳng định sức sống vững bền của tình hữu nghị truyền thống và hợp tác toàn diện, hiệu quả giữa hai nước Việt Nam - Ấn Độ, đồng thời góp phần viết tiếp một chương phát triển rực rỡ mới của quan hệ song phương. Như bày tỏ của - Đại sứ Ấn Độ tại Việt Nam Tshering W. Sherpa: “Đối với quan hệ Ấn Độ - Việt Nam, có thể nói “bầu trời không phải là giới hạn.” Đây là một mối quan hệ năng động, hướng tới tương lai và có tầm nhìn dài hạn. Tình hữu nghị giữa hai nước được xây dựng trên các giá trị chung, niềm tin và sự tôn trọng lẫn nhau. Đã đến lúc chúng ta chung tay chuyển đổi những giá trị chung này thành kết quả cụ thể”.
