Bác sĩ (BS) Võ Đức Linh, Trung tâm Hồi sức tích cực, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, bệnh nhân L.V.N., trú tại Hà Tĩnh, có tiền sử viêm gan B từ năm 2009 nhưng chưa điều trị. Trong thời gian làm việc tại Congo, quốc gia thuộc khu vực châu Phi có sốt rét lưu hành, ông nhiều lần bị sốt, rét run nhưng chưa xác định được nguyên nhân.
Khoảng một tháng trước khi nhập viện, bệnh nhân xuất hiện vàng da, vàng mắt tăng dần, mệt mỏi, ăn uống kém nên trở về Việt Nam thăm khám. Dù được BS chỉ định nhập viện theo dõi, ông không đồng ý mà tự mua thuốc nam uống khoảng 15 ngày.
Tối 6/10, gia đình phát hiện bệnh nhân bị ngã, rối loạn ý thức, gọi hỏi không đáp ứng nên đưa đến cơ sở y tế gần nhà. Ông được đặt ống nội khí quản, thở máy và điều trị theo hướng nhiễm khuẩn huyết, đồng thời theo dõi hôn mê gan trên nền viêm gan B. Tuy nhiên, tình trạng không cải thiện, bệnh nhân được chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.
Từ tiền sử viêm gan B, các BS ban đầu cân nhắc bệnh lý gan nặng. Tuy nhiên, thông tin bệnh nhân từng sống gần hai năm tại Congo và nhiều lần sốt, rét run khiến ê-kíp nghĩ đến sốt rét. Kết quả xét nghiệm sau đó dương tính với Plasmodium falciparum — ký sinh trùng có thể gây sốt rét nặng, đe dọa tính mạng.
Theo BS Linh, sốt rét lây truyền chủ yếu qua vết đốt của muỗi Anopheles cái mang ký sinh trùng. Bệnh thường gây sốt, rét run, đau đầu, mệt mỏi, đau nhức cơ thể, nhưng không phải người bệnh nào cũng có đầy đủ triệu chứng điển hình.
Đặc biệt, sốt rét do P. falciparum có thể diễn biến nhanh, gây rối loạn ý thức, suy thận cấp, suy hô hấp, thiếu máu nặng, rối loạn đông máu và tổn thương nhiều cơ quan. Ở thể nặng, các dấu hiệu tổn thương cơ quan có thể nổi bật hơn những cơn sốt, rét run; vì vậy, không có sốt tại thời điểm khám không đủ để loại trừ bệnh.
Với bệnh nhân L.V.N., các biểu hiện vàng da, vàng mắt và rối loạn chức năng gan có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân. Tiền sử viêm gan B chưa điều trị và việc sử dụng thuốc nam cũng cần được xem xét khi đánh giá tổn thương gan. Theo BS, bệnh nền có thể khiến triệu chứng chồng lấp, gây khó khăn cho chẩn đoán nếu không khai thác kỹ yếu tố dịch tễ.
BS Linh khuyến cáo người từng sinh sống, làm việc hoặc trở về từ vùng có sốt rét lưu hành, đặc biệt tại một số quốc gia châu Phi, cần đi khám sớm khi xuất hiện sốt, rét run, mệt mỏi bất thường, vàng da hoặc các dấu hiệu sức khỏe bất thường. Khi khám, người bệnh nên thông báo rõ quốc gia từng đến, thời gian lưu trú, những đợt sốt trước đó và các loại thuốc đã sử dụng.
Người chuẩn bị đến vùng có sốt rét lưu hành cần chủ động phòng muỗi đốt bằng cách ngủ màn, dùng thuốc xua muỗi, mặc quần áo dài tay và hỏi ý kiến bác sĩ về thuốc dự phòng phù hợp. Khi có triệu chứng nghi ngờ, không nên tự dùng thuốc không rõ nguồn gốc hoặc trì hoãn thăm khám, bởi sốt rét do P. falciparum có thể trở nặng nhanh chóng.
