Ngày 22/7, 2 người bệnh mắc sốt rét ác tính lần lượt xuất viện sau gần hai tuần điều trị tại Viện Y học Nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai.
Ít ai biết rằng, phía sau khoảnh khắc trở về ấy là chuỗi ngày căng thẳng của hàng chục bác sĩ nhiều chuyên khoa, những cuộc hội chẩn xuyên đêm và nỗ lực tìm kiếm từng lọ thuốc đặc hiệu để giữ lại sự sống cho người bệnh.
Chi tiết nhỏ mở ra cơ hội sống
Ngày 6/7, người đàn ông 51 tuổi, quê Hà Tĩnh, được chuyển đến Bệnh viện Bạch Mai trong tình trạng sốt cao, rối loạn ý thức, suy gan, suy thận, tổn thương não và phổi.
Các bác sĩ lập tức hồi sức tích cực, lọc máu liên tục để duy trì sự sống. Tuy nhiên, nếu không xác định đúng căn nguyên, mọi biện pháp hồi sức chỉ có thể kéo dài thời gian.
Giữa hàng trăm nguyên nhân có thể gây sốt cao, hôn mê và suy đa tạng, một cuộc hội chẩn toàn viện được kích hoạt. Các chuyên gia truyền nhiễm, hồi sức, thận - lọc máu, huyết học, dược, vi sinh, chẩn đoán hình ảnh... cùng ngồi lại tìm lời giải.
Chính trong quá trình rà soát bệnh sử, một chi tiết tưởng như rất nhỏ đã thay đổi hoàn toàn hướng điều trị: Gần nửa tháng trước khi nhập viện, người bệnh từng sang Angola thăm người thân.
Angola là quốc gia lưu hành sốt rét. Từ dữ kiện này, các bác sĩ Viện Y học Nhiệt đới lập tức nghĩ đến khả năng mắc sốt rét ác tính và chỉ định xét nghiệm tìm ký sinh trùng.
Kết quả soi máu xác nhận người bệnh nhiễm Plasmodium falciparum - loại ký sinh trùng gây sốt rét ác tính nguy hiểm nhất.
Theo các bác sĩ, hiện sốt rét không còn phổ biến ở Việt Nam. Những ca mắc gần đây chủ yếu là bệnh nhân từ các quốc gia có dịch lưu hành trở về. Chính vì hiếm gặp, bệnh rất dễ bị bỏ sót nếu không khai thác kỹ yếu tố dịch tễ.
Trong khi đó, sốt rét ác tính diễn biến cực nhanh. Khi xuất hiện suy đa tạng, tổn thương não, gan, thận hoặc rối loạn đông máu, nguy cơ tử vong tăng rất cao nếu không được điều trị kịp thời.
Cuộc chạy đua với nguồn thuốc hiếm
Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, artesunate đường tiêm là thuốc đặc hiệu bắt buộc trong điều trị sốt rét ác tính.
Thế nhưng, do số ca bệnh rất ít nên loại thuốc này hầu như không được sử dụng thường xuyên. Tại thời điểm bệnh nhân nhập viện, Bệnh viện Bạch Mai chỉ còn lượng thuốc vừa đủ điều trị cho một người.
Trước nguy cơ có thêm bệnh nhân, Ban Giám đốc Bệnh viện lập tức chỉ đạo Viện Y học Nhiệt đới và Khoa Dược khẩn trương liên hệ Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cùng nhiều đơn vị khác để tìm nguồn thuốc, đồng thời báo cáo Bộ Y tế xin hỗ trợ.
PGS.TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai cho biết, trong những tình huống đặc biệt, mọi quyết định đều phải dựa trên cơ sở chuyên môn nhưng mục tiêu cao nhất vẫn là giữ lại cơ hội sống cho người bệnh.
"Giữa sự sống và cái chết, tính mạng người bệnh phải được đặt lên trên hết. Bệnh viện có trách nhiệm huy động mọi nguồn lực, tìm mọi giải pháp có cơ sở chuyên môn để giữ lại cơ hội sống cho người bệnh", ông Cơ nói.
Người bệnh nhiễm Plasmodium falciparum với mật độ ký sinh trùng rất cao
Khi các bác sĩ vẫn đang điều trị cho người đàn ông 51 tuổi thì một bệnh nhân khác tiếp tục được chuyển đến.
Người đàn ông 38 tuổi, quốc tịch Trung Quốc, từng làm việc hơn một năm tại Guinea, quốc gia Tây Phi có sốt rét lưu hành nhập viện trong tình trạng hôn mê, nôn ra máu, suy đa cơ quan.
Xét nghiệm cho thấy người bệnh nhiễm Plasmodium falciparum với mật độ ký sinh trùng rất cao.
Người bệnh phải đặt nội khí quản, thở máy, lọc máu liên tục vì tổn thương não, gan, thận, kèm viêm phổi, thiếu máu nặng, giảm tiểu cầu, nguy cơ xuất huyết tiêu hóa và nhiễm khuẩn huyết.
Khó khăn càng chồng chất khi bệnh nhân không có thân nhân tại Việt Nam. Mọi quyết định điều trị đều phải trao đổi trực tuyến với gia đình thông qua phiên dịch.
19h45 ngày 12/7, báo động đỏ tiếp tục được kích hoạt.
TS.BS Đỗ Văn Thành, Phó Viện trưởng Viện Y học Nhiệt đới, cho biết đây là một trong những ca sốt rét ác tính nặng nhất đơn vị từng tiếp nhận.
"Khi người bệnh vẫn còn một cơ hội sống, dù rất nhỏ, người thầy thuốc không thể từ bỏ. Toàn bộ ê-kíp chỉ có một mục tiêu là kiểm soát ký sinh trùng sớm nhất, hồi sức tích cực cao nhất để bảo vệ các cơ quan và đưa người bệnh trở về", ông Thành chia sẻ.
Các chuyên gia nhiều chuyên khoa liên tục hội chẩn, điều chỉnh từng phác đồ hồi sức, kiểm soát nhiễm khuẩn, rối loạn đông máu, bảo vệ gan, thận và theo dõi sát diễn biến từng giờ.
150 liều thuốc từ WHO và cái kết có hậu
Trước báo cáo khẩn của Bệnh viện Bạch Mai về tình trạng nguy kịch của người bệnh và khó khăn về nguồn thuốc, Bộ Y tế phối hợp cùng Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) điều phối khẩn 150 liều artesunate tiêm từ nước ngoài về Việt Nam.
Nguồn thuốc quý giá này đã giúp các bác sĩ kiểm soát được ký sinh trùng trong máu, từng bước phục hồi chức năng gan, thận và các cơ quan bị tổn thương.
Từ chỗ hôn mê sâu, phụ thuộc hoàn toàn vào máy thở và lọc máu, người bệnh người Trung Quốc dần tỉnh lại, có thể giao tiếp với bác sĩ bằng tiếng mẹ đẻ. Qua các cuộc gọi trực tuyến, gia đình nhiều lần gửi lời cảm ơn đội ngũ y bác sĩ Việt Nam.
Ngày 22/7, cả hai người bệnh đều đủ điều kiện xuất viện.
Theo Bệnh viện Bạch Mai, thành công của hai ca bệnh không chỉ đến từ năng lực chuyên môn mà còn là kết quả của sự chỉ đạo quyết liệt của Ban Giám đốc bệnh viện, sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều chuyên khoa cùng tinh thần không bỏ cuộc của các thầy thuốc.
