Nhớ lại thời điểm hơn 20 năm trước, ông Hiếu cho biết cả khóa kỹ sư xây dựng của mình khi ấy chỉ có hơn chục người đạt bằng khá, còn lại phần lớn là trung bình và trung bình khá. Chứng kiến tỷ lệ tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc tăng vọt những năm gần đây, ông không khỏi băn khoăn: “Phải chăng sinh viên ngày nay giỏi hơn trước đây rất nhiều?”.
Nỗi trăn trở ấy hoàn toàn có cơ sở khi nhìn vào những con số thực tế. Đơn cử tại Đại học Kinh tế Quốc dân, có tới 51,2% trong tổng số hơn 5.700 sinh viên tốt nghiệp năm nay đạt loại xuất sắc – một con số kỷ lục. Tương tự, tại Đại học Ngoại thương, tỷ lệ tân cử nhân xếp loại xuất sắc qua hai đợt tốt nghiệp cũng duy trì ở mức 25 – 30%.
"Chúng ta thành công trong mở rộng quy mô nhưng đã yên tâm về chất lượng chưa?", Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn nêu vấn đề tại hội nghị Giáo dục đại học ở TP HCM hôm qua, ngày 1/10.
Theo Bộ trưởng, giáo dục đại học hiện có gần 2,8 triệu người học, trong đó gần 2,6 triệu sinh viên bậc đại học. Tỷ lệ sinh viên trên dân số 18-22 tuổi đạt hơn 35%.
Quy mô tăng đồng nghĩa các trường cần thêm nguồn lực để đầu tư cơ sở vật chất, đội ngũ giảng viên và nâng cao chất lượng.
"Nếu học dễ để đạt xuất sắc vậy thì sinh viên có phải nỗ lực hay không?", ông Sơn nêu câu hỏi.
Bộ trưởng dẫn thực tế nhiều trường, kể cả đại học lớn, có tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp xuất sắc rất cao. Nếu một trường đặt chuẩn tương đương các trường khác để có nhiều sinh viên tốt nghiệp xuất sắc, theo ông, người học có thể không cần nỗ lực nhiều.
"Sinh viên không nỗ lực hết mình thì không thể có chất lượng tốt được. Tôi rất trăn trở về điều này", ông nói.
Hơn nửa sinh viên nhận bằng xuất sắc
Thống kê xếp loại sinh viên tốt nghiệp năm 2026 cho thấy tỷ lệ bằng giỏi, xuất sắc tại một số trường ở mức cao. Bộ trưởng đề cập trong bối cảnh các trường phải nhìn lại chất lượng đào tạo, thay vì chỉ dựa vào kết quả xếp loại cuối khóa.
Theo ông, câu hỏi quan trọng là sinh viên dành bao nhiêu thời gian mỗi tuần cho học tập và nghiên cứu.
"Nếu còn ít, vì sao sinh viên chưa nỗ lực?", ông nhấn mạnh đồng thời yêu cầu các trường xem xét liệu chương trình có đủ thử thách, môn học có thực sự cần thiết, cách giảng dạy có hấp dẫn hay điều kiện học tập còn hạn chế.
"Chúng ta phải trả lời câu hỏi đó thì mới cải tiến được chất lượng đào tạo", Bộ trưởng chia sẻ thêm.
Thầy Dương Quốc Tuấn, giảng viên ngành Kinh tế tại TP HCM, cho rằng cách kiểm tra, đánh giá cũng cần thay đổi. Theo ông, các trường nên giảm yêu cầu học thuộc lý thuyết, tăng bài tập tình huống, dự án thực tế và khả năng ứng dụng AI, công nghệ.
Khi cách thi thay đổi, kết quả xếp loại mới có thể phản ánh rõ hơn tư duy và khả năng giải quyết vấn đề của sinh viên, ông Tuấn nói.
Ông Lương Trung Hiếu, một kỹ sư xây dựng ở Hà Nội nhớ lại thời điểm hơn 20 năm trước khi ông tốt nghiệp. Theo ông, trong khóa học khi đó chỉ có hơn 10 người nhận bằng khá, phần lớn là trung bình và trung bình khá; gần 20 người không tốt nghiệp đúng hạn.
"Giờ đọc thấy toàn bằng giỏi và xuất sắc, phải chăng sinh viên giỏi hơn trước đây rất nhiều?", ông đặt câu hỏi.
Không chỉ nhìn vào tấm bằng
Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, vấn đề này càng đáng quan tâm khi AI khiến tri thức trở nên dễ tiếp cận. Nếu chỉ học "nông", học "nhẹ", sinh viên sẽ khó cạnh tranh, làm chủ hoặc dẫn dắt công nghệ.
Các trường vì vậy cần gắn việc học với nghiên cứu, trải nghiệm và giải quyết các bài toán thực tế; đổi mới chương trình, mô hình và phương pháp đào tạo.
Ông cũng yêu cầu các trường phát huy quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình về chất lượng, thay vì chờ sinh viên tốt nghiệp mới thống kê tỷ lệ có việc làm.
Bộ trưởng cho rằng trong một số trường hợp, các trường có thể phải tạm dừng tăng quy mô, thậm chí giảm tuyển sinh để tập trung nâng cao chất lượng.
"Không cần đào tạo ra tấm bằng Giỏi, Khá hay Xuất sắc mà phải là sinh viên tốt nghiệp và làm được việc", ông Tuấn bày tỏ và cho rằng khả năng đáp ứng công việc và tỷ lệ thất nghiệp cũng cần được xem là những thước đo quan trọng của chất lượng đào tạo.
