Bộ VHTT&DL vừa có văn bản góp ý hồ sơ quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích quốc gia đặc biệt chùa Đọi Sơn (chùa Long Đọi Sơn), tỉnh Ninh Bình đến năm 2030, tầm nhìn 2050.
Tại công văn số 172/BVHTTDL-DSVH, Thứ trưởng Hoàng Đạo Cương đề nghị UBND tỉnh Ninh Bình chỉ đạo chỉnh sửa, bổ sung hồ sơ quy hoạch di tích theo các nội dung góp ý của Bộ hồi tháng 5/2025.
Đồng thời, bổ sung dự án thăm dò, khai quật khảo cổ để có cơ sở đề xuất vị trí, quy mô xây dựng các công trình phục vụ phát huy giá trị di tích; nhóm dự án chỉnh trang kiến trúc đối với khu dân cư theo quy chế quản lý hoạt động xây dựng; định hướng số hóa di tích để góp phần bảo quản và phát huy giá trị di tích.
Đáng chú ý, Bộ VHTT&DL đề nghị tỉnh Ninh Bình không xây dựng thêm các công trình mới trong khu vực bảo vệ II của di tích. Đó là các hạng mục: Bảo tàng tác phẩm nghệ thuật Phật giáo triều Lý, nhà trưng bày nghệ thuật Phật giáo, nhà trưng bày tác phẩm nghệ thuật nhà Lý và nhà khách Ni.
Yêu cầu này thể hiện quan điểm rõ ràng trong công tác quản lý di sản, đó là phát huy giá trị di tích không đồng nghĩa với việc gia tăng các công trình xây dựng, đặc biệt tại những khu vực bảo vệ cảnh quan và không gian văn hóa gốc.
Lý do là khu vực bảo vệ II có chức năng tạo vùng đệm, bảo đảm sự hài hòa giữa di tích với cảnh quan tự nhiên và môi trường văn hóa xung quanh. Việc xây dựng dày đặc các công trình phụ trợ, dù mang mục đích trưng bày hay phục vụ tham quan, đều tiềm ẩn nguy cơ làm biến dạng không gian lịch sử, ảnh hưởng đến tính toàn vẹn và giá trị chân xác của di tích.
Chùa Đọi Sơn được xây dựng từ thời Lý, được mệnh danh là “đại danh lam”. Ngoài yếu tố cảnh quan thiên nhiên, vị trí quan trọng, di tích kiến trúc, vật thể gốc, chùa Đọi Sơn cũng lưu giữ nguồn tư liệu quý giá đã đúc kết tinh hoa văn hoá ở nhiều triều đại, từ tri thức dân gian đến tri thức bác học.
Đó là các tập kinh, kệ; văn tế, văn khấn, văn cúng, văn chầu, văn bia; hoành phi, câu đối, bài châm, thẻ bài, thơ, phú, lễ hội - những di sản có giá trị vô giá mà ít nơi có được.
Ngoài ra, chùa cũng lưu giữ nhiều hiện vật và nhóm hiện vật đã được xếp hạng Bảo vật quốc gia như tấm bia Sùng Thiện Diên Linh và 6 pho tượng Kim Cương, tượng thần Kinaras.
Năm 1992, chùa Đọi Sơn được công nhận là Di tích văn hóa lịch sử cấp quốc gia. Tháng 12/2017, chùa Đọi Sơn được Thủ tướng Chính phủ quyết định xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt.
