Ngày 2/11, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Trị cho biết, Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ký Quyết định số 2916/QĐ-BVHTTDL, xếp hạng Đền Vĩnh Yên (xã Trường Ninh, tỉnh Quảng Trị) là Di tích Quốc gia.
Đền Vĩnh Yên, còn gọi là đền Vĩnh An hay Nhà thờ Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh, được người dân và dòng họ Nguyễn Hữu xây dựng tại quê nhà để tưởng nhớ vị danh tướng kiệt xuất, bậc khai quốc công thần có công lớn trong sự nghiệp mở mang bờ cõi phương Nam. Ban đầu, đền gồm 3 gian, dựng cột gỗ, vách ván, mái lợp tranh nhưng đồ thờ tự bên trong có đầy đủ tán lọng, bát bửu, hoành phi, câu đối.
Trải qua thời gian, chiến tranh và khí hậu khắc nghiệt, đền Vĩnh Yên từng bị hư hại, xuống cấp nghiêm trọng. Năm 2002, UBND tỉnh Quảng Bình đầu tư xây dựng nhà thờ ngay trên mảnh đất của đền. Đến giai đoạn 2025 - 2026, tỉnh Đồng Nai tiếp tục tài trợ vốn đầu tư tu bổ, tôn tạo di tích trên tổng diện tích 9.929,1 m².
Dự án gồm các hạng mục: tôn tạo nhà thờ, xây dựng nhà tưởng niệm, nhà trưng bày, nhà đón tiếp, nhà biện lễ, đặt tượng đồng Nguyễn Hữu Cảnh, cổng tam quan, hệ thống sân vườn, bãi đỗ xe, hạ tầng kỹ thuật; đồng thời chỉnh trang, tôn tạo mộ phần bà Nguyễn Thị Duyên - phu nhân Lễ Thành hầu - cùng các công trình phụ trợ.
Việc Đền Vĩnh Yên được xếp hạng Di tích Quốc gia không chỉ ghi nhận giá trị kiến trúc, truyền thống tưởng niệm và sự gắn bó của cộng đồng, mà còn góp phần quan trọng trong việc bảo tồn, tôn tạo, phát huy giá trị di tích, phục vụ du khách tham quan và giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.
Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh (1650-1700) là con của Chiêu Vũ hầu Nguyễn Hữu Dật, em của Hào Lương hầu Nguyễn Hữu Hào. Sinh trưởng trong gia đình có truyền thống võ tướng, ông sớm bộc lộ tài năng và trở thành nhân vật quan trọng trong lịch sử dân tộc.
Dấu ấn nổi bật trong sự nghiệp Nguyễn Hữu Cảnh là cuộc kinh lược năm 1698, khi ông được chúa Nguyễn Phúc Chu giao vào tổ chức vùng đất phía Nam. Ông lập phủ Gia Định, lấy xứ Đồng Nai đặt huyện Phước Long, dựng dinh Trấn Biên; lấy xứ Sài Gòn đặt huyện Tân Bình, dựng dinh Phiên Trấn.
Cùng với thiết lập bộ máy quản lý, ông tổ chức khai khẩn, lập làng, lập sổ đinh, sổ điền, tạo điều kiện để lưu dân ổn định cuộc sống. Công lao ấy còn thể hiện ở cách tập hợp các cộng đồng cư dân, tôn trọng phong tục và khuyến khích chung sống hòa thuận. Mở đất gắn với an dân, những đóng góp ấy đặt nền tảng cho sự phát triển của vùng Đồng Nai - Gia Định.
Hằng năm, vào ngày 19 tháng 5 âm lịch (ngày giỗ của Đức ông Nguyễn Hữu Cảnh), chính quyền địa phương phối hợp cùng dòng họ tổ chức lễ giỗ trang trọng tại di tích. Vào năm 2025, Lễ giỗ Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia.