Trong ký ức của nhiều thế hệ, thế giới từng đa dạng và giàu bản sắc hơn. Điện thoại di động có đủ hình dáng, màu sắc và thậm chí thay được vỏ. Âm nhạc đại chúng, nội thất gia đình hay các tuyến phố mua sắm cũng mang dấu ấn riêng.
Ngày nay, mọi thứ dường như đang hội tụ về một chuẩn mực an toàn, trung tính và ít gây tranh cãi, từ trang phục thể thao màu xám đến những thiết bị công nghệ dạng khối đen phẳng.
Xu hướng đồng nhất ấy thể hiện rõ nhất trong thiết kế ô tô hiện đại. Trên đường phố, ngày càng khó phân biệt các mẫu xe mới khi hầu hết đều mang dáng dấp SUV thân cao, thân xe phình rộng và các đường bo tròn tương tự nhau. Những mẫu từng có cá tính mạnh như Mini, Ford Capri hay Renault 5 nay được tái sinh trong hình hài SUV cỡ trung, đánh mất phần nào nét riêng vốn làm nên tên tuổi.
Sự khác biệt giữa các mẫu xe phổ biến hiện nay chủ yếu nằm ở cụm đèn trước và lưới tản nhiệt. Đặt Nissan Qashqai, Kia Sportage và Volkswagen Tiguan cạnh nhau, người tiêu dùng khó tìm ra khác biệt rõ rệt về tỷ lệ thân xe. Bảng màu ngoại thất cũng thu hẹp quanh các gam xám, đen và trắng, trong khi khoang lái được giản lược thành màn hình cảm ứng cỡ lớn, gợi cảm giác giống nhau từ hãng này sang hãng khác.
Theo chia sẻ của một cựu nhân viên bộ phận thiết kế Ford, SUV được định hình để có sức hút rộng nhất có thể, qua đó giảm rủi ro tài chính do những ý tưởng quá khác biệt mang lại. Mục tiêu cuối cùng vẫn là lợi nhuận. Đại diện Kia cho rằng, làn sóng SUV xuất phát từ thị hiếu người tiêu dùng, những người ưa vị trí ngồi cao và cảm giác bề thế khi cầm lái.
Yếu tố môi trường và chính sách cũng góp phần thúc đẩy sự đồng dạng. Thân xe cao và khoảng sáng gầm lớn giúp các hãng dễ bố trí pin và mô tơ điện, phù hợp với yêu cầu giảm phát thải đang được áp dụng rộng rãi. Trong bối cảnh chuyển đổi sang xe điện, việc dùng chung một cấu trúc thiết kế giúp tiết kiệm chi phí nghiên cứu và sản xuất.
Về kinh tế, chiến lược an toàn mang lại lợi thế rõ rệt. Khi các mẫu xe trở nên tương đồng và ít gây tranh cãi, người mua có xu hướng dựa vào lòng trung thành thương hiệu hơn là tìm kiếm cá tính thiết kế. Hệ quả là các dòng xe mới của một hãng thường không khác nhiều so với thế hệ trước, tạo cảm giác quen thuộc nhưng thiếu đột phá.
Một trong số ít ngoại lệ gần đây là Jaguar với các mẫu sedan điện hạng sang. Chiến dịch quảng cáo Type 00 màu hồng rực năm 2024 từng vấp phải phản ứng dữ dội, cho thấy cái giá phải trả khi đi ngược số đông. Điều này lý giải vì sao nhiều nhà sản xuất ngày càng thận trọng và né tránh rủi ro sáng tạo.
Sự dịch chuyển từ wagon và hatchback sang SUV bắt đầu rõ rệt từ khoảng 2015 và tăng nhanh sau đó. Khác với các mẫu xe cỡ lớn tiêu tốn nhiên liệu từng phổ biến tại Mỹ đầu những năm 2000, SUV cỡ trung được cho là phù hợp hơn với đường phố châu Âu. Tuy vậy, thực tế giao thông đô thị cho thấy ngay cả kích thước này cũng gây bất tiện, đặc biệt trong các khu vực đông đúc.
Nhìn lại lịch sử, thiết kế ô tô từng vận động theo chu kỳ rõ rệt. Từ dáng hộp đơn giản của Austin Seven năm 1922, ngành xe hơi chuyển sang những đường cong mềm mại thập niên 1950 và 1960. Sau Thế chiến thứ hai, yêu cầu xuất khẩu thúc đẩy các mẫu xe lớn và tiện nghi hơn, tiêu biểu là Austin A90 Atlantic mang phong cách Mỹ.
Thập niên 1970 chứng kiến sự bùng nổ của hatchback thực dụng, nhiều mẫu bị chê xấu và kém bền nhưng vẫn rất dễ nhận diện. Đầu thập niên 1980, Ford Sierra ra mắt với kiểu dáng khí động học táo bạo, đánh dấu bước ngoặt so với các thiết kế vuông vức trước đó. Dù học hỏi xu hướng mới, các hãng khi ấy vẫn giữ bản sắc riêng, giúp người dùng dễ dàng phân biệt từng dòng xe.
So với quá khứ, thị trường hiện nay thiếu vắng những gương mặt cá tính. Trong danh sách xe bán chạy nhất tại Anh năm 1966, các mẫu xe có thân mảnh, cabin cao và đường nét sắc sảo. Ngược lại, top xe bán chạy năm 2026 gần như toàn SUV cỡ trung với hình khối tròn trịa và tỷ lệ tiêu chuẩn hóa, khiến cá tính thương hiệu bị lu mờ.
Sự đồng nhất có thể mang lại hiệu quả kinh tế và đáp ứng quy định môi trường, nhưng cũng đặt ra câu hỏi về tương lai sáng tạo của ngành ô tô. Khi mọi lựa chọn đều an toàn và giống nhau, người tiêu dùng có thể sẽ mong chờ một cuộc cách mạng thiết kế mới, giống như những gì từng xảy ra trong quá khứ.
