Việt Nam cần chủ động phát triển ngành bán dẫn
Theo số liệu từ Tổ chức Thống kê thương mại thế giới, doanh thu bán dẫn toàn cầu năm 2025 đạt gần 800 tỷ USD. Bước sang năm 2026, doanh thu có thể ước đạt 1.650 tỷ USD và đến năm 2027 có thể đạt 2.100 tỷ USD. Riêng 6 tháng đầu năm 2026 đã đạt trên 700 tỷ USD, tương đương mức gần cả năm 2025.
Tại Hội thảo khoa học "Mô hình chiến lược xây dựng năng lực R&D và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu cho công nghiệp bán dẫn Việt Nam", do Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương chủ trì, phối hợp với Viện Công nghệ và giáo dục trí tuệ mới tạo sinh (IGNITE) tổ chức ngày 17/11, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cho biết, bán dẫn chính là nền tảng vật lý cốt lõi quyết định sự thành bại của nhiều nhóm công nghệ chiến lược.
Trong số này có các ngành “hot” nhất hiện nay như AI, điện toán đám mây, internet vạn vật, mạng viễn thông 5G, 6G, công nghệ lượng tử, chip quang học và an ninh mạng. Vì vậy, Việt Nam cần phải chủ động phát triển công nghệ bán dẫn.
"Nếu không, chúng ta sẽ hoàn toàn phụ thuộc vào phần cứng bên ngoài khi triển khai các công nghệ chiến lược", Thứ trưởng Lê Xuân Định nhấn mạnh.
Tại Việt Nam, năng lực nghiên cứu và phát triển bán dẫn đã có những bước khởi đầu đáng ghi nhận. Một số doanh nghiệp công nghệ số đã tham gia thiết kế vi mạch, phát triển các sản phẩm chip 5G, chip IoT, tiêu biểu như Tập đoàn Viettel và FPT.
Tuy nhiên, để chuyển từ những kết quả ban đầu sang làm chủ công nghệ lõi và phát triển sản phẩm thương mại, Việt Nam vẫn đang đối mặt với một số thách thức.
Thứ nhất, chi phí đầu tư hạ tầng R&D và sản xuất thử nghiệm quá lớn. Đặc thù ngành bán dẫn đòi hỏi nguồn lực tài chính đáng kể để xây dựng phòng sạch, trang bị thiết bị đo kiểm và đưa thiết kế đến các nhà máy đúc chip quốc tế để chế tạo thử nghiệm.
Thứ hai, thiếu đội ngũ nhân lực tinh hoa, đặc biệt là các tổng công trình sư và kỹ sư trưởng có kinh nghiệm thực tế qua nhiều chu kỳ thiết kế, chế tạo và hoàn thiện sản phẩm. Đây là lực lượng có vai trò dẫn dắt những bài toán thiết kế chip phức tạp, gắn với các công nghệ chiến lược.
Thứ ba, cơ chế tài chính cho R&D công nghệ lõi chưa đủ linh hoạt. Một con chip từ khi thiết kế đến thương mại hóa phải trải qua nhiều lần thử nghiệm, thậm chí thất bại. Vì vậy, các quy định về quản lý tài chính, đấu thầu, mua sắm thiết bị đặc thù và nghiệm thu nhiệm vụ khoa học công nghệ cần phù hợp hơn với tính chất rủi ro của lĩnh vực này.
Chi đãi ngộ đặc biệt lên cho tổng công trình sư và các nhà khoa học đầu ngành
Để tháo gỡ triệt để các rào cản này, Thứ trưởng Lê Xuân Định cho biết, Việt Nam đã có một số chính sách đột phá, tiệm cận chuẩn mực quốc tế với những điểm nhấn đáng chú ý.
Thứ nhất, chấp nhận rủi ro và khoán đến sản phẩm cuối cùng, chuyển mạnh từ cơ chế cấp phát sang cơ chế "đặt hàng" xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp. Nhà nước áp dụng cơ chế khoán sản phẩm cuối cùng gắn với các mốc đánh giá (milestone) cụ thể.
“Đặc biệt là quy định miễn trừ trách nhiệm khi nghiên cứu công nghệ lõi thất bại do rủi ro khách quan nếu đã tuân thủ đúng quy trình”, ông nói.
Thứ hai, hỗ trợ tài chính tối đa cho thử nghiệm và nhân lực tinh hoa, tất cả các sản phẩm thuộc danh mục công nghệ chiến lược như chip bán dẫn sẽ được Nhà nước hỗ trợ lên tới 100% chi phí đi thử nghiệm (đúc chip) ở trong nước và quốc tế.
“Lần đầu tiên, hành lang pháp lý cho phép mức chi đãi ngộ đặc biệt lên tới 300 triệu đồng/tháng cho tổng công trình sư và các nhà khoa học đầu ngành, tương đương mức đãi ngộ của các trung tâm nghiên cứu hàng đầu khu vực”, ông nói.
Với hành lang pháp lý thông thoáng đã được thiết lập, Thứ trưởng Lê Xuân Định nhấn mạnh, Việt Nam sẽ định vị thông minh bằng cách dồn lực R&D vào các dòng chip chuyên dụng, phân khúc ngách gắn với công nghệ chiến lược như: chip AI tại biên, chip IoT, chip công suất phục vụ năng lượng xanh và thiết bị viễn thông 5G/6G.