Vừa qua, quan chức ngân sách cấp cao Mohammad Ghasemi đã yêu cầu chính phủ chuẩn bị cho khả năng không còn nguồn thu từ dầu mỏ. Theo dự báo của công ty dữ liệu Kpler, nguồn thu này có thể chấm dứt vào khoảng giữa tháng 12, do khách hàng Trung Quốc thường thanh toán sau 1-2 tháng kể từ khi nhận hàng.
Theo Bộ Tài chính Mỹ, Iran không xuất khẩu lô dầu thô nào kể từ ngày 25/8. Lượng dầu thô và khí ngưng tụ (condensate) mà nước này lưu trữ trên biển bên ngoài phạm vi phong tỏa đã giảm từ 88,8 triệu thùng vào giữa tháng 7 xuống còn 0 vào giữa tháng 10. Trong khi đó, khoảng 43 triệu thùng dầu khác vẫn mắc kẹt bên trong khu vực phong tỏa.
Dầu mỏ đóng vai trò quan trọng đối với ngân sách Iran. Theo các chuyên gia Gregory Brew thuộc Eurasia Group và Miad Maleki thuộc Foundation for Defense of Democracies, nguồn thu trực tiếp từ dầu mỏ chiếm khoảng 30% ngân sách chính phủ. Nếu tính cả các nguồn thu gián tiếp, tỷ trọng này có thể lên tới 50-60%.
Sức ép còn thể hiện ở hoạt động khai thác. Theo Kpler, sản lượng dầu của Iran trong những tháng trước cuối tháng 10 đã giảm xuống dưới 2 triệu thùng/ngày, thấp hơn đáng kể so với mức 3,59 triệu thùng/ngày hồi tháng 2, khi chiến tranh bắt đầu. Báo cáo mới nhất của OPEC cũng cho thấy sản lượng dầu Iran hiện chỉ còn gần một nửa so với trước chiến tranh.
Dù vậy, các chuyên gia cho rằng việc mất nguồn thu dầu mỏ chưa đồng nghĩa với sự sụp đổ tức thì của nền kinh tế. Ông Maleki dự báo Iran sẽ bắt đầu thiếu tiền mặt trong tháng 12, nhưng nhấn mạnh đây chủ yếu là cú sốc về dòng tiền. Khó khăn sẽ nghiêm trọng hơn khi chính phủ không còn đủ khả năng thanh toán cho việc mua và vận chuyển hàng hóa nhập khẩu qua đường bộ.
Ông Esfandyar Batmanghelidj, nhà sáng lập Bourse & Bazaar Foundation, cũng nhận định kinh tế Iran đang trải qua một cuộc suy thoái sâu sắc do cú sốc bên ngoài, thay vì đứng bên bờ vực sụp đổ. Theo số liệu của Trung tâm Thống kê Iran được The National dẫn lại, GDP nước này trong ba tháng tính đến ngày 20/6 giảm 10,1% so với cùng kỳ năm trước, trong đó khu vực phi dầu mỏ giảm 4,6%.
Trước nguy cơ hụt thu, Tehran dự kiến ưu tiên chi trả lương, lương hưu và trả nợ, đồng thời cam kết thực hiện các nghĩa vụ này mà không phải in thêm tiền hoặc vay trực tiếp từ Ngân hàng Trung ương. Chính phủ cũng lên kế hoạch mở rộng chương trình phiếu mua hàng điện tử Kalabarg tới khoảng 45 triệu người thu nhập thấp, đồng thời tìm thêm nguồn thu từ chứng chỉ tiền gửi dầu mỏ, thuế quan và tăng cường thu thuế.
Tuy nhiên, việc cắt giảm chi tiêu có thể vấp phải sự phản đối từ Quốc hội. Năm ngoái, chính phủ chỉ đề xuất tăng ngân sách khoảng 2% so với năm trước, nhưng các nhà lập pháp đã nâng mức này lên khoảng 30%. Ngân sách năm tới dự kiến được trình lên Quốc hội trong khoảng thời gian từ ngày 22/11 đến 21/12.
Theo ông Brew, chính phủ Iran sẽ phải thực hiện các biện pháp thắt chặt tài khóa khi nguồn thu suy giảm. Điều này có thể làm gia tăng bất ổn kinh tế, thậm chí dẫn đến tình trạng hỗn loạn nếu các khoản chi tiêu công bị cắt giảm mạnh.
