Tài sản số chính thức "bước ra ánh sáng"
Luật Công nghiệp Công nghệ số chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1, lần đầu đặt tài sản số vào khuôn khổ pháp luật tại Việt Nam. Luật định nghĩa tài sản số bao gồm tài sản ảo và tài sản mã hóa, được thể hiện dưới dạng dữ liệu số, được tạo ra, phát hành, lưu trữ, chuyển giao và xác thực bằng công nghệ số trên môi trường điện tử, và được bảo vệ tương tự tài sản vật chất.
Một số đơn vị blockchain ước tính hiện có khoảng 21 triệu người tại Việt Nam sở hữu tài sản mã hóa. Theo báo cáo của Triple-A, hơn 20% dân số Việt Nam sở hữu tiền số. Việt Nam cũng nằm trong nhóm ba quốc gia đứng đầu về chỉ số chấp nhận crypto theo dữ liệu của Chainalysis, với mức phổ cập cao gấp 3-4 lần so với trung bình toàn cầu.
Tuy nhiên, trong giai đoạn trước, việc mua bán, chuyển nhượng chủ yếu diễn ra trên nền tảng số, nhưng thiếu cơ chế pháp lý để bảo vệ khi phát sinh rủi ro hoặc tranh chấp.
Trong bối cảnh đó, Luật Công nghiệp Công nghệ số đã đưa tài sản số từ vùng xám sang phạm vi được công nhận và bảo vệ. Với người đang sở hữu và giao dịch tài sản số, chính sách mới đánh dấu sự thay đổi căn bản về địa vị pháp lý của một loại tài sản đã tồn tại phổ biến trong đời sống số nhiều năm qua.
Minh bạch hóa AI: Người dùng có quyền "được biết"
Luật Công nghiệp Công nghệ số cũng lần đầu thiết lập khung pháp lý đối với trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam, với nguyên tắc lấy con người làm trung tâm, bảo đảm minh bạch, an toàn và kiểm soát rủi ro trong quá trình phát triển, triển khai và sử dụng công nghệ.
Một trong những quy định tác động trực tiếp tới người dùng là yêu cầu dấu hiệu nhận dạng đối với hệ thống trí tuệ nhân tạo, được nêu tại Điều 44 của luật.
Theo đó, hệ thống trí tuệ nhân tạo tương tác trực tiếp với con người phải có thông báo để người sử dụng biết, trừ trường hợp họ hiển nhiên nhận thức được điều này.
Các sản phẩm công nghệ số thuộc Danh mục sản phẩm công nghệ số tạo ra bởi trí tuệ nhân tạo cũng phải có dấu hiệu nhận dạng, giúp người sử dụng hoặc máy móc biết nội dung do AI tạo ra.
Ngày 1/3, Luật Trí tuệ nhân tạo cũng sẽ có hiệu lực, trở thành khuôn khổ pháp lý cho phát triển, ứng dụng và quản lý AI tại Việt Nam.
Theo Luật, người dân được Nhà nước bảo đảm quyền và tạo điều kiện để tiếp cận, học tập, thụ hưởng lợi ích từ AI. Nhà nước khuyến khích ứng dụng AI cho an sinh xã hội, hỗ trợ nhóm yếu thế, thu hẹp khoảng cách số và gìn giữ bản sắc văn hóa.
Luật phân loại rủi ro hệ thống AI thành ba mức: cao, trung bình và thấp, quy định rõ việc người dùng được quyền biết khi nào đang tương tác với AI.
Các nội dung âm thanh, hình ảnh, video do AI tạo ra phải được gán nhãn, nhằm ứng phó với tin giả, lừa đảo và deepfake ngày càng phổ biến.
Cú hích "Voucher công nghệ": Kích cầu sản phẩm Make in Vietnam
Một trong những chính sách độc đáo và chưa từng có tiền lệ trong năm nay là việc Nhà nước sẽ phát hành các "voucher" (phiếu hỗ trợ tài chính) cho người dân để trải nghiệm các sản phẩm, dịch vụ đổi mới sáng tạo trong nước.
Được thực thi theo Nghị định 268, thay vì rót vốn trực tiếp cho doanh nghiệp để nghiên cứu, dòng tiền hỗ trợ sẽ đi đường vòng: Nhà nước cấp voucher cho người dùng, người dùng dùng voucher đó thanh toán sản phẩm công nghệ Việt, và doanh nghiệp sẽ mang voucher này đổi lại thành tiền hỗ trợ từ Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia.
Cơ chế "kép" này là lời giải xuất sắc cho bài toán "con gà - quả trứng", giúp đập tan sự e ngại của người dùng khi tiếp cận các sản phẩm công nghệ mới, đồng thời giúp các sản phẩm Make in Vietnam tự tin bước từ phòng thí nghiệm ra thị trường.
Dịch vụ công: Chấm dứt cảnh điền giấy tờ nhiều lần
Bắt đầu từ 1/7/2026, Luật Chuyển đổi số sẽ chính thức đi vào thực tiễn, mang theo một trong những quy định được người dân mong chờ nhất: Nguyên tắc khai báo một lần.
Trước đây, người dân thường xuyên phàn nàn về sự manh mún của hệ thống dịch vụ công, khi ở mỗi một thủ tục, một cơ quan khác nhau lại phải khai báo lại từ đầu một tệp thông tin cá nhân.
Với bộ luật mới, dữ liệu sẽ được liên thông và chia sẻ đồng bộ trên toàn quốc. Các thông tin công dân đã tồn tại trong hệ thống sẽ được tự động tái sử dụng.
Bên cạnh đó, Luật cũng đưa ra các chế tài cực kỳ nghiêm khắc để xử lý các hành vi thu thập, mua bán dữ liệu số trái phép, cấm tuyệt đối việc lợi dụng chuyển đổi số để thao túng, trục lợi, đảm bảo một môi trường hành chính số an toàn và minh bạch.
Giải trình trước Quốc hội về Luật Chuyển đổi số tháng 12/2025, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng cho biết nguyên tắc khai báo một lần, dữ liệu liên thông sẽ giúp người dân giảm giấy tờ và sử dụng dịch vụ công thuận tiện hơn. Thay vì phải cung cấp lại cùng một thông tin ở nhiều bước thủ tục khác nhau, dữ liệu đã có trong hệ thống được tái sử dụng theo quy định.
Theo Bộ trưởng, trước khi có luật, các quy định liên quan đến chuyển đổi số còn rải rác trong nhiều văn bản, thiếu khung công nghệ thống nhất, thiếu cấu trúc quản trị quốc gia đồng bộ. Mỗi ngành, mỗi địa phương có thể xây dựng hệ thống riêng, dẫn tới tình trạng manh mún, lãng phí và khó chia sẻ dữ liệu. Luật mới khắc phục thực trạng này, tạo nền tảng chung cho kết nối và khai thác dữ liệu trên phạm vi toàn quốc.
Năm 2026 không chỉ là năm của những khái niệm công nghệ cao siêu, mà là năm công nghệ thực sự "chạm" tới quyền lợi và nếp sống của từng cá nhân. Những hành lang pháp lý kịp thời, tư duy quản lý hiện đại sẽ là bệ phóng vững chắc để Việt Nam tiến sâu hơn vào kỷ nguyên số vững mạnh.
