Nhà trưng bày di sản văn hóa nghề làm tranh dân gian Đông Hồ đặt tại Trung tâm Bảo tồn tranh dân gian Đông Hồ (huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh), được tỉnh Bắc Ninh đầu tư xây dựng quy mô và khá đồng bộ, mang đậm bản sắc kiến trúc truyền thống.
Trình diễn nghề làm tranh dân gian Đông Hồ.
Nhà trưng bày có diện tích trên 500 m2 với hơn 1.000 tài liệu hiện vật được nghiên cứu, sưu tầm từ các gia đình nghệ nhân và nhân dân địa phương. Một số hiện vật như bản khắc gỗ, mẫu tranh cổ có tuổi đời hàng trăm năm. Ngoài ra, nhiều ảnh, phim tư liệu được xây dựng bổ sung nghiên cứu phục vụ công tác trưng bày giới thiệu.
Tổng thể nhà trưng bày được chia làm 03 phần: Khái quát về bề dày lịch sử và tinh hoa văn hóa của làng Đông Hồ; Những giá trị, đặc trưng, độc đáo của nghề làm tranh dân gian Đông Hồ; Công tác bảo tồn phát huy nghề làm tranh dân gian Đông Hồ.
Đến đây, du khách sẽ được tham quan nhà trưng bày, giới thiệu chuyên sâu về lịch sử nghề làm tranh Đông Hồ và được tham gia làm tranh với các nghệ nhân…
Tranh dân gian Đông Hồ là dòng tranh nổi tiếng, tiêu biểu và đặc sắc nhất trong 4 dòng tranh dân gian của Việt Nam. Tranh Đông Hồ được in từ ván khắc gỗ, do người dân làng Đông Hồ sáng tạo, sản xuất và phát triển thành làng nghề; thể hiện sinh động xã hội nông nghiệp Việt cổ truyền, cuộc sống lao động của người nông dân bình dị, chất phác, phong tục tập quán, sinh hoạt của người dân Việt.
Qua biến động thời gian, nghề làm tranh dân gian Đông Hồ bị tác động mạnh mẽ, có nguy cơ mai một. Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia vào năm 2012 và đang lập hồ sơ đề nghị UNESCO đưa vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp.
Một số hình ảnh về làng tranh dân gian Đông Hồ
Ông Nguyễn Hữu Quả, 57 tuổi, nghệ nhân của dòng họ Nguyễn Hữu, là một trong 3 người trong làng Đông Hồ còn theo nghề làm tranh dân gian.
Quy trình làm tranh Đông Hồ có nhiều công đoạn, trong đó sáng tác mẫu và tạo bản khắc gỗ là những công đoạn đầu tiên.
Mỗi mẫu sẽ có 2 đến 5 bản khắc gỗ khác nhau tùy theo màu sắc của từng mẫu. Đây là công đoạn khó nhất đòi hỏi người thợ phải có kỹ thuật cao.
Việc đục bản khắc gỗ được thực hiện tỉ mỉ, cẩn thận và vô cùng khéo léo.
Một mẫu bản khắc gỗ đã hoàn thiện.
Bản khắc gỗ của bức tranh Đám cưới chuột nổi tiếng.
Nghệ nhân Nguyễn Hữu Quả kiểm tra bản khắc gỗ dùng để in ra tranh.
Nghệ nhân Nguyễn Hữu Quả thực hiện công đoạn in tranh.
Bức tranh Cá chép nổi tiếng của dòng tranh Đông Hồ được in.
Tranh Đông Hồ in trên nền giấy dó, phết một lớp điệp mài tay từ vỏ sò biển nên có sắc óng ánh. Thứ tự in màu tranh là đỏ/tím, xanh, sau đó đến vàng, trắng, đen. Thợ in tranh dùng xơ mướp xoa đều màu và để khô trong 20 - 30 phút, sau đó mới in tiếp sang màu khác.
Sau khi các tác phẩm tranh được sản xuất, thì đến công đoạn phơi tranh. Việc phơi tranh cũng đòi hỏi sự cẩn thận và khéo léo.
Tranh "Em bé ôm gà" nằm trong bộ tranh vinh hoa - phú quý gồm: Lễ trí (tranh em bé ôm rùa); nhân nghĩa (em bé ôm cóc); vinh hoa (em bé ôm gà); phú quý (em bé ôm vịt). Bốn bức tranh này thuộc loại tranh chúc tụng của làng tranh Đông Hồ, thường được treo cùng nhau trong dịp Tết đến, xuân về.
Đám cưới chuột, bức tranh nổi tiếng bậc nhất.
Tranh Bịt mắt bắt dê.
Tranh đấu vật dân gian Đông Hồ treo tường mang đậm những giá trị văn hóa to lớn.
Tranh “Lợn đàn”. Con lợn trong tranh Đông Hồ là một trong những con lợn tạo hình đẹp nhất của loài vật này, có lẽ vì Đông Hồ là làng tranh giữa một vùng quê, nên đã có cái nhìn đẹp như vậy về một con vật nuôi tượng trưng cho ấm no, sung túc và gần gũi với con người thôn quê.
Nguyễn Hoàng - Công Đạt
