Các nhà nghiên cứu nhận định đây là một chiến dịch tuyên truyền có phối hợp của tội phạm có tổ chức nhằm gieo rắc nỗi sợ hãi trong cộng đồng.
Thực tế, bạo loạn đã xảy ra ở nhiều nơi khi những kẻ trung thành với băng đảng Jalisco New Generation của El Mencho lập rào chắn đường, đốt xe buýt, cửa hàng và tấn công các trạm xăng để trả đũa cho cái chết của thủ lĩnh. Tuy nhiên, những thông tin xuất hiện trên mạng còn vẽ nên một viễn cảnh tồi tệ hơn nhiều so với thực tế.
Trong số các báo cáo sai sự thật được chia sẻ hàng chục nghìn lần, có những hình ảnh về việc sân bay Guadalajara bị các sát thủ chiếm đóng, hay cảnh một chiếc máy bay đang bốc cháy ngay trên đường băng. Thậm chí, nhiều người còn lan truyền hình ảnh khói bốc lên từ một nhà thờ và nhiều tòa nhà tại thành phố du lịch Puerto Vallarta.
Theo bà Jane Esberg, trợ lý giáo sư tại Đại học Pennsylvania ở Mỹ, người đã nghiên cứu cách các nhóm tội phạm Mexico sử dụng mạng xã hội, mục đích của chiến dịch này rất rõ ràng: "Họ đang cố gắng chứng tỏ rằng Chính phủ Mexico không có quyền kiểm soát đối với đất nước".
Bà cho biết thêm rằng chiến lược này giúp tạo ra một câu chuyện rằng băng đảng có mặt ở khắp mọi nơi, khiến lực lượng an ninh và người dân khó có thể xác định được quy mô thực sự của bạo lực.
Trước tình trạng này, Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum khẳng định chính quyền đang làm việc khẩn trương để bác bỏ các thông tin sai lệch, đồng thời cho biết có "rất nhiều, rất nhiều câu chuyện tin giả" đang lưu hành sau cái chết của El Mencho.
Bộ trưởng An ninh Mexico Omar Garcia Harfuch cũng tuyên bố ngày 23/2 rằng nhà chức trách đã xác định được "nhiều tài khoản khác nhau" và sẽ điều tra sâu hơn để xác định những tài khoản nào có "mối quan hệ trực tiếp với một nhóm tội phạm có tổ chức". Ông cũng lưu ý rằng có những tài khoản khác chỉ chuyên tâm vào việc "lan truyền những lời dối trá" mà không có mối liên hệ tội phạm rõ ràng nào.
Các băng đảng ma túy Mexico từ lâu đã sử dụng mạng xã hội cho mục đích tuyên truyền, từ việc bôi nhọ đối thủ đến phô trương các hoạt động hỗ trợ cộng đồng. Tuy nhiên, nếu như trước đây chúng thường sử dụng các phương pháp kỹ thuật thấp như dùng lại video cũ hoặc hình ảnh bạo lực từ các cuộc xung đột ở châu lục khác, thì nay sự xuất hiện của nội dung do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra đã cho phép các băng đảng sản xuất những nội dung tin giả sáng tạo và tinh vi hơn.
Bên cạnh đó, sự gia tăng của các "narco influencer" – những nhân vật có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội chuyên tôn vinh và quảng bá cho tội phạm có tổ chức, đã mở ra một kênh tuyên truyền mới đầy nguy hiểm trong những năm gần đây.
Những chiến dịch tin giả này đặc biệt gây hại tại Mexico, nơi bạo lực thường khiến các phóng viên khó tiếp cận hiện trường để xác minh sự thật. Ông Pablo Calderon, phó giáo sư chính trị tại Đại học Northeastern London, nhận định rằng các băng đảng đã sử dụng mạng xã hội để khuếch đại hình ảnh và quyền lực của mình nhằm định hướng dư luận.
Ông đánh giá: "Chủ nhật (22/2) là một ngày tốt đối với các lực lượng an ninh Mexico. Nhưng tội phạm có tổ chức đã thành công trong việc chuyển đổi câu chuyện, từ cuộc đột kích quân sự sang sự hỗn loạn".
