Không chỉ dừng ở một kế hoạch kỹ thuật, đề án hướng tới thiết lập một hệ thống thống nhất trên toàn quốc từ mô hình tổ chức, cơ chế điều phối đến tài chính và phương thức vận hành bảo đảm tính liên thông, đồng bộ và bền vững.
Đây cũng là bước cụ thể hóa các định hướng lớn của Đảng và Chính phủ về nâng cao năng lực y tế cơ sở và bảo đảm an sinh xã hội trong tình hình mới.
Theo TS.BS Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh (Bộ Y tế), cấp cứu ngoại viện là “lá chắn sinh tử” ngay tại cộng đồng. Hiệu quả của khâu này quyết định khả năng sống còn của người bệnh trong “thời gian vàng” – giai đoạn can thiệp sớm có thể duy trì chức năng sống, giảm thiểu tổn thương não, tim mạch, hô hấp và hạn chế tối đa biến chứng. Đồng thời, xử trí tốt từ đầu cũng giúp giảm áp lực cho bệnh viện, hạn chế ca nặng và rút ngắn thời gian điều trị.
Thế nhưng, thực trạng hiện nay lại cho thấy một bức tranh nhiều khoảng trống đáng lo ngại. Việt Nam chưa có một khung pháp lý hoàn chỉnh riêng cho cấp cứu ngoại viện; thiếu cơ chế điều phối tổng thể; chưa địa phương nào xây dựng được mạng lưới đa tầng, bao phủ toàn dân. Hệ thống hiện chỉ đáp ứng dưới 10% nhu cầu cấp cứu khẩn cấp như đột quỵ, tai nạn.
Tổng đài 115 được coi là “cửa ngõ” của hệ thống thường xuyên rơi vào tình trạng quá tải, với tới 80% cuộc gọi không đúng mục đích. Chỉ khoảng 43% trường hợp điều xe tiếp cận được người bệnh; quy trình khai thác thông tin, tư vấn trước cấp cứu hay bàn giao cho bệnh viện còn thiếu và chưa đồng bộ. Đáng chú ý, khoảng 80% nhân lực chưa được đào tạo chuẩn hóa, thiếu hệ thống chứng chỉ riêng cho lĩnh vực đặc thù này.
Áp lực càng trở nên nặng nề khi Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa nhanh, dân số vượt 100 triệu người, tỷ lệ người cao tuổi dự báo tăng mạnh. Mỗi năm có khoảng 20.000 ca tử vong và 40.000 ca chấn thương nặng; bệnh tim mạch, đột quỵ tăng khoảng 15% mỗi năm, chiếm tới 1/3 số ca tử vong. Cùng với đó là những rủi ro khó lường từ thiên tai, biến đổi khí hậu, đòi hỏi năng lực ứng phó khẩn cấp phải được nâng lên tương xứng.
Trước yêu cầu cấp bách này, Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn nhấn mạnh việc xây dựng đề án phải tuân thủ nguyên tắc “6 rõ”: Rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm và rõ kết quả nhằm tránh tình trạng triển khai hình thức, thiếu hiệu quả.
Hai trụ cột được xác định cần ưu tiên đi trước là đào tạo và pháp lý. Trong đó, việc chuẩn hóa đào tạo cấp cứu ngoại viện sẽ tạo nền tảng hình thành lực lượng chuyên nghiệp, từ nhân viên y tế đến lực lượng cộng đồng như công an, cứu hộ.
Song song, việc hoàn thiện hành lang pháp lý có thể ở cấp nghị định và thông tư được coi là điều kiện tiên quyết để đồng bộ hóa toàn hệ thống.
Đáng chú ý, định hướng mới không xây dựng các mạng lưới riêng lẻ mà huy động toàn bộ hệ thống y tế, cả công lập và tư nhân, cùng tham gia. Mạng lưới cấp cứu sẽ được tổ chức theo hướng “tiếp cận gần dân”, sẵn sàng có mặt tại hiện trường trong thời gian ngắn nhất, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào bệnh viện.
Theo lộ trình, đề án sẽ tập trung triển khai trong 5 năm, với mục tiêu mở rộng độ bao phủ trên toàn quốc, nâng cao khả năng phản ứng nhanh và giảm thiểu tối đa các ca tử vong có thể phòng tránh.
Trong cuộc đua với thời gian để cứu sống con người, mỗi mắt xích đều mang ý nghĩa quyết định. Việc tái thiết hệ thống cấp cứu ngoại viện không chỉ là cải cách y tế, mà còn là cam kết mạnh mẽ bảo vệ quyền được sống của người dân ngay từ những phút giây đầu tiên mong manh nhất.
