Chiều 5/8, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư.
Theo Tờ trình của Chính phủ, dự án Luật dự kiến cắt giảm 58 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Con số này tương ứng với tỷ lệ cắt giảm khoảng 29,3% so với tổng số 198 ngành, nghề hiện có tại Phụ lục IV của Luật Đầu tư hiện hành.
Phát biểu tại phiên họp, đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai) cho rằng, cắt giảm bao nhiêu ngành, nghề không quan trọng bằng cắt như thế nào để không tạo hậu quả khó khắc phục. Theo đại biểu, điều quan trọng nhất là cắt giảm điều kiện kinh doanh và chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm phải có nguyên tắc, không thể cắt theo cách cơ học để đủ chỉ tiêu.
“Phụ lục IV với 198 ngành, nghề, dự kiến cắt giảm 29,3%, con số chưa phải là điều đáng lo nhất. Ví dụ, ngành nước sạch liên quan đến sức khỏe của hàng chục triệu người dân đang phải chờ Luật Cấp thoát nước dự kiến thông qua ở Kỳ họp thứ 3, sau khi Phụ lục IV mới đã có hiệu lực. Vận tải biển, khai thác cảng biển chờ sửa Bộ luật Hàng hải chưa có trong Chương trình xây dựng pháp luật. Bỏ điều kiện trước, công cụ thay thế chưa có, đúng như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã yêu cầu: không để cắt ở văn bản này nhưng phát sinh khoảng trống ở văn bản khác”, đại biểu Lê Hoàng Anh phân tích.
Mặc dù Tờ trình của Chính phủ khẳng định, thi hành luật không phát sinh nguồn lực mới và cam kết tăng cường hậu kiểm, xây dựng cơ sở dữ liệu ở hầu hết các ngành, nghề, đại biểu Lê Hoàng Anh cho rằng, hai điều này không thể cùng đúng. Đại biểu lấy ví dụ tại Hàn Quốc khi chuyển sang hậu kiểm dựa trên rủi ro đã tăng gấp đôi số thanh tra viên chỉ trong vòng một năm.
Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung ngay một khoản tại Điều 5 quy định các nguyên tắc chuyển đổi từ tiền kiểm sang hậu kiểm làm căn cứ chung, ràng buộc khi xây dựng phương án thay thế cho ngành, nghề trong Danh mục, thay vì mỗi Bộ làm theo cách riêng như hiện nay. Đó là phân loại theo mức độ rủi ro, bảo đảm đồng bộ về thời điểm, nguồn lực tương xứng, không biến tướng thành điều kiện trá hình.
Đại biểu cũng đề xuất ngành, nghề nào chưa có văn bản thay thế khi Phụ lục IV mới có hiệu lực, thì phải áp dụng ngay biện pháp quản lý rủi ro tạm thời, không được để khoảng trống. Đồng thời, giao Chính phủ xây dựng Đề án nguồn lực hậu kiểm, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước ngày 1/3/2027. Điều này có thể giao ở Nghị quyết chung của kỳ họp. Đồng thời, rà soát lại 58 ngành, nghề dự kiến đưa ra theo bộ nguyên tắc nêu trên.
Cũng bày tỏ băn khoăn về phương thức sửa đổi Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư, đại biểu Nguyễn Văn Huy (Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên) lưu ý, việc sửa đổi danh mục không nên được nhìn nhận đơn thuần dưới góc độ là cắt giảm số lượng ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, mà quan trọng hơn là cơ cấu lại danh mục này trên cơ sở mức độ rủi ro và yêu cầu bảo vệ lợi ích công cộng theo đúng tiêu chí được quy định tại Điều 7 của Luật Đầu tư.
“Tôi cho rằng việc sửa đổi Phụ lục IV của Luật Đầu tư không phải là cắt giảm điều kiện kinh doanh bằng mọi giá, cũng không phải bổ sung điều kiện một cách cơ học. Điều quan trọng là mỗi ngành, nghề được giữ lại, bãi bỏ hoặc bổ sung đều phải được đánh giá trên cơ sở mức độ rủi ro và yêu cầu bảo vệ lợi ích công cộng theo đúng tinh thần của Điều 7 Luật Đầu tư. Chỉ khi đó thì chúng ta mới thực sự đạt được mục tiêu kép là vừa bảo đảm quyền tự do đầu tư kinh doanh, vừa nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người dân”, đại biểu Nguyễn Văn Huy bày tỏ quan điểm.
Đề nghị chỉ xác lập nguyên tắc, đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) đề nghị tiếp tục rà soát toàn diện Phụ lục IV theo nguyên tắc chỉ duy trì điều kiện kinh doanh đối với những ngành, nghề thực sự có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe cộng đồng và môi trường. Đối với những ngành, nghề đã được luật chuyên ngành điều chỉnh đầy đủ, cần cân nhắc loại bỏ khỏi danh mục hoặc quy định rõ Luật Đầu tư chỉ xác lập nguyên tắc, còn nội dung, phạm vi và điều kiện cụ thể được thực hiện thống nhất theo pháp luật chuyên ngành.
Đồng thời, đối với các ngành, nghề công nghệ cao và công nghệ số, nên ưu tiên phương thức quản lý dựa trên mức độ rủi ro, tính năng và tác động của sản phẩm, dịch vụ thay vì chỉ dựa trên tên gọi ngành, nghề. Cách tiếp cận này sẽ bảo đảm tính linh hoạt, hạn chế tình trạng pháp luật nhanh chóng lạc hậu và tạo không gian cho đổi mới sáng tạo.
