Cây di sản Việt Nam
Nằm giữa vùng đồi núi trùng điệp của miền Tây xứ Nghệ, từ lâu cây sanh cổ thụ hơn 1.000 tuổi tại xóm Kẻ Mui, xã Giai Xuân (tỉnh Nghệ An) đã trở thành một biểu tượng sinh thái độc đáo của địa phương. Đi suốt chiều dài hai cuộc kháng chiến khống Pháp và Mỹ, cụ “sanh” đã chứng kiến bao thăng trầm của vùng đất này.
“Cụ” cây này cao khoảng 27m, tán lá xòe rộng khoảng 40m. Điều khiến cây sanh này trở nên đặc biệt là bộ rễ chằng chịt, buông rủ từ trên cao xuống, ôm trọn 3 khối đá lớn được người dân gọi là Hòn Đá Trời, Hòn Đá Đất và khối đá chìm “khổng lồ” phía dưới. Nhờ bộ rễ cắm sâu vào lòng đất đã giúp thân cây hiên ngang đứng vững giữa bao khắc nghiệt của thiên nhiên và biến đổi của thời gian.
![clo_br_4.jpg](https://cdn.congluan.vn/images/04c344482110dd6b498d747e0faf22c1336a4c7b0014f6f570bd281db4823717f50e9fe70db15d169e19bc94851799b8/clo_br_4.jpg.avif "Cây sanh với thế "mâm xôi con gà" tại xã Giai Xuân (ảnh Kim Long)")
Cũng từ thế cây đặc biệt này, người dân quen gọi đây là cây “mâm xôi con gà”, ví von khối đá dưới như mâm xôi và khối đá trên là chú gà trống kiêu hãnh. Nhiều chuyên gia nhận định dáng cây hội tụ đủ ba yếu tố “cổ - kỳ - mỹ”, thuộc vào hàng hiếm có, khó tìm trong giới sinh vật cảnh Việt Nam.
Không chỉ gây ấn tượng bởi hình dáng kỳ lạ, cây sanh cổ còn là biểu tượng môi trường sống xanh tại khu vực. Tán lá rộng và hệ rễ sâu giúp cây giữ đất, chống xói mòn, điều hòa khí hậu và cải thiện chất lượng không khí – đặc biệt quý giá trong bối cảnh thời tiết miền Trung ngày càng khắc nghiệt. Đây cũng là nơi trú ngụ của nhiều loài chim và côn trùng, góp phần hình thành một hệ sinh thái nhỏ đa dạng, ổn định.
Vào những ngày hè trời nóng bức, khi bước vào dưới tán cây là một khoảng không mát rượi. Các cành cây đan xen uốn lượn như hình ảnh “phượng múa rồng bay” đầy sống động.
Với sự độc đáo của cây sanh cổ nghìn năm tuổi, vào năm 2015, Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam đã chính thức công nhận cây sanh là Cây di sản Việt Nam. Đây là cây thứ ba tại Nghệ An nhận danh hiệu này, sau cây lộc vừng ở đảo Ngư và cây sa mu ở Vườn quốc gia Pù Mát.
Từ đó cây sanh trở thành điểm đến quen thuộc của nhiều đoàn khách trong và ngoài tỉnh. Không chỉ là nơi để chiêm ngưỡng dáng thế kỳ vĩ của cây cổ thụ, đây còn là không gian để tìm kiếm sự tĩnh lặng, an yên giữa rừng núi miền Tây xứ Nghệ.
Vượt hơn 100km để đến chiêm ngưỡng cây sanh nghìn năm tuổi, anh Vũ Hồng Khanh (trú xã Quỳnh Lưu, Nghệ An) chia sẻ, có đi đến thực tế mới thấy hết vẻ đẹp của cây sanh này. Không những cao, to mà cụ cây này có cấu trúc về hình dáng, thế của cây rất hoàn mỹ, nó như một món quà túy mà thiên nhiên ban tặng cho vùng đất này.
“Báu vật” của làng
Mặc dù là cây sanh cổ thụ nhưng từ năm 2012 cây mới thực sự được nhiều người biết đến. Từ đó, nhiều đại gia cây cảnh khắp cả nước đã tìm về chiêm ngưỡng. Có người đã sẵn sàng trả hàng tỷ đồng để mua cây, thậm chí có người đề nghị mua cả mảnh đất với mong muốn sở hữu tuyệt tác “thiên tạo” này. Tuy nhiên, chủ nhân và người dân kiên quyết từ chối, xem đây là “báu vật” của làng không thể đem ra trao đổi, mua bán.
Theo các cụ cao niên nơi đây, từ lúc sinh ra, lớn lên rồi đến đời con cháu bây giờ cây sanh đã sừng sững ở đó. Đối với dân làng Kẻ Mui, cây sanh nghìn tuổi không chỉ là một cái cây che bóng mát, mà là báu vật tâm linh, là nhân chứng lịch sử chứng kiến bao thăng trầm của vùng đất này. Từ xưa đến nay, hương ước của làng đã quy định rõ, không ai được tự ý chặt một chiếc lá, bẻ một cành nhánh mà phải chung tay tay gìn giữ cho thế hệ mai sau.
Nhận thức được giá trị của cây sanh cổ, UBND xã Giai Xuân đã quy hoạch vùng bảo tồn rộng 15ha quanh cây trong giai đoạn 2020–2025, tầm nhìn đến 2035. Quy hoạch bao gồm các hạng mục như đường giao thông, bãi đậu xe, đập nước và các tiện ích phục vụ du khách.
Ông Đào Quang Thịnh – Trưởng phòng Văn hóa xã hội xã Giai Xuân khẳng định, chính quyền địa phương rất coi trọng việc bảo tồn cây sanh cổ thụ này. Từ khi cây được công nhận là Cây di sản Việt Nam, địa phương đã tiến hành tôn tạo để nơi đây trở thành một điểm tham quan của người dân trong vùng.
Mới đây, địa phương đã xây bờ rào và lập miếu thờ để người dân dâng lễ, thắp hương. Trong đợt ra quân trồng cây dịp Tết năm nay, chính quyền đã huy động làm đường dẫn vào khu vực cây sanh. Hàng tháng, đoàn thanh niên, trường học và các tổ chức đoàn thể đều tiến hành dọn dẹp cảnh quan xung quanh.
Cây sanh cổ thụ ở xã Giai Xuân không chỉ là biểu tượng thiên nhiên quý giá, mà còn là minh chứng sống động cho sự gắn bó giữa con người và thiên nhiên suốt hàng nghìn năm qua. Việc gìn giữ và phát huy giá trị của cây đang từng bước đưa địa phương trở thành điểm đến mới trên bản đồ du lịch xanh của Nghệ An.
