Chất làm lạnh A/C mới cho xe hơi lại bị đề xuất thay thế vì vấn đề môi trường

(CLO) R-1234yf từng được kỳ vọng sạch hơn, nhưng nghiên cứu mới cho thấy nguy cơ tạo “hóa chất vĩnh cửu” đáng lo ngại.

Điều hòa không khí hiện gần như là trang bị tiêu chuẩn trên ô tô, nhưng loại môi chất lạnh sử dụng trong hệ thống này tiếp tục gây tranh cãi. Sau nhiều lần thay thế vì tác động môi trường, R-1234yf, giải pháp mới được nhiều hãng xe áp dụng, đang bị đặt dấu hỏi về mức độ an toàn lâu dài.

Hình minh họa chất làm lạnh điều hòa ô tô. Ảnh: Jalopnik
Hình minh họa chất làm lạnh điều hòa ô tô. Ảnh: Jalopnik

Trong nhiều thập niên, ngành ô tô đã thay đổi môi chất lạnh điều hòa không ít lần khi các hợp chất từng được xem là phù hợp dần bộc lộ tác động tiêu cực tới môi trường. Một nghiên cứu gần đây được Phys.org đề cập cho thấy R-1234yf, loại môi chất tương đối mới, đang góp phần đáng kể vào việc hình thành trifluoroacetic acid, còn gọi là TFA, trong môi trường.

Trước đây, R-12 là môi chất lạnh phổ biến trong điều hòa ô tô nhờ hiệu quả làm mát tốt. Tuy nhiên, hợp chất này chứa chlorofluorocarbon hay CFC, nhóm chất được xác định có khả năng phá hủy tầng ozone. Vì lý do đó, R-12 bị cấm trong thập niên 1990 và được thay bằng R-134a.

R-134a, còn được gọi là HFC-134a, không gây thủng tầng ozone như R-12. Dù vậy, hợp chất này sau đó lại bị xác định là khí nhà kính đáng kể. Ứng dụng trong ô tô chiếm 24% tổng lượng sử dụng HFC, trong khi R-134a hiện là loại HFC phổ biến nhất trong khí quyển.

Châu Âu là khu vực đi đầu trong việc loại bỏ R-134a khỏi ô tô từ năm 2017. Khi đó, R-1234yf được đưa vào thay thế với kỳ vọng xử lý được cả hai vấn đề của những thế hệ môi chất trước, gồm tác động đến tầng ozone và khả năng làm nóng khí hậu.

R-1234yf thuộc nhóm hydrofluoroolefin, hay HFO, chứ không phải HFC. Loại môi chất này được quảng bá là không phá hủy tầng ozone và không phải khí nhà kính theo cách hiểu thông thường. Tuy nhiên, nghiên cứu của Đại học Bristol cho thấy HFO-1234yf đang trở thành một nguồn lớn tạo ra TFA trong khí quyển.

ChemTrust mô tả TFA là một dạng “hóa chất vĩnh cửu” có thể gây hại tới chức năng gan và chức năng sinh sản, bao gồm cả thai nhi. R-134a cũng có thể tạo ra ô nhiễm TFA, nhưng tỷ lệ được ghi nhận thấp hơn so với loại môi chất thay thế mới hơn.

Trên quy mô toàn cầu, phát thải R-134a hiện vẫn cao hơn khoảng 22 lần vì loại môi chất này đã được sử dụng từ thập niên 1990. Dù mới phổ biến từ năm 2017, R-1234yf có thể đã tạo ra lượng TFA bằng khoảng ba phần tư so với R-134a. Các điểm nóng phát thải TFA hiện trùng với một số khu vực châu Âu có mật độ xe cộ cao, nơi R-1234yf được sử dụng nhiều hơn và sớm hơn so với nhiều thị trường khác.

Một vấn đề khác là R-1234yf có thể phân hủy thành các khí nhà kính mạnh như carbon tetrafluoride và HFC-23. Carbon tetrafluoride có tiềm năng làm nóng toàn cầu cao hơn R-134a nhiều lần, trong khi HFC-23 còn có mức tác động mạnh hơn cả môi chất R-12 cũ.

Chi phí cũng là rào cản đáng chú ý khi R-1234yf đắt hơn R-134a hơn ba lần, góp phần làm tăng giá thành xe mới và chi phí bảo dưỡng. Điều này khiến loại môi chất từng được kỳ vọng là giải pháp sạch hơn có nguy cơ trở thành một vòng lặp quen thuộc của ngành ô tô, khi công nghệ thay thế lại phát sinh những hệ quả môi trường mới cần được đánh giá lại.

Xem thêm

Cỡ chữ bài viết: