Bám sát 3 nguyên tắc cơ bản
Trên cơ sở nghiên cứu học tập kinh nghiệm phong trào “Mỗi làng một sản phẩm” (OVOP) của Nhật Bản và Chương trình “Mỗi cộng đồng một sản phẩm” (OTOP) của Thái Lan, năm 2013, tỉnh Quảng Ninh phê duyệt Đề án “Mỗi xã, phường một sản phẩm” (OCOP).
OCOP của tỉnh Quảng Ninh được thiết kế để các chủ thể sản xuất (từ cá thể, hộ sản xuất, tổ hợp tác, hợp tác xã, doanh nghiệp) có sự chủ động về ý tưởng sản phẩm, xác định thị trường, chủ động sản xuất, tiêu thụ. Nhà nước đóng vai trò tạo sân chơi, hỗ trợ chính sách, thông tin thị trường và xúc tiến thương mại.
Quảng Ninh là một trong những địa phương đi đầu phát triển chương trình mỗi xã một sản phẩm OCOP.
Đề án được đề ra với các mục tiêu, nhiệm vụ trọng tâm gồm: (1) Đánh giá thực trạng sản xuất, kinh doanh các sản phẩm, dịch vụ truyền thống tỉnh Quảng Ninh. (2) Đánh giá và xác định các sản phẩm làng xã có lợi thế cạnh tranh và đề xuất ngành hàng ưu tiên phát triển của Quảng Ninh. (3) Xây dựng chiến lược phát triển và thương mại hóa sản phẩm truyền thống. (4) Xây dựng kế hoạch chi tiết thực hiện chương trình phát triển hình thức tổ chức sản xuất và thương mại hóa các sản phẩm truyền thống ưu tiên của tỉnh Quảng Ninh. (5) Xây dựng hệ thống tổ chức và chính sách nhằm hỗ trợ phát triển các hình thức tổ chức sản xuất và thương mại hoá sản phẩm truyền thống tại các cộng đồng làng, xã.
Chương trình được bám sát theo 3 nguyên tắc cơ bản gồm: Hành động địa phương, hướng đến toàn cầu; Tự lực, tự tin và sáng tạo; Đào tạo nguồn nhân lực.
Dựa vào chiều sâu theo hướng từng bước tiêu chuẩn hóa
Năm 2016, Quảng Ninh tổ chức sơ kết đánh giá giai đoạn 1 (2013 – 2016), Đề án đã khẳng định hướng đi đúng. Theo đó, năm 2017, tỉnh tiếp tục phê duyệt Đề án OCOP giai đoạn II (2017 - 2020), với quan điểm đưa OCOP vào chiều sâu theo hướng từng bước tiêu chuẩn hóa và nâng cao chất lượng sản phẩm theo tiêu chuẩn khu vực và quốc tế.
Theo đó, OCOP Quảng Ninh đang được siết chặt, chuẩn hóa chất lượng. Từ nông dân đến nhà sản xuất, kinh doanh sẵn sàng lắng nghe, thích nghi, thay đổi tập quán sản xuất để hướng tới xuất khẩu sản phẩm OCOP.
Theo Ban Xây dựng nông thôn mới tỉnh Quảng Ninh, OCOP với mục tiêu tiến tới sản phẩm chuyên nghiệp, nâng cao chất lượng, sẽ là những sản phẩm được sản xuất kinh doanh theo chuỗi giá trị, chủ động nguồn nguyên liệu, đáp ứng nhu cầu chất lượng của thị trường trong nước, định hướng đạt thương hiệu OCOP quốc gia và kích cầu giao thương cho các sản phẩm của tỉnh Quảng Ninh.
Nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, BCĐ OCOP tỉnh tăng cường quản lý tiêu chuẩn sản phẩm theo Luật Chất lượng sản phẩm hàng hóa, từ đó hướng dẫn các đơn vị sử dụng nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp đã được cấp giấy chứng nhận; xử lý những vi phạm quy định về sở hữu công nghiệp, nhãn hàng hóa, mã số, mã vạch... Đồng thời, nghiên cứu thành lập Trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo OCOP.
Song song với đó, BCĐ OCOP tỉnh Quảng Ninh và các địa phương tổ chức các cuộc kiểm tra về vệ sinh an toàn thực phẩm, việc ghi tem nhãn, hoạt động của các Trung tâm, điểm bán hàng OCOP; tổ chức cuộc thi đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP cấp huyện và tỉnh; hoàn thiện dự án phần mềm chấm điểm đánh giá phân hạng và triển khai cuộc thi Bộ nhận diện sản phẩm OCOP tỉnh năm 2021.
5 bài học kinh nghiệm
Có thể khẳng định, Chương trình “Mỗi xã, phường một sản phẩm” (OCOP) tỉnh Quảng Ninh là hướng đi đúng đắn, là giải pháp cụ thể quan trọng phù hợp với điều kiện khu vực nông thôn. Cùng với Chương trình xây dựng nông thôn mới, OCOP đã góp phần thúc đẩy tái cơ cấu nông nghiệp, phát triển sản xuất theo hướng hàng hóa tập trung, xây dựng thương hiệu, gia tăng giá trị sản phẩm, nâng cao trình độ sản xuất kinh doanh của các chủ thể. Đồng thời phát huy được tiềm năng, lợi thế sẵn có từ các sản phẩm truyền thống văn hóa địa phương, tạo nguồn thu, sức bật cho nông sản tỉnh Quảng Ninh vươn ra thị trường trong và ngoài nước.
Từ thực tiễn lãnh đạo, chỉ đạo, UBND tỉnh Quảng Ninh rút ra 5 bài học kinh nghiệm sau:
Một là, phải thống nhất quan điểm nhận thức đúng về OCOP, coi đây là chương trình phát triển kinh tế quan trọng của mỗi địa phương trong tiến trình xây dựng nông thôn mới gắn với tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Xây dựng hệ thống tổ chức quản lý, điều hành OCOP chuyên trách từ tỉnh đến huyện đồng bộ với hệ thống tổ chức xây dựng nông thôn mới. Gắn trách nhiệm của người đứng đầu các cấp ủy, chính quyền, đơn vị trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện chương trình. Tuân thủ phương châm: Ý tưởng sản phẩm phải xuất phát từ đề xuất của dân và doanh nghiệp, phát huy vai trò của cộng đồng dân cư, tránh áp đặt từ trên xuống; quán triệt sâu sắc 3 nguyên tắc của chương trình “Hành động địa phương hướng đến toàn cầu - Tự lực, tự tin, sáng tạo và Đào tạo nguồn nhân lực”.
Hai là, công tác chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền phải đồng bộ, nhất quán thường xuyên, liên tục; phân công và giao trách nhiệm rõ người, rõ việc cho các tập thể, cá nhân; thường xuyên kiểm điểm đánh giá rút kinh nghiệm trong chỉ đạo thực hiện; có bộ máy tham mưu, giúp việc cho Ban chỉ đạo OCOP các cấp đủ thẩm quyền.
Ba là, cần có hệ thống văn bản, quy định thống nhất; cơ chế chính sách đủ mạnh, theo hướng mở để địa phương có căn cứ triển khai và vận dụng linh hoạt trong công tác tư vấn hỗ trợ doanh nghiệp, HTX, tổ hợp tác (tổ chức).
Bốn là, thường xuyên kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện OCOP để kịp thời điều chỉnh và có giải pháp phù hợp tháo giỡ khó khăn vướng mắc cho tổ chức và người dân. Thực hiện tốt công tác thi đua khen thưởng để động viên kịp thời các đơn vị, tổ chức, cá nhân thực hiện tốt và có nhiều đóng góp cho chương trình Mỗi xã, phường một sản phẩm.
Năm là, quan tâm hoạt động xúc tiến thương mại sản phẩm, cùng với thiết kế mẫu mã bao bì, đóng gói sản phẩm (đây là việc rất quan trọng, tác động nhanh đến người tiêu dùng); xây dựng thương hiệu (hình ảnh nhãn hiệu chương trình, bảo hộ sở hữu trí tuệ, quản lý sử dụng) của OCOP và của từng sản phẩm.
PV
