Buổi họp báo do Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chủ tịch nước, Trợ lý Chủ tịch nước Cấn Đình Tài chủ trì, cùng sự tham dự của Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Tiến.
Hoàn thiện thiết chế xét xử đặc thù theo chuẩn mực quốc tế
Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 11/12/2025, mang số 150/2025/QH15, gồm 44 điều, 05 chương và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026.
Luật được xây dựng nhằm kịp thời đáp ứng yêu cầu của thực tiễn, thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị, đồng thời triển khai thi hành Luật số 81/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Tòa án nhân dân và Nghị quyết số 222/2025/QH15 của Quốc hội về Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam.
Phát biểu tại họp báo, Phó Chánh án TANDTC Nguyễn Văn Tiến nhấn mạnh, việc ban hành Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế là một cấu phần quan trọng trong tổng thể thiết chế bảo đảm cho Trung tâm tài chính quốc tế hoạt động ổn định, hiệu quả, qua đó củng cố niềm tin của nhà đầu tư trong và ngoài nước.
Theo đó, Tòa án chuyên biệt được tổ chức trong hệ thống Tòa án nhân dân nhưng vận hành theo mô hình hiện đại, chuyên nghiệp, có cơ chế giải quyết tranh chấp đặc thù, tương thích với chuẩn mực và thông lệ quốc tế, đáp ứng yêu cầu của các giao dịch đầu tư, kinh doanh xuyên biên giới.
Luật quy định toàn diện về nhiệm vụ, quyền hạn; tổ chức bộ máy; thẩm quyền xét xử; trình tự, thủ tục tố tụng; thi hành bản án, quyết định; đội ngũ Thẩm phán, Thư ký Tòa án, người đại diện của các bên tham gia tố tụng, cũng như các điều kiện bảo đảm cho hoạt động của Tòa án chuyên biệt.
Đáng chú ý, Luật xác lập 09 nguyên tắc tổ chức và hoạt động, trong đó có các nguyên tắc mang tính đặc thù như: độc lập theo thẩm quyền xét xử; giải quyết vụ việc công bằng, minh bạch, vô tư, khách quan, nhanh chóng, hiệu quả; thủ tục tố tụng linh hoạt theo chuẩn mực và thông lệ quốc tế.
Một điểm mới quan trọng của Luật là cho phép các bên thỏa thuận áp dụng pháp luật Việt Nam, pháp luật nước ngoài hoặc tập quán thương mại quốc tế trong trường hợp giao dịch có ít nhất một bên là cá nhân, tổ chức nước ngoài, qua đó tạo hành lang pháp lý phù hợp với thông lệ giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực tài chính – thương mại quốc tế.
Theo quy định của Luật, Tòa án chuyên biệt được thành lập và đặt tại Thành phố Hồ Chí Minh, gồm Tòa Sơ thẩm, Tòa Phúc thẩm và bộ máy giúp việc. Cơ cấu tổ chức của Tòa án chuyên biệt có Chánh án, Phó Chánh án, Chánh tòa, Phó Chánh tòa, Thẩm phán, Thư ký Tòa án, công chức khác và người lao động.
Đặc biệt, Thẩm phán Tòa án chuyên biệt được Chủ tịch nước bổ nhiệm từ hai nguồn là người nước ngoài và công dân Việt Nam. Luật quy định rõ tiêu chuẩn, điều kiện bổ nhiệm, nhiệm kỳ, chế độ làm việc, việc quản lý, giám sát, trách nhiệm của Thẩm phán, cũng như các trường hợp miễn nhiệm, cách chức, biệt phái và bảo vệ Thẩm phán trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Tòa án chuyên biệt có thẩm quyền giải quyết các vụ việc phát sinh giữa các thành viên Trung tâm tài chính quốc tế với nhau hoặc giữa thành viên Trung tâm tài chính quốc tế với cơ quan, tổ chức, cá nhân khác không phải là thành viên Trung tâm tài chính quốc tế theo quy định của Luật.
Tiếng nói, chữ viết sử dụng trước Tòa án là tiếng Anh hoặc tiếng Anh kèm theo bản dịch tiếng Việt; bản án, quyết định của Tòa án được ban hành bằng tiếng Anh hoặc tiếng Anh kèm theo bản dịch tiếng Việt.
Về thi hành án, Luật quy định việc xét xử sơ thẩm do 01 Thẩm phán thực hiện; trường hợp vụ việc phức tạp, theo đề nghị của các bên, Chánh án Tòa án chuyên biệt có thể quyết định xét xử sơ thẩm bằng Hội đồng gồm 03 Thẩm phán; xét xử phúc thẩm bằng Hội đồng gồm 03 Thẩm phán.
Tòa án chuyên biệt có thẩm quyền ra quyết định thi hành các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật; Thẩm phán thi hành án được áp dụng các biện pháp cần thiết, kể cả biện pháp cưỡng chế, và có thể đề nghị lực lượng công an phối hợp bảo đảm trật tự, an toàn theo quy định của pháp luật.
Ưu tiên phục hồi, tăng hiệu quả xử lý doanh nghiệp khó khăn
Cũng tại họp báo, Phó Chánh án TANDTC Nguyễn Văn Tiến đã giới thiệu những nội dung trọng tâm của Luật Phục hồi, phá sản, được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 11/12/2025 tại Kỳ họp thứ 10 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2026.
Luật Phục hồi, phá sản gồm 88 điều, 08 chương, quy định về nguyên tắc, trình tự, thủ tục giải quyết các vụ việc phục hồi, phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã; xác định rõ nhiệm vụ, quyền hạn của người tiến hành thủ tục và quyền, nghĩa vụ của các chủ thể tham gia thủ tục phục hồi, phá sản.
Một trong những điểm nhấn của Luật là nhấn mạnh vai trò của Nhà nước trong việc hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã gặp khó khăn thông qua các chính sách về thuế, phí, tín dụng, lãi suất, đất đai, công nghệ, chuyển đổi số và các biện pháp hỗ trợ khác.
Các quy định này nhằm tạo điều kiện để doanh nghiệp, hợp tác xã phục hồi hoạt động sản xuất, kinh doanh hoặc rút lui khỏi thị trường một cách có trật tự, qua đó góp phần cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và lành mạnh hóa nền kinh tế.
Luật quy định ngân sách nhà nước bảo đảm tạm ứng chi phí phá sản trong các trường hợp người nộp đơn là người lao động, công đoàn, cơ quan quản lý thuế, cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc trong trường hợp doanh nghiệp, hợp tác xã không còn hoặc không đủ tài sản để nộp các khoản chi phí theo quy định. Khoản tiền tạm ứng này sẽ được hoàn trả ngay vào ngân sách nhà nước khi bán được tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã.
Khắc phục những hạn chế của Luật Phá sản 2014, Luật Phục hồi, phá sản cho phép triển khai các thủ tục trên môi trường điện tử, song song với phương thức truyền thống dựa trên hồ sơ giấy, qua đó tiết kiệm thời gian, chi phí và công sức cho các bên liên quan.
Đặc biệt, Luật quy định thủ tục phục hồi hoạt động kinh doanh độc lập với thủ tục phá sản, ưu tiên áp dụng phục hồi để tạo cơ hội cho doanh nghiệp, hợp tác xã vượt qua khó khăn, duy trì hoạt động và phát triển sản xuất, kinh doanh.
Luật cũng mở rộng chủ thể có quyền nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản, bao gồm cơ quan quản lý thuế và cơ quan bảo hiểm, nhằm xử lý dứt điểm các doanh nghiệp, hợp tác xã nợ thuế, nợ bảo hiểm kéo dài, không còn tồn tại hoặc không hoạt động trên thực tế nhưng không thể rút khỏi thị trường do không có người nộp đơn.
Bên cạnh đó, Luật bổ sung thủ tục phục hồi, phá sản rút gọn đối với doanh nghiệp, hợp tác xã có ít chủ nợ, số nợ nhỏ hoặc có quy mô nhỏ, siêu nhỏ; đồng thời hoàn thiện quy định về giải quyết vụ việc phục hồi, phá sản có yếu tố nước ngoài, bao gồm việc yêu cầu hỗ trợ từ Tòa án, cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài và công nhận, cho thi hành bản án, quyết định về phục hồi, phá sản của Tòa án nước ngoài.
Luật cũng cắt giảm, đơn giản hóa một số thủ tục, giản lược thủ tục xem xét lại các quyết định của Tòa án; sửa đổi thẩm quyền kháng nghị của Viện kiểm sát thành kiến nghị; tăng cường phân cấp, phân quyền và sự phối hợp giữa Tòa án với các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong quá trình giải quyết vụ việc phục hồi, phá sản.
