Giữ vai trò trụ cột của nền kinh tế, ngành Công Thương được giao nhiều nhiệm vụ then chốt, trong đó trọng tâm là phát triển các ngành công nghiệp chiến lược, công nghiệp nền tảng và công nghiệp hỗ trợ, tạo động lực nâng cao năng lực sản xuất trong nước và hiện thực hóa các mục tiêu tăng trưởng đã đề ra.
Liên quan đến vấn đề này, phóng viên Báo Nhà báo và Công luận đã có cuộc trao đổi với Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân, người phát ngôn của Bộ Công Thương, về các định hướng và giải pháp trọng tâm đối với những ngành công nghiệp chiến lược, trong đó trọng tâm vào lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo.
+ Thưa Thứ trưởng, ông đánh giá như thế nào về vai trò và vị trí của ngành công nghiệp chế biến, chế tạo đối với ngành Công Thương nói riêng và đối với sự phát triển chung của nền kinh tế?
- Công nghiệp chế biến, chế tạo được Bộ Công Thương xác định là một trong những trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế của Việt Nam. Đây là ngành không chỉ đóng góp vào tăng trưởng GDP mà còn là nền tảng để nâng cao sức cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế.
Trong giai đoạn vừa qua, mặc dù gặp nhiều khó khăn và thách thức, đặc biệt là trong bối cảnh kinh tế toàn cầu suy giảm, nhưng ngành công nghiệp chế biến, chế tạo vẫn giữ được đà phát triển tích cực, đặc biệt là trong các lĩnh vực chế biến sâu và sản xuất các sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao.
Mặc dù vậy, mô hình phát triển công nghiệp chế tạo của Việt Nam vẫn còn hạn chế, đặc biệt là tỷ lệ nội địa hóa trong các ngành công nghiệp chủ lực chưa cao và vẫn còn phụ thuộc vào nhập khẩu linh kiện, nguyên vật liệu.
Vì vậy, Bộ Công Thương xác định việc chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn 2025-2030, nhằm không chỉ nâng cao chất lượng sản phẩm công nghiệp, mà còn giảm thiểu sự phụ thuộc vào gia công, lắp ráp đơn giản và gia tăng giá trị gia tăng trong ngành chế tạo.
+ Thưa Thứ trưởng, đâu là những giải pháp trọng tâm nhằm thúc đẩy ngành công nghiệp chế biến, chế tạo chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang phát triển theo chiều sâu?
- Trước hết là nâng cao giá trị gia tăng nội địa. Mặc dù Việt Nam đã có sự tăng trưởng ấn tượng về sản xuất công nghiệp, nhưng hầu hết các sản phẩm công nghiệp trong nước vẫn chủ yếu là sản phẩm trung gian, có giá trị gia tăng thấp, đặc biệt là trong các ngành như điện tử, ô tô, và cơ khí chế tạo.
Vì vậy, Bộ Công Thương đề ra mục tiêu đến năm 2030, tỷ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo sẽ chiếm khoảng 28-30% GDP, với trọng tâm là phát triển công nghiệp công nghệ cao, các ngành công nghiệp xanh, các-bon thấp và chuyển dịch dần từ các công đoạn sản xuất có giá trị gia tăng thấp sang các công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Điều này sẽ không chỉ giúp nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm công nghiệp Việt Nam mà còn tạo ra nền tảng vững chắc để đất nước có thể tham gia vào các thị trường quốc tế với những sản phẩm có giá trị công nghệ cao, thay vì chỉ xuất khẩu nguyên liệu thô hay sản phẩm gia công.
Bên cạnh đó, một trong những chiến lược quan trọng của giai đoạn này là thúc đẩy chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo trong công nghiệp chế tạo. Bộ Công Thương khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu và phát triển (R&D), ứng dụng công nghệ mới và mạnh dạn đầu tư vào các công nghệ lõi.
Đồng thời, Bộ cũng khuyến khích các doanh nghiệp Việt Nam triển khai các mô hình sản xuất thông minh, áp dụng các công nghệ IoT, AI và các giải pháp tự động hóa trong dây chuyền sản xuất, nhằm nâng cao năng suất lao động, giảm chi phí sản xuất và tăng tính bền vững cho ngành chế tạo.
Bên cạnh việc phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao để đáp ứng nhu cầu về công nghệ và sản xuất hiện đại cũng là hướng đi cần đặc biệt chú trọng.
Đây là yếu tố then chốt trong việc đảm bảo rằng Việt Nam có thể duy trì đà phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo trong dài hạn, không chỉ thông qua việc thu hút đầu tư nước ngoài mà còn thông qua sự sáng tạo và khả năng làm chủ công nghệ của các doanh nghiệp trong nước.
Ngoài ra, hoàn thiện thể chế và hỗ trợ doanh nghiệp nội địa vươn lên là một phần không thể thiếu trong chiến lược của Bộ. Bộ Công Thương đang tích cực hoàn thiện môi trường chính sách và cải cách thủ tục hành chính, giúp các doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận các nguồn lực, bao gồm cả tài chính và công nghệ.
Bộ cũng đang nghiên cứu các cơ chế hỗ trợ đầu tư, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp phát triển sản xuất trong nước và giảm thiểu sự phụ thuộc vào nhập khẩu.
Cùng với đó, phát triển công nghiệp hỗ trợ tăng cường nội lực quốc gia là ưu tiên. Bộ Công Thương đã xác định hai điểm nhấn quan trọng thời gian tới là xây dựng chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026-2030 và vận hành các trung tâm kỹ thuật hiện đại.
Chương trình được kỳ vọng sẽ góp phần thúc đẩy ngành công nghiệp hỗ trợ ngày càng phát triển, hướng đến sản xuất các sản phẩm mang lại giá trị gia tăng cao, giảm thiểu rủi ro từ sự đứt gãy chuỗi cung ứng, từng bước làm chủ công nghệ, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Đặc biệt, việc khánh thành Trung tâm kỹ thuật hỗ trợ phát triển công nghiệp tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc chính là bước đi cụ thể hóa chiến lược xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nơi cung cấp hạ tầng dùng chung về đo lường và kiểm định đạt chuẩn quốc tế.
Đây không chỉ là một cơ sở hạ tầng kỹ thuật, mà còn là mắt xích quan trọng để hiện thực hóa việc chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong các ngành công nghiệp nền tảng.
Những nỗ lực này không chỉ giúp giảm hàm lượng gia công mà còn trực tiếp thúc đẩy doanh nghiệp Việt tham gia mạnh mẽ hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu; hướng tới mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia có nền công nghiệp hiện đại, đóng góp thực chất vào tăng trưởng GDP thông qua hàm lượng chất xám và giá trị gia tăng nội địa.
+ Bước sang năm mới với nhiều kỳ vọng về một nền công nghiệp xanh, hiện đại và tự chủ hơn, Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu theo hướng nâng cao chất lượng tăng trưởng như thế nào, thưa Thứ trưởng?
- Xác định rõ việc phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo không thể tách rời với phát triển bền vững. Vì vậy, Bộ Công Thương luôn quan tâm thúc đẩy xanh hóa công nghiệp, khuyến khích các doanh nghiệp áp dụng công nghệ sạch, tiết kiệm năng lượng và bảo vệ môi trường, nhằm bảo đảm mục tiêu phát triển bền vững trong dài hạn.
Những nỗ lực này không chỉ giúp Việt Nam đạt được các mục tiêu tăng trưởng xanh, mà còn tạo ra lợi thế cạnh tranh trong bối cảnh xu thế tiêu dùng bền vững ngày càng mạnh mẽ trên thế giới.
Với quyết tâm và hướng đi đúng đắn, Bộ Công Thương tin tưởng rằng ngành công nghiệp chế biến, chế tạo sẽ tiếp tục là động lực phát triển chính của nền kinh tế Việt Nam, không chỉ giúp gia tăng tỷ trọng công nghiệp trong GDP mà còn nâng cao chất lượng và tính tự chủ của nền sản xuất trong nước, giảm dần sự phụ thuộc vào gia công và lắp ráp đơn giản, từ đó tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng bền vững và hội nhập quốc tế.
Xin cảm ơn Thứ trưởng!
