Tỉnh Nghệ An vừa tổ chức lễ công bố quyết định và trao bằng công nhận Bảo vật Quốc gia đối với bia Ma nhai kỷ công Thành Nam thời Trần, niên đại tháng 12 nhuận, năm Ất Hợi (niên hiệu Khai Hựu thứ 7/1335), hiện lưu giữ trên vách núi Thành Nam, xã Con Cuông, tỉnh Nghệ An.
Theo các tư liệu lịch sử, bia Ma Nhai là hiện vật gốc, độc bản còn nguyên vẹn. Đây là một trong những bia ma nhai cổ nhất miền Trung và được xem là bia Ma nhai có niên đại cổ thứ 2 ở Việt Nam.
Nội dung văn bia gắn với sự kiện quân sự quan trọng dưới triều Trần khi Thượng hoàng Trần Minh Tông thân chinh chỉ huy sáu quân đi đánh dẹp Ai Lao vào năm Ất Hợi, niên hiệu Khai Hựu thứ 7 (1335), tại vùng Mật Châu, Kiềm Châu - khu vực Con Cuông, Tương Dương (Nghệ An) ngày nay.
Sau chiến thắng trở về, để khẳng định uy quyền quốc gia, răn đe các thế lực ngoại xâm và giữ yên bờ cõi, vua Trần Minh Tông đã lệnh cho Phát vận sứ Nguyễn Trung Ngạn soạn bài văn khắc vào vách núi nhằm ghi lại chiến công hiển hách này.
Toàn bộ văn bia 14 dòng với 155 chữ Hán được khắc lên vách núi rộng khoảng 1,55m, cao 2,13m. Các chữ Hán được khắc theo lối chân phương, mạnh mẽ và uy nghiêm; mỗi chữ được chạm khắc sâu vào lòng đá.
Sau gần 7 thể kỷ tồn tại giữa mưa nắng và tác động của tự nhiên, những dòng chữ trên vách đá vẫn còn khá rõ nét, trở thành di sản quý hiếm mang giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa và quốc phòng.
Bia Ma Nhai là một kho tàng tư liệu vô giá, có giá trị đặc biệt trên nhiều phương diện như lịch sử, văn học, ký tự học, địa lý, ngoại giao và nghệ thuật thư pháp.
Với những giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa, khoa học và nghệ thuật, năm 2011, Ma Nhai được Nhà nước xếp hạng là Di tích lịch sử cấp Quốc gia. Đến năm 2026, hiện vật tiếp tục được vinh danh là Bảo vật quốc gia, danh hiệu dành cho những hiện vật có giá trị đặc biệt tiêu biểu về lịch sử và văn hóa của đất nước.
Phát biểu tại buổi lễ, ông Thái Văn Thành, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An nhấn mạnh, việc bia Ma Nhai được công nhận Bảo vật Quốc gia là sự ghi nhận xứng đáng đối với một di sản đặc biệt quý giá của Nghệ An và cả nước. Đây là niềm vinh dự lớn lao, nhưng cũng đặt ra trách nhiệm rất nặng nề đối với tỉnh Nghệ An nói chung và xã Con Cuông nói riêng trong việc bảo vệ, bảo tồn và phát huy giá trị của Bảo vật quốc gia này.
Theo định hướng của địa phương, thời gian tới Nghệ An sẽ gắn công tác bảo tồn bia Ma Nhai với phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng và du lịch văn hóa – lịch sử miền Tây Nghệ An, qua đó góp phần quảng bá hình ảnh Con Cuông, vùng đất giàu truyền thống và đậm đà bản sắc dân tộc.
