Giáo dục pháp luật từ màn ảnh đến hành vi qua phim 'Trại buôn người'

Mua bán người là loại tội phạm đặc biệt nguy hiểm, xâm phạm nghiêm trọng quyền tự do, sức khỏe, nhân phẩm của nạn nhân, đồng thời để lại những hệ lụy lâu dài đối với gia đình và xã hội.

Trong bối cảnh các thủ đoạn dụ dỗ, lừa đảo ngày càng tinh vi, những tình huống và số phận nhân vật trên màn ảnh, phim “Trại buôn người” đặt ra vấn đề về khả năng sử dụng điện ảnh như một kênh truyền tải thông điệp pháp luật gần gũi, trực quan.

Thay vì chỉ tiếp nhận những cảnh báo qua văn bản hay thông tin tuyên truyền, khán giả có thể hình dung rõ hơn những cạm bẫy, hậu quả và tổn thương mà tội phạm mua bán người gây ra.

Trao đổi với phóng viên, Thiếu tá, TS Trình Quốc Hưng, giảng viên Học viện An ninh nhân dân, cho rằng sức tác động của phim về tội phạm không chỉ nằm ở việc cảnh báo những nguy cơ trong đời sống, mà còn giúp mỗi người nhận thức rằng bản thân và người thân đều có thể trở thành nạn nhân. Đây là bước đầu để hình thành ý thức chủ động phòng ngừa tội phạm.

Nhận thức phòng ngừa tội phạm qua màn ảnh

+ Thưa ông, những bộ phim về mua bán người, lừa đảo như “Trại buôn người” có thể tác động thế nào đến nhận thức và ý thức cảnh giác của khán giả, nhất là người trẻ? Theo ông, cần nhìn vào đâu để đánh giá hiệu quả giáo dục pháp luật của một bộ phim?

TS Trình Quốc Hưng: Theo tôi, điều có ý nghĩa nhất mà những bộ phim về tội phạm mua bán người, lừa đảo mang lại không chỉ là giúp khán giả thấy được sự nguy hiểm của tội phạm, mà còn khiến mỗi người nhận ra rằng những nguy hiểm ấy hoàn toàn có thể xảy đến với chính mình hoặc những người thân trong gia đình.

Đặc biệt, đối với người trẻ, một bộ phim có sức lay động sẽ giúp họ nhận thức rõ hơn rằng, đằng sau những lời hứa hẹn về việc làm, thu nhập cao hay cơ hội đổi đời có thể là những cạm bẫy được tổ chức hết sức tinh vi. Và cái giá phải trả đôi khi không chỉ là tiền bạc, mà còn là sự mất mát về tự do, sức khỏe, nhân phẩm, thậm chí cả tính mạng. Đằng sau mỗi nạn nhân còn là nỗi đau, sự bất an và những tổn thương lâu dài của cả gia đình.

Tôi cho rằng, giá trị giáo dục lớn nhất của một bộ phim không nằm ở việc khán giả đã xúc động hay sợ hãi đến mức nào, mà ở chỗ sau khi rời rạp, họ nhận thức được điều gì và sẽ thay đổi hành vi ra sao.

Người trẻ cần hiểu rằng không phải mọi cơ hội hấp dẫn đều đáng tin, không phải mọi lời mời gọi đều xuất phát từ thiện chí. Quan trọng hơn, họ phải hình thành được ý thức cảnh giác, thói quen kiểm chứng thông tin và kỹ năng tự bảo vệ trước những nguy cơ trong đời sống.

Nếu một bộ phim khiến người trẻ biết thận trọng hơn trước một lời mời việc làm, biết dừng lại để kiểm chứng một thông tin đáng ngờ, hoặc biết tìm kiếm sự giúp đỡ khi có dấu hiệu bị lừa đảo, thì đó chính là hiệu quả giáo dục pháp luật thiết thực nhất mà điện ảnh mang lại.

+ Từ góc độ giảng dạy và nghiên cứu, ông cho rằng phim về tội phạm cần xử lý những chi tiết nào thật thận trọng để vừa hấp dẫn, vừa phản ánh đúng bản chất hành vi phạm pháp, tránh khiến khán giả hiểu sai hoặc vô tình tô đậm hình ảnh tội phạm?

TS Trình Quốc Hưng: Tôi cho rằng phim về tội phạm trước hết phải giúp khán giả hiểu đúng bản chất của hành vi phạm tội, chứ không đơn thuần là tái hiện những thủ đoạn tinh vi hay những tình tiết giật gân. Điều cần đặc biệt chú ý là cách khắc họa hình ảnh tội phạm và hậu quả mà chúng gây ra. Không nên vì mục đích tạo sức hấp dẫn mà vô tình tô đậm sự giàu có, quyền lực hay khả năng thao túng của đối tượng phạm tội, khiến người xem có cái nhìn sai lệch.

Đối với tội phạm mua bán người, hậu quả không chỉ dừng lại ở việc nạn nhân bị lừa gạt, bóc lột hay mất quyền tự do. Nghiêm trọng hơn, đó còn là những tổn thương về thể chất, tinh thần, sự đổ vỡ của các mối quan hệ và những khó khăn trong quá trình tái hòa nhập cộng đồng. Có những nạn nhân dù được giải cứu nhưng những ám ảnh tâm lý vẫn có thể kéo dài nhiều năm. Vì vậy, bộ phim cần thể hiện rõ hậu quả của tội phạm, đồng thời tôn trọng nhân phẩm của nạn nhân, tránh khai thác nỗi đau chỉ để gây sốc hoặc tạo sự thương cảm.

Theo tôi, một bộ phim về tội phạm thực sự có giá trị không phải khi khán giả bị cuốn hút bởi sự tinh vi của kẻ phạm tội, mà khi họ thấu hiểu nỗi đau của nạn nhân, nhận thức được hậu quả của hành vi vi phạm pháp luật và thấy rõ trách nhiệm của mỗi cá nhân trong phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm.

Chuyển thông điệp điện ảnh thành kỹ năng tự vệ

+ Để cảm xúc sau khi xem phim trở thành kỹ năng tự bảo vệ, nhà trường và lực lượng chức năng có thể phối hợp khai thác các tác phẩm này như thế nào? Với nguy cơ bị dụ dỗ bằng lời mời “việc nhẹ, lương cao”, những kiến thức nào cần được trang bị thiết thực nhất cho người trẻ?

TS Trình Quốc Hưng: Tôi cho rằng, điều quan trọng là làm thế nào để những cảm xúc, nhận thức sau khi xem phim không chỉ dừng lại ở sự đồng cảm hay lo sợ nhất thời, mà phải được chuyển hóa thành kiến thức và kỹ năng tự bảo vệ trong cuộc sống.

Nhà trường và lực lượng Công an hoàn toàn có thể khai thác những bộ phim này như một hình thức giáo dục trực quan, thông qua các buổi tọa đàm, phân tích tình huống, nhận diện phương thức, thủ đoạn phạm tội và hướng dẫn cách xử lý khi gặp nguy hiểm.

Đặc biệt, trước những lời mời gọi “việc nhẹ, lương cao”, người trẻ cần nhận thức rõ rằng tội phạm ngày nay không phải lúc nào cũng xuất hiện bằng những hành vi đe dọa hay cưỡng ép ngay từ đầu. Chúng có thể tiếp cận nạn nhân bằng sự thân thiện, những lời hứa hẹn hấp dẫn, thậm chí lợi dụng chính nhu cầu tìm kiếm việc làm và mong muốn khẳng định bản thân của người trẻ.

Vì vậy, cần trang bị cho các em khả năng nhận diện dấu hiệu bất thường, kỹ năng xác minh thông tin tuyển dụng, cảnh giác với yêu cầu giao nộp giấy tờ tùy thân, chuyển tiền, di chuyển đến địa điểm không rõ ràng hoặc xuất cảnh theo những lời hứa thiếu căn cứ. Đồng thời, người trẻ phải biết chủ động từ chối, giữ liên lạc với gia đình, tìm kiếm sự hỗ trợ và kịp thời trình báo cơ quan Công an khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn.

Tôi cho rằng, mục tiêu cuối cùng của giáo dục phòng ngừa tội phạm không phải là khiến người trẻ nhìn đâu cũng thấy nguy hiểm, mà là giúp họ có đủ hiểu biết để phân biệt cơ hội với cạm bẫy, có đủ bản lĩnh để từ chối những lời dụ dỗ và có đủ kỹ năng để bảo vệ bản thân cũng như những người xung quanh. Bởi suy cho cùng, một bộ phim có thể kết thúc sau vài giờ, nhưng những bài học về sự cảnh giác, ý thức pháp luật và giá trị của tự do, nhân phẩm, tính mạng con người cần phải còn đọng lại lâu dài trong nhận thức của mỗi khán giả.

+ Xin cảm ơn ông!