Theo Quyết định số 152/QĐ-TTg về việc xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt đợt 17 (năm 2025), Cụm di tích liên quan đến nhà Mạc là một trong 5 di tích trên cả nước vinh dự được công nhận trong đợt này.
Ông Lưu Văn Thụy, Chủ tịch UBND huyện Kiến Thụy khẳng định, việc Cụm di tích được công nhận không chỉ ghi nhận giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc tiêu biểu của quần thể di tích, mà còn mở ra cơ hội phát triển du lịch, quảng bá văn hóa địa phương, đóng góp thiết thực cho quá trình phát triển kinh tế - xã hội của huyện Kiến Thụy nói riêng và TP Hải Phòng nói chung.
Gắn liền với vùng đất Dương Kinh, nhà Mạc là một triều đại đặc biệt trong lịch sử Việt Nam. Vương triều Mạc do Thái tổ Mạc Đăng Dung sáng lập vào năm 1527, tồn tại trong 65 năm với 5 đời vua.
Xuất thân từ làng Cổ Trai, huyện Nghi Dương, phủ Kinh Môn, trấn Hải Dương xưa (nay thuộc xã Ngũ Đoan, huyện Kiến Thụy), Mạc Đăng Dung đã dựng nên một vương triều không dài nhưng để lại nhiều dấu ấn sâu đậm trong lịch sử nước nhà.
Trong thời gian trị vì, nhà Mạc từng thực hiện nhiều chính sách cải cách nhằm phát triển kinh tế, ổn định xã hội, cải thiện đời sống nhân dân. Đây cũng là giai đoạn đất nước xuất hiện nhiều hiền tài, trong đó có Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm và nữ tiến sĩ đầu tiên của Việt Nam - Nguyễn Thị Duệ.
Ngày nay, dấu tích của vương triều nhà Mạc vẫn hiện hữu tại Dương Kinh, tiêu biểu là Cụm di tích gồm Từ đường họ Mạc (xếp hạng di tích quốc gia năm 2002), Khu tưởng niệm các vua nhà Mạc (xếp hạng di tích lịch sử cấp thành phố năm 2016), chùa Trà Phương (di tích quốc gia, 2007), chùa Nhân Trai (di tích cấp thành phố, 2003) và đền - chùa Hòa Liễu (di tích quốc gia, 1993).
Không chỉ mang đậm giá trị lịch sử, Cụm di tích còn là nơi lưu giữ nhiều bảo vật quốc gia như Định Nam đao, tượng Mạc Thái Tổ, bức phù điêu Thái hậu Vũ Thị Ngọc Toàn, các văn bia quý hiếm và nhiều lễ hội văn hóa phi vật thể độc đáo, nổi bật là Lễ hội Minh thề - nghi lễ "nói thật, làm thật" có một không hai ở Việt Nam.
Việc Cụm di tích liên quan đến nhà Mạc ở Dương Kinh được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt không chỉ khẳng định giá trị văn hóa, lịch sử của di tích mà còn mở ra cơ hội bảo tồn, phát huy những di sản quý giá của vùng đất giàu truyền thống Hải Phòng.
