Ông Duterte, 79 tuổi, bị bắt giữ tại thủ đô Manila và sau đó bị được đưa lên chuyến bay riêng đến Hà Lan vào ngày 13/3. Tại phiên điều trần đầu tiên diễn ra vào ngày 14/3, ông xuất hiện qua liên kết video từ trại giam gần Tòa ICC. Khi được hỏi, ông Duterte chỉ xác nhận danh tính và ngày tháng năm sinh của mình, giọng nói tỏ ra yếu ớt.
Đây là lần đầu tiên một cựu nguyên thủ quốc gia châu Á bị đưa ra xét xử tại Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC).
Ảnh chụp màn hình ông Rodrigo Duterte tham dự phiên tòa qua liên kết video.
Luật sư Salvador Medialdea, người đại diện cho ông Duterte, cho rằng việc bắt giữ và dẫn độ cựu Tổng thống là hành vi "bắt cóc trắng trợn". Ông khẳng định thân chủ của mình đang mắc nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, trong đó có bệnh rối loạn thần kinh cơ mạn tính, đau lưng, chứng đau nửa đầu và tắc nghẽn mạch máu. Vì lý do này, ông Duterte không đủ điều kiện thể chất để tham gia xét xử.
Tuy nhiên, thẩm phán Iulia Antoanella Motoc phản bác lập luận này, khẳng định bác sĩ của tòa án đã kiểm tra và xác nhận ông Duterte "hoàn toàn tỉnh táo, đủ khả năng hầu tòa". Bà cũng cho biết các vấn đề liên quan đến sức khỏe và việc dẫn độ ông Duterte có thể được tranh luận ở các phiên xử sau.
Trong khi đó, Phó Tổng thống Philippines Sara Duterte, con gái của ông Duterte, đã có mặt trong phiên xét xử với tư cách khán giả. Trước đó, bà gọi vụ bắt giữ này là một hành động đàn áp chính trị và tuyên bố sẽ làm đơn yêu cầu chuyển phiên tòa đến một địa điểm khác.
Ông Duterte bị cáo buộc đã chỉ đạo một chiến dịch trấn áp mạnh tay tội phạm ma túy, kéo dài từ năm 2011 đến 2019, khi ông còn là Thị trưởng Davao và sau này là Tổng thống Philippines. Theo số liệu chính thức từ cảnh sát Philippines, có ít nhất 6.000 người đã thiệt mạng trong chiến dịch này.
Phiên tòa xét xử ông Duterte sẽ tiếp tục vào ngày 23/9, khi các thẩm phán sẽ quyết định liệu có đủ bằng chứng để tiến hành một phiên tòa chính thức hay không. Nếu bị kết tội, Duterte có thể đối mặt với án tù chung thân.
Dù vậy, nhiều chuyên gia nhận định quá trình xét xử Duterte có thể kéo dài nhiều năm. ICC không có lực lượng thực thi pháp luật, nên nếu Philippines từ chối hợp tác, khả năng thi hành bản án sẽ gặp nhiều khó khăn.
Cao Phong (theo ICC, DW, CNA)
