Danh ca Khánh Ly bật mí về mối tri âm với nhạc sĩ Trịnh Công Sơn

K.Ngọc

03/03/2026 21:56

Danh ca Khánh Ly vừa trở về Việt Nam công bố phim tư liệu nhiều tập và cuốn sách "Hát cùng nguồn cội - Chân dung Khánh Ly". Dự án do Tiến sĩ Bùi Quang Ngọc làm chủ nhiệm, ca sĩ Quang Thành giữ vai trò chủ biên và thực hiện.

Danh ca Khánh Ly trong buổi công bố phim tư liệu nhiều tập và cuốn sách "Hát cùng nguồn cội - Chân dung Khánh Ly". Ảnh: Lương Duy Tiến

"Hát cùng nguồn cội - Chân dung Khánh Ly" là ấn phẩm duy nhất khắc họa đầy đủ hơn 80 năm cuộc đời của nữ danh ca, không phải hồi ký, không hẳn tự truyện mà là những ký ức, chân dung và giai thoại được kể lại với tâm thế của một người đã đi qua gần trọn một thế kỷ.

Cuốn sách gồm 8 chương, tái hiện hành trình từ nguồn cội gia đình, căn tính văn hóa đến những thăng trầm và sự tìm thấy bình an nội tại của danh ca Khánh Ly.

Mở đầu cuốn sách là không gian Hà Nội - nơi cô bé Nguyễn Thị Lệ Mai (tên thật của Khánh Ly) chào đời. Hà Nội đối với Khánh Ly không chỉ là ký ức cá nhân, mà còn là bản hòa âm thanh lịch, sâu lắng - nơi khởi sinh căn tính văn hóa mà bà mang theo suốt đời. Một Hà Nội đẹp mãi trong ký ức, nơi Khánh Ly tự hào và suốt đời nâng niu.

Chương 2 của cuốn sách là chặng đường nhiều thử thách của một cô gái trẻ đi tìm chỗ đứng cho tiếng hát mình. Cuộc gặp với nhạc sĩ Trịnh Công Sơn năm 1964 tại Đà Lạt và lần tái ngộ định mệnh năm 1967 tại Sài Gòn đã mở ra một chương mới của tân nhạc Việt Nam.

Đêm 19/11/1967, tại Quán Văn, lần đầu tiên Khánh Ly hát “Diễm xưa”. Từ đó, hình ảnh “nữ hoàng chân đất” và giọng hát “khói thuốc xanh” trở thành biểu tượng của âm nhạc Trịnh Công Sơn.

Chương 3 "Những tháng ngày viễn xứ" nói về biến cố của Khánh Ly. Có những lúc, bà không muốn nhớ đến chính thân phận mình. Nhưng chính trong giai đoạn này, bà nhận ra điều quý giá nhất không phải danh vọng, mà là gia đình...

Trong cuốn sách, có những kỷ niệm giữa ca sĩ Khánh Ly và nhạc sĩ Trịnh Công Sơn lần đầu được chia sẻ, những đoạn đời lần đầu được kể, những câu chuyện về những nghệ sĩ cùng thời lần đầu được công bố. Đây là chương dày dặn và xúc động nhất viết về mối tri âm giữa Khánh Ly và Trịnh Công Sơn - một sự gắn bó không ồn ào nhưng bền bỉ như định mệnh nghệ thuật.

Khánh Ly và nhạc sĩ Trịnh Công Sơn ngày trẻ. Ảnh: Tư liệu

Nói về triết lý âm nhạc của Trịnh Công Sơn, Khánh Ly thừa nhận khi còn trẻ, bà chưa thể thấu hiểu hết những ca từ của ông. "Ngày đó, nghe anh Sơn viết: “Sống trong đời sống cần có một tấm lòng/Để làm gì em biết không? Để gió cuốn đi”, tôi thấy vô nghĩa quá. Lúc ấy mình còn trẻ, gánh nặng cơm áo quá nặng nề, chưa đủ trải nghiệm để thấm thía.

Nhưng càng về sau, tôi mới hiểu nếu sỏi đá còn cần có nhau, thì con người sống với nhau lẽ nào lại không cần một tấm lòng? Chỉ khi tự tâm mình muốn hướng thiện, mình mới hiểu vì sao sỏi đá không rên xiết dưới chân mình. Sống với một tấm lòng khó lắm, nhưng hãy cố gắng, vì đời người ai cũng phải trải qua cay đắng như chính quê hương mình vậy", nữ danh ca chia sẻ.

Khánh Ly khẳng định, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn viết "Đừng tuyệt vọng" thực chất là đang nói với chính bản thân mình. Từ những suy nghĩ ấy, bà nhận ra rằng giữa một thế giới mà mọi người vẫn luôn yêu thương nhau, thì không có lý do gì để mình phải tuyệt vọng.

Ở những chương cuối, Khánh Ly chia sẻ những suy tư, cảm xúc của một người đã đi gần hết cuộc đời và hiểu rằng danh vọng hay tiền bạc rồi cũng qua đi, điều còn lại là tình yêu thương của con người dành cho nhau.

Việc hoàn thành cuốn sách ở tuổi 81 theo bà là một cách nói lời tri ân với cuộc đời và khán giả. Song hành cùng ấn phẩm là bộ phim tư liệu dài tập cùng tên, như một phần của nỗ lực lưu giữ ký ức âm nhạc và những giá trị nhân văn gắn liền với tiếng hát Khánh Ly.

Sách và phim tư liệu nhiều tập "Hát cùng nguồn cội - Chân dung Khánh Ly" là kết tinh của sự bền bỉ, trân trọng và tâm huyết với di sản văn hóa dân tộc. Không chỉ là câu chuyện đời của một danh ca huyền thoại, tác phẩm còn là lát cắt của một thời kỳ vừa lãng mạn vừa đau thương là hành trình gìn giữ ký ức chung của âm nhạc Việt Nam.

Cuốn sách "Hát cùng nguồn cội - Chân dung Khánh Ly". Ảnh: Lương Duy Tiến

Đại diện Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam cho biết, việc thực hiện cuốn sách đòi hỏi quá trình thẩm định, đối chiếu tư liệu và biên tập kỹ lưỡng, bởi đây là dự án có dung lượng lớn, trải dài suốt 80 năm.

Theo đại diện đơn vị xuất bản, việc ra mắt cuốn sách ở thời điểm này cũng mang tính biểu tượng, khi nhân vật chính trong sách đã bước sang tuổi 81 và nhìn lại hành trình của mình bằng sự chiêm nghiệm, thanh thản.

Cuốn sách "Hát cùng nguồn cội - Chân dung Khánh Ly" do NXB Phụ nữ Việt Nam ấn hành được xem ấn phẩm được xem là đầy đủ và hệ thống nhất về cuộc đời Khánh Ly từ trước đến nay. Ở tuổi 81, sau biến cố sức khỏe, giọng ca thành danh từ nhạc Trịnh lựa chọn kể lại hành trình đời mình bằng một tâm thế bình thản, như một cách nhìn lại và biết ơn. Sách được biên soạn từ kịch bản bộ phim tư liệu âm nhạc nhiều tập cùng tên, thuộc dự án "Viet Legacy Development - Phát triển di sản Việt Nam", phối hợp sản xuất phim cùng BH Media.