Chiều ngày 13/11, Quốc hội thảo luận tại tổ về Dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. Đây là một luật mới.
Đề xuất giao Bộ Tài chính chủ trì quản lý thị trường
Góp ý vào Dự án Luật, đại biểu Tạ Lê Thanh (Đoàn Cao Bằng) cho rằng hợp đồng hàng hóa phái sinh là công cụ tài chính có tài sản cơ sở là hàng hóa.
Đây là điểm quan trọng để thiết kế nhất quán các quy định của Luật. Hàng hóa cơ sở quyết định những yêu cầu về chất lượng, kho bãi, giao nhận; trong khi ký quỹ, đòn bẩy, bù trừ, thanh khoản và bảo vệ tài sản khách hàng lại đòi hỏi năng lực giám sát tài chính chuyên sâu.
Từ cách tiếp cận này, đại biểu đề nghị giao Bộ Tài chính chủ trì, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước trực tiếp thực hiện quản lý, giám sát; đồng thời phân định rõ trách nhiệm với Bộ Công Thương, Ngân hàng Nhà nước và các bộ, ngành liên quan.
Theo Báo cáo 736 của Bộ Công Thương khảo sát 5 quốc gia, các đầu mối quản lý, giám sát đều là cơ quan quản lý chứng khoán, tài chính hoặc cơ quan chuyên trách về thị trường phái sinh. Đây là kinh nghiệm cần được phân tích đầy đủ để lựa chọn mô hình phù hợp với Việt Nam.
Một lý do khác được đại biểu nhấn mạnh là yêu cầu áp dụng các chuẩn mực quản lý thị trường phái sinh và hạ tầng thị trường tài chính. Ủy ban Chứng khoán Nhà nước có lợi thế về kinh nghiệm giám sát và mạng lưới hợp tác trong Tổ chức Quốc tế các Ủy ban Chứng khoán (IOSCO). Đây là nền tảng quan trọng để trao đổi thông tin, phối hợp giám sát và xử lý vi phạm xuyên biên giới.
Đại biểu Tạ Lê Thanh cũng đề nghị phân định rõ trách nhiệm giữa Bộ Công Thương, Ngân hàng Nhà nước và các bộ, ngành liên quan. Cụ thể, cơ quan giám sát tài chính chịu trách nhiệm về tổ chức thị trường, trung gian, giao dịch, ký quỹ, bù trừ, bảo vệ khách hàng và xử lý rủi ro.
Bộ Công Thương và các bộ quản lý ngành chịu trách nhiệm về hàng hóa cơ sở, tiêu chuẩn, chất lượng, kho bãi, giao nhận; theo dõi nguồn cung và thông tin giá trên thị trường hàng hóa vật chất; tham gia ý kiến theo chức năng khi niêm yết sản phẩm và sử dụng giá hàng hóa vật chất làm giá tham chiếu.
NHNN chịu trách nhiệm về an toàn tổ chức tín dụng tham gia, thanh toán, ngoại hối, dòng tiền ký quỹ xuyên biên giới và nhiệm vụ phòng, chống rửa tiền theo pháp luật. Bên cạnh đó, cần quy định rõ trách nhiệm và cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan.
Theo đại biểu, việc xác định đúng cơ quan quản lý không chỉ là vấn đề phân công nhiệm vụ giữa các bộ, ngành mà còn quyết định hiệu quả kiểm soát rủi ro của thị trường, góp phần phát triển giao dịch hàng hóa phái sinh thành công cụ phòng ngừa rủi ro, bảo vệ nhà đầu tư, bảo đảm an toàn thị trường.
Áp lực từ nghĩa vụ ký quỹ
Góp ý về dự án Luật, đại biểu Hoàng Văn Tuyên (Đoàn Hải Phòng) nhận xét khi sử dụng công cụ phái sinh để phòng ngừa rủi ro giá, doanh nghiệp, hợp tác xã vẫn có thể phải chuẩn bị thêm tiền để đáp ứng yêu cầu ký quỹ. Điều này cần được giải thích rõ trước khi họ quyết định giao dịch, nhất là với những chủ thể có nguồn vốn hạn chế ở miền núi.
Đại biểu Tuyên lấy ví dụ một hợp tác xã đang có cà phê trong kho và dự kiến bán sau một thời gian có thể sử dụng hợp đồng tương lai để phòng ngừa nguy cơ giá giảm.
Tuy nhiên, nếu giá hợp đồng tăng, hợp tác xã có thể bị lỗ trên hợp đồng và phải bổ sung tiền ký quỹ.
Trong khi đó, giá trị cà phê trong kho có thể tăng nhưng hàng chưa bán nên hợp tác xã chưa có thêm tiền để nộp. Nếu không bổ sung ký quỹ đúng hạn, vị thế giao dịch có thể bị đóng sớm, khiến phương án phòng ngừa rủi ro bị ảnh hưởng, đồng thời gây áp lực lên nguồn tiền thu mua và thanh toán cho người sản xuất.
Đại biểu cũng lưu ý giá hợp đồng phái sinh và giá bán hàng hóa thực tế có thể biến động khác nhau. Vì vậy, giao dịch phái sinh không bảo đảm chắc chắn mức giá bán đối với toàn bộ hàng hóa.
Dự thảo Luật đã yêu cầu Trung tâm thanh toán bù trừ công bố phương pháp và các thông số chính dùng để xác định mức ký quỹ; thành viên có trách nhiệm đánh giá sản phẩm có phù hợp với khách hàng hay không và cung cấp thông tin về rủi ro.
Tuy nhiên, đại biểu đề nghị hoàn thiện điểm g khoản 2 Điều 16 và khoản 5 Điều 40, bổ sung trách nhiệm giải thích rõ cho khách hàng cách tính số tiền phải ký quỹ, cách thức thông báo, thời hạn nộp thêm tiền và trường hợp vị thế bị đóng.
