Bộ Y tế đang lấy ý kiến dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác, trong đó bổ sung người chết tuần hoàn vào nguồn hiến mô, bộ phận cơ thể.
Đề xuất này được đưa ra trong bối cảnh nhu cầu ghép tạng tại Việt Nam ngày càng lớn, trong khi nguồn tạng hiến vẫn hạn chế. Sau gần 20 năm thực hiện luật hiện hành, cả nước đã thực hiện hơn 11.000 ca ghép bộ phận cơ thể người, trong đó gần 10.000 ca ghép thận, hơn 1.000 ca ghép gan, 177 ca ghép tim và 27 ca ghép phổi.
Theo Bộ Y tế, một trong những điểm nghẽn hiện nay là pháp luật chưa cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể từ người sau khi chết tuần hoàn. Luật năm 2006 hiện chỉ quy định việc lấy mô, bộ phận cơ thể sau khi chết não.
Trong khi đó, trên thế giới, nguồn tạng từ người chết tuần hoàn ngày càng đóng vai trò quan trọng. Năm 2024, tạng hiến từ nhóm này chiếm khoảng 28% tổng số tạng được hiến.
Thế nào là chết não, chết tuần hoàn?
Dự thảo quy định chết não là tình trạng toàn bộ não bị tổn thương nặng, chức năng não đã ngừng hoạt động và không thể hồi phục. Trong khi đó, chết tuần hoàn là tình trạng chức năng tuần hoàn và hô hấp mất không thể hồi phục, người chết không thể sống lại.
Việc xác định chính xác tình trạng chết não hoặc chết tuần hoàn là cơ sở pháp lý để tiến hành lấy mô, bộ phận cơ thể.
Với chết não, người bệnh phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn chuyên môn và được các bác sĩ chuyên khoa thần kinh, hồi sức cấp cứu, chẩn đoán hình ảnh trực tiếp khám, kết luận.
Đối với chết tuần hoàn, việc xác định phải có sự tham gia của các bác sĩ chuyên khoa thần kinh, tim mạch, hồi sức cấp cứu, chẩn đoán hình ảnh.
Bộ trưởng Bộ Y tế sẽ quy định cụ thể tiêu chuẩn chuyên môn xác định chết não, chết tuần hoàn cũng như cơ cấu, yêu cầu chuyên môn đối với Hội đồng xác định chết não, chết tuần hoàn.
Chưa đăng ký hiến tạng vẫn có thể hiến
Một nội dung đáng chú ý khác là cơ chế lấy mô, bộ phận cơ thể đối với người chưa đăng ký hiến tạng trước khi qua đời.
Theo dự thảo, nếu người chết não hoặc chết tuần hoàn đã đăng ký hiến, việc lấy mô, bộ phận cơ thể được thực hiện theo quy định.
Trường hợp chưa đăng ký nhưng trước khi qua đời có nguyện vọng hiến được thể hiện bằng văn bản hoặc lời nói, việc lấy mô, bộ phận cơ thể phải có thêm sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện theo pháp luật.
Đáng chú ý, ngay cả khi người chết chưa đăng ký hiến và không thể hiện ý kiến phản đối việc hiến bằng văn bản hoặc lời nói, dự thảo cũng đặt ra cơ chế cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể nếu có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện theo pháp luật.
Như vậy, dự thảo đang mở rộng nguồn hiến theo cả hai hướng: bổ sung người chết tuần hoàn và thiết lập cơ chế xử lý đối với người chưa đăng ký hiến tạng.
Nếu được thông qua, quy định mới được kỳ vọng tháo gỡ một trong những điểm nghẽn về nguồn tạng, qua đó tăng cơ hội ghép tạng cho những người bệnh đang chờ được ghép.
