Đến khi nào doanh nghiệp và trường đại học “cùng hội, cùng thuyền” trong đào tạo nhân lực?

Chính sách đang giải quyết phần ngọn

Vừa qua Bộ Giáo dục và Đào tạo đã công bố tỷ lệ 66% học sinh tốt nghiệp THPT đăng ký xét tuyển đại  học. Việc nhiều thí sinh không mặn mà học đại học có xuất phát từ nhiều nguyên nhân như điều kiện kinh tế khó khăn, rào cản học phí… bên cạnh đó còn có việc nhiều sinh viên ra trường thất nghiệp, làm việc trái ngành, thu nhập thấp không đảm bảo cuộc sống. Thậm chí, nhiều học sinh có tư duy thà đi xuất khẩu lao động còn hơn đi học đại học.

Thực trạng trên phản ánh một vấn đề đó là chất lượng đào tạo trong các trường đại học chưa đạt, việc định hướng nghề nghiệp còn mông lung. Đặc biệt, trong đào tạo giáo dục đại học và cao đẳng hiện nay mối liên hệ giữa nhà trường và doanh nghiệp vẫn nhạt nhòa, nhiều nơi còn nặng tính hình thức, chưa đạt như kỳ vọng. Đây cũng là nguyên nhân số sinh viên ra trường thất nghiệp, làm trái ngành, thu nhập không ổn định.

Xung quanh vấn đề này, phóng viên Báo Nhà báo & Công luận đã trao đổi với chuyên gia Nguyễn Sóng Hiền (thành viên Ban kiểm duyệt tạp chí nghiên cứu quốc tế International Journal of Training Research, London; thành viên Hiệp hội các nhà giáo dục quốc tế (NAFSA); thành viên Liên đoàn giáo dục độc lập Australia).

den khi nao doanh nghiep va truong dai hoc cung hoi cung thuyen trong dao tao nhan luc hinh 1

+ Thưa ông, hiện nay, mô hình doanh nghiệp liên kết với đào tạo đang được đẩy mạnh tại Việt Nam. Tuy nhiên, nhiều nơi chỉ mang tính hình thức, chưa đem lại hiệu quả như ý muốn. Đa số sinh viên ra trường vẫn tự tìm việc và công việc trái ngành, trong khi nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp về lao động lại không tìm được người như ý muốn? Ông đánh giá như nào về thực trạng trên, theo ông đâu là nguyên nhân?

- Thực trạng trên là mặt trái của giáo dục hiện nay. Giáo dục đang có tình trạng phục vụ cho mục đích hướng người học theo đuổi con đường bằng cấp cao thay vì phục vụ cho nhu cầu lao động đa dạng của thực tế thị trường lao động đòi hỏi.

Bên cạnh đó, với tình trạng quan liêu trong quản lý sẽ gây cản trở cho quá trình tiếp cận và hội nhập thực chất với các tiêu chuẩn của giáo dục quốc tế. Điều này không chỉ gây lãng phí thời gian và tiền bạc của người học mà còn tạo ra sự thiếu hụt trầm trọng nguồn nhân lực cần thiết để đảm bảo sự phát triển ổn định của các doanh nghiệp nói riêng và nền kinh tế của đất nước nói chung.

Cho dù trong những năm gần đây chúng ta đã ban hành một số chính sách để thúc đẩy tự chủ cho giáo dục đại học nhưng nó chỉ giúp giải quyết phần ngọn cho thực trạng trên. Thực tế, theo một số khảo sát nghiên cứu gần đây cho biết tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp ra làm trái ngành chiếm trên 24% nhưng cá nhân tôi cho rằng con số thực tế cao hơn nhiều.

Cần sớm định hướng nghề nghiệp một cách có hệ thống

+ Thưa ông, ở các nước phát triển như Úc thì sự kết hợp này như thế nào? Liệu có mô hình chuẩn để có thể áp dụng rộng rãi không?

- Ở Úc, học sinh được hướng nghiệp từ đầu bậc THCS. Ở bang Victoria (VIC) là một ví dụ. Ở bang này, việc định hướng nghề nghiệp tương lai cho giới trẻ được đưa vào từ những năm học đầu tiên của cấp hai trong chương trình giáo dục học.

Cơ quan phụ trách giáo dục của bang VIC đã có quy định chương trình này và có tất cả 6 bước để giúp các bạn trẻ phát triển kỹ năng nghề nghiệp cho bản thân. Trong mỗi bước như thế được chia làm 3 giai đoạn: Phát triển bản thân: học sinh sẽ hiểu về chính bản thân mình, phải tự mình tích lũy kinh nghiệm và thành tích cho mình, tìm cách phát triển khả năng của chính mình. Thăm dò nghề nghiệp: học sinh sẽ phải xác định, khám phá và đánh giá các cơ hội trong quá trình học tập và lựa chọn nghề nghiệp trong tương lai.

Quản lý nghề nghiệp: Học sinh phải thực hiện và điều chỉnh định hướng nghề nghiệp của bản thân, quản lý các lựa chọn, các thay đổi và chuyển tiếp trong cuộc đời của họ. Mỗi bước được lồng ghép vào từng cấp lớp từ lớp 7 đến lớp 12. Chương trình được xây dựng giúp người học có được những kỹ năng cần thiết để lập và thực hiện kế hoạch nghề cho tương lai, phát triển các kỹ năng và khả năng của bản thân để tìm, duy trì và phát triển nghề nghiệp bản thân trong một thị trường lao động tuy rộng lớn nhưng rất cạnh tranh.

Bên cạnh đó, những học sinh kết thúc lớp 10 có thể chuyển hướng qua học nghề thay vì tiếp tục học lên cao. Ở các trường nghề, học sinh được học 70% lý thuyết ở trường và 30% thực hành tại doanh nghiệp. Ngoài ra, có một hình thức đào tạo khác nhằm linh hoạt trong việc cung cấp nguồn nhân lực thiếu hụt của các doanh nghiệp đó là hình thức đào tạo tại doanh nghiệp. Hình thức này người học vừa được học nghề vừa vẫn được nhận lương theo quy định. Nếu cần bằng cấp thì dựa trên số thời gian người học việc được đào tạo để được cấp các chứng chỉ và bằng cấp tương đương như người học ở trường. Bằng này được công nhận trên toàn Úc.

Ở Úc, mối gắn kết giữa doanh nghiệp và các nhà trường rất chặt chẽ. Các sinh viên trong quá trình học được dành một khoảng thời gian để thực tập tại các doanh nghiệp. Bên cạnh đó, khi tốt nghiệp Chính phủ Úc thường có chương trình thực tập tốt nghiệp nhằm giúp sinh viên tốt nghiệp làm quen với môi trường làm việc thực tế, qua đó trau dồi thêm các kỹ năng nghề nghiệp thực tế mà nhà trường không thể cung cấp.

Bộ Giáo dục Úc ở các bang luôn có một kênh thu thập phản hồi từ những người tốt nghiệp ở các cơ sở đào tạo để nắm thông tin về tình trạng việc làm, cũng như đánh giá của người học về chất lượng đào tạo của cơ sở mà họ được đào tạo.

den khi nao doanh nghiep va truong dai hoc cung hoi cung thuyen trong dao tao nhan luc hinh 2

Giáo dục cần nhiều mô hình liên kết giữa doanh nghiệp và nhà trường để có đầu ra tốt, sinh viên có việc làm.

Cần đổi mới mạnh mẽ hơn nữa

+ Để thực hiện tốt vai trò đào tạo cung ứng nguồn nhân lực tốt cho thị trường lao động thì các trường đại học và cao đẳng ở Việt Nam cần làm gì? Theo ông đâu là nút thắt cần phải khắc phục?

- Thực trạng tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp thất nghiệp và làm trái ngành, thậm chí phải đào tạo lại cho thấy cần phải có sự cải cách mạnh hơn nữa đối với hệ thống giáo dục hiện nay. Trước hết cần phải sớm xây dựng và ban hành khung hướng nghiệp cho học sinh từ sớm ngay đầu lớp 6. 

Tạo ra sự gắn kết, thống nhất và xuyên suốt cho người học trong việc hướng nghiệp, chọn nghề và tham gia vào thị trường lao động sau khi tốt nghiệp. Có sự phân bổ nguồn nhân lực ở các lĩnh vực một cách có khoa học đáp ứng được nhu cầu thực tế của các doanh nghiệp và thị trường lao động nhằm đảm bảo một thị trường lao động ổn định, và bền vững. Không để xảy ra tình trạng thừa thầy thiếu thợ như hiện nay.

Bên cạnh đó, cần phải gắn nhu cầu của doanh nghiệp vào quá trình đào tạo hay nói cách khác phải cho doanh nghiệp được tham gia vào quá trình đào tạo, có như vậy mới tránh được tình trạng đào tạo lại như hiện nay.

Cuối cùng và không kém phần quan trọng là cần phải đổi mới và cập nhật lại các chương trình và môn học hiện nay ở cả cao đẳng và đại học. Nhiều chương trình và môn học đã quá lỗi thời không còn phù hợp với thị trường lao động hiện nay.

+ Vâng xin cảm ơn ông!

Trinh Phúc (Thực hiện)

Xem thêm

Nhà thiết kế Vũ Việt Hà: 'Khi AI phát triển, tôi vẫn yêu cầu sinh viên cầm bút chì!'

Nhà thiết kế Vũ Việt Hà: 'Khi AI phát triển, tôi vẫn yêu cầu sinh viên cầm bút chì!'

(CLO) Giữa thời đại trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra hàng nghìn mẫu thiết kế chỉ trong vài phút, nhà thiết kế, giảng viên Vũ Việt Hà vẫn yêu cầu sinh viên phải phác thảo bằng bút chì, giấy và màu vẽ. Với anh, công nghệ có thể hỗ trợ sáng tạo nhưng không thể thay thế tư duy, cảm xúc và vốn văn hóa của người làm nghề.

Tài năng để phụng sự, năng lực để cống hiến: Sứ mệnh giáo dục trong kỷ nguyên mới

Tài năng để phụng sự, năng lực để cống hiến: Sứ mệnh giáo dục trong kỷ nguyên mới

(NB&CL) Giá trị của một nền giáo dục không chỉ được đo bằng những tấm huy chương, thứ hạng hay số lượng bằng cấp, mà còn ở chất lượng con người được đào tạo và những giá trị họ tạo ra cho xã hội. Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, giáo dục Việt Nam cần hướng tới mục tiêu cao hơn: Nuôi dưỡng tài năng để phụng sự, rèn luyện năng lực để cống hiến, gắn thành công của mỗi cá nhân với sự phát triển của đất nước.

Nhà giáo, nhà báo chung con đường, chung khát vọng

Nhà giáo, nhà báo chung con đường, chung khát vọng

(CLO) Tôi cứ băn khoăn khi đặt đầu đề (tít bài) cho bài viết này là Nhà giáo và Nhà báo bởi có thể nghe thoáng qua, bạn đọc nào đó sẽ cho rằng tác giả đang “té nước theo mưa” giữa những ngày cả nước sôi nổi các hoạt động kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11) và Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11).

Cảnh báo sự đứt gãy trong giao tiếp giữa cha mẹ và con cái

Cảnh báo sự đứt gãy trong giao tiếp giữa cha mẹ và con cái

(CLO) Sự đứt gãy trong giao tiếp giữa cha mẹ và con cái đang khiến việc thấu hiểu, hỗ trợ học sinh trở nên khó khăn hơn. Bên cạnh kiến thức, nhà trường cần trang bị cho học sinh năng lực nhận diện, làm chủ cảm xúc và xây dựng các mối quan hệ tích cực.

Thứ trưởng Phạm Ngọc Thưởng: Thầy cô cần được thấu hiểu, sẻ chia hơn bao giờ hết

Thứ trưởng Phạm Ngọc Thưởng: Thầy cô cần được thấu hiểu, sẻ chia hơn bao giờ hết

(CLO) Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Ngọc Thưởng cho rằng, trong kỷ nguyên số, khi học sinh có thể tiếp cận tri thức nhanh và rộng hơn, vai trò của người thầy không những không giảm đi mà càng trở nên quan trọng trong việc định hướng tư duy, bồi đắp nhân cách và giúp người học lựa chọn những giá trị đúng đắn.

Bị nghi ngại đàn ông chăm trẻ gái, thầy giáo có màn 'lội ngược dòng'

Bị nghi ngại đàn ông chăm trẻ gái, thầy giáo có màn 'lội ngược dòng'

(CLO) Thầy Nguyễn Thanh Bách, giáo viên Trường Mầm non Na Sầm (xã Na Sầm, tỉnh Lạng Sơn) đã có 8 năm gắn bó với nghề giáo. Là nam giới theo đuổi công việc vốn được mặc định phù hợp với phụ nữ, thầy từng đối diện không ít ánh nhìn hoài nghi, thậm chí có phụ huynh đề nghị chuyển lớp cho con vì lo ngại những vấn đề nhạy cảm trong quá trình chăm sóc trẻ.

Quản trị thông minh và đổi mới sáng tạo trong kỷ nguyên số vì sự phát triển bền vững

Quản trị thông minh và đổi mới sáng tạo trong kỷ nguyên số vì sự phát triển bền vững

(CLO) Chuyển đổi số hay chuyển đổi xanh sẽ chỉ là những khẩu hiệu rỗng nếu quản trị không đổi mới thực chất và con người không đứng ở vị trí trung tâm. Đó là lời cảnh tỉnh thẳng thắn nổi lên từ Hội thảo khoa học quốc tế ICFBA-2026 do Trường Đại học Công đoàn tổ chức ngày 19/11/2026 tại Hà Nội.

Thầy giỏi, trò tài nhưng trường tư vẫn cần cơ chế mở đường

Thầy giỏi, trò tài nhưng trường tư vẫn cần cơ chế mở đường

(CLO) Đổi mới giáo dục, hội nhập quốc tế và sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo đang đặt ra những yêu cầu mới đối với các nhà trường. Từ thực tiễn xây dựng mô hình song ngữ, song bằng, Hiệu trưởng Trường THCS và THPT Nguyễn Siêu (Hà Nội) Nguyễn Thị Minh Thúy chỉ ra những nút thắt về đội ngũ giáo viên, năng lực số và cơ chế phát triển giáo dục ngoài công lập cần sớm được tháo gỡ.

Từng nghe tiếng Anh như vịt nghe sấm, cô giáo người Mông đạt IELTS 8.0 trở về bản dạy ngoại ngữ cho cả trường

Từng nghe tiếng Anh như vịt nghe sấm, cô giáo người Mông đạt IELTS 8.0 trở về bản dạy ngoại ngữ cho cả trường

(CLO) Ở tuổi 25, Lầu Thị Dợ, người dân tộc Mông, đang là giáo viên tiếng Anh duy nhất tại Trường THCS Pắc Ngà, xã Pắc Ngà, tỉnh Sơn La. Mỗi ngày, cô vượt khoảng 27 km từ nơi ở đến trường, đứng lớp giảng dạy học sinh từ lớp 6 đến lớp 9. Hơn 400 em, phần lớn là người dân tộc thiểu số, đều được cô phụ trách môn học này.

Nhà giáo tiêu biểu Bùi Thị Tú: ‘Không ai bắt đầu đã xuất sắc’

Nhà giáo tiêu biểu Bùi Thị Tú: ‘Không ai bắt đầu đã xuất sắc’

(CLO) 18 năm gắn bó với bục giảng, cô giáo Bùi Thị Tú (Tổ trưởng Tổ Ngoại ngữ, Trường THPT Như Thanh, Thanh Hóa) luôn mang trong mình tinh thần cầu thị, chủ động đổi mới phương pháp dạy học và nhiệt huyết lan tỏa kinh nghiệm tới đồng nghiệp. Năm 2026, những nỗ lực bền bỉ ấy đã được ghi nhận khi cô vinh dự được Bộ Giáo dục và Đào tạo tôn vinh là Nhà giáo tiêu biểu.

Giao quyền tự chủ bổ nhiệm Giáo sư, Phó Giáo sư: Các trường đại học thôi cảnh ‘chờ đợt’ hút người tài

Giao quyền tự chủ bổ nhiệm Giáo sư, Phó Giáo sư: Các trường đại học thôi cảnh ‘chờ đợt’ hút người tài

(CLO) Theo dự thảo thông tư mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trường đại học sẽ được chủ động bổ nhiệm Giáo sư, Phó Giáo sư trong năm thay vì chờ xét duyệt chung. Trao đổi với Báo Nhà báo và Công luận, GS.TSKH.BS Dương Quý Sỹ đánh giá đây là bước đột phá để hút nhân tài, song cần đi kèm cơ chế giám sát minh bạch để tránh tình trạng chạy đua số lượng, bỏ quên chất lượng học thuật.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan: 'Công nghệ không thể thay thế trái tim nhân hậu của người thầy thuốc'

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan: 'Công nghệ không thể thay thế trái tim nhân hậu của người thầy thuốc'

(CLO) Nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan gửi thư tri ân đội ngũ giảng viên, cán bộ và người lao động tại các cơ sở đào tạo nhân lực y tế, nhấn mạnh công nghệ không thể thay thế lòng nhân ái, sự tận tâm và trách nhiệm của người thầy thuốc.

Sáu thập kỷ bền bỉ gieo chữ, THPT Hoài Đức A đón phần thưởng cao quý Huân chương Lao động hạng Ba

Sáu thập kỷ bền bỉ gieo chữ, THPT Hoài Đức A đón phần thưởng cao quý Huân chương Lao động hạng Ba

(CLO) Từ những lớp học tranh tre, nứa lá trong những năm tháng chiến tranh, Trường THPT Hoài Đức A (Hà Nội) đã trải qua 60 năm xây dựng, trưởng thành, trở thành một trong những cơ sở giáo dục có nhiều đóng góp cho sự nghiệp giáo dục địa phương. Nhân dịp kỷ niệm 60 năm thành lập, nhà trường vinh dự đón nhận Huân chương Lao động hạng Ba.

Bệnh viện Việt Nam - Thụy Điển Uông Bí được lựa chọn để triển khai đề án xây dựng thí điểm mô hình “Bệnh viện xã hội chủ nghĩa”.

Quảng Ninh tiên phong thí điểm mô hình trường học và bệnh viện xã hội chủ nghĩa

(CLO) Thành phố Quảng Ninh chính thức phê duyệt các đề án mô hình trường học và bệnh viện xã hội chủ nghĩa vì sự phát triển toàn diện của Nhân dân. Đây là các đề án mang tính chiến lược nhằm cụ thể hóa quan điểm lấy con người làm trung tâm trong các lĩnh vực thiết yếu là giáo dục và y tế.

Vinh danh 335 nhà giáo tiêu biểu năm 2026

Vinh danh 335 nhà giáo tiêu biểu năm 2026

(CLO) Năm 2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) xét chọn, tôn vinh 335 nhà giáo tiêu biểu, gồm 207 nữ, 128 nam; trong đó có 21 nhà giáo là người dân tộc thiểu số.

Hà Nội: Học sinh được trang bị kỹ năng tiêu dùng an toàn trên không gian số

Hà Nội: Học sinh được trang bị kỹ năng tiêu dùng an toàn trên không gian số

(CLO) Ngày 16/11, tại Hà Nội, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương) phối hợp với Báo VnExpress tổ chức chương trình “Check 360 - Tập huấn kỹ năng tiêu dùng an toàn” dành cho học sinh Trường THPT Phan Đình Phùng, nhằm nâng cao khả năng nhận diện rủi ro và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong môi trường số.

Cỡ chữ bài viết: