Giao quyền tự chủ bổ nhiệm Giáo sư, Phó Giáo sư: Các trường đại học thôi cảnh ‘chờ đợt’ hút người tài

(CLO) Theo dự thảo thông tư mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trường đại học sẽ được chủ động bổ nhiệm Giáo sư, Phó Giáo sư trong năm thay vì chờ xét duyệt chung. Trao đổi với Báo Nhà báo và Công luận, GS.TSKH.BS Dương Quý Sỹ đánh giá đây là bước đột phá để hút nhân tài, song cần đi kèm cơ chế giám sát minh bạch để tránh tình trạng chạy đua số lượng, bỏ quên chất lượng học thuật.

Một nhà khoa học đầu ngành có thể được một trường đại học mời về để xây dựng nhóm nghiên cứu, phát triển ngành đào tạo mới hoặc dẫn dắt chương trình hợp tác quốc tế. Nhưng nếu nhu cầu xuất hiện ngoài kỳ xét chức danh, cơ hội thu hút nhân tài có thể bị bỏ lỡ. Đây là một trong những bất cập mà cơ chế bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư vào bất kỳ thời điểm nào trong năm được kỳ vọng khắc phục.

Không còn phải chờ đợt để tìm người tài

Theo dự thảo Thông tư do Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố, các cơ sở giáo dục đại học được trao quyền chủ động hơn trong tuyển chọn, bổ nhiệm và sử dụng đội ngũ giáo sư, phó giáo sư; ứng viên cũng có thể nộp hồ sơ tại nhiều trường.

Trao đổi với Báo Nhà báo và Công luận, GS.TSKH.BS Dương Quý Sỹ, Ủy viên Hội đồng Quốc gia Giáo dục và Phát triển Nhân lực, cho rằng điểm đổi mới căn bản của dự thảo là chuyển từ tư duy xét công nhận ứng viên theo một quy trình chung sang quản trị nguồn nhân lực dựa trên nhu cầu phát triển và cạnh tranh chất lượng.

Theo ông, trong môi trường đại học hiện đại, nhu cầu thu hút chuyên gia không xuất hiện theo một thời điểm cố định. Một trường có thể cần nhà khoa học đầu ngành để mở ngành đào tạo mới, phát triển phòng thí nghiệm trọng điểm, xây dựng chương trình đào tạo tiến sĩ hoặc triển khai dự án nghiên cứu quốc tế.

Việc cho phép bổ nhiệm trong năm giúp các trường chủ động nắm bắt cơ hội, thay vì phải chờ một đợt xét chung. Nhà khoa học cũng có thêm lựa chọn về môi trường làm việc phù hợp với chuyên môn, định hướng nghiên cứu và khát vọng phát triển nghề nghiệp.

Đáng chú ý, cơ chế này có thể thúc đẩy sự dịch chuyển và phân bổ lại nguồn lực trí tuệ trong hệ thống giáo dục đại học. Các trường không chỉ cạnh tranh bằng thu nhập mà còn phải nâng cao chất lượng môi trường nghiên cứu, điều kiện làm việc, quyền tự chủ học thuật và cơ hội hợp tác quốc tế để thu hút người giỏi.

phu.jpg
GS Sỹ chia sẻ thêm, các trường đại học cần chuyển từ cạnh tranh để có được người mang chức danh giáo sư, phó giáo sư sang cạnh tranh để thu hút và phát huy năng lực của những nhà khoa học thực sự xuất sắc. Ảnh: NVCC

Bởi một trường đại học không thể trở thành đại học nghiên cứu có uy tín chỉ bằng cách gia tăng số lượng giáo sư, phó giáo sư. Điều quan trọng là đội ngũ này có tạo ra tri thức mới, hình thành nhóm nghiên cứu mạnh, phát triển chương trình đào tạo chất lượng cao và đào tạo được thế hệ nhà khoa học kế cận hay không.

Ông cũng đề xuất nghiên cứu cơ chế thu hút đặc biệt đối với các nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế có thành tích nổi bật, nhất là những người có khả năng xây dựng nhóm nghiên cứu mới, phát triển ngành khoa học mũi nhọn hoặc chuyển giao công nghệ có giá trị.

Tránh cuộc đua chạy theo số lượng giáo sư

Quyền chủ động lớn hơn cũng đồng nghĩa với nguy cơ cạnh tranh hình thức nếu các trường chỉ chú trọng gia tăng số lượng chức danh để cải thiện các chỉ số về đội ngũ.

Theo GS Sỹ, cần tránh tình trạng người được bổ nhiệm không thực sự tham gia giảng dạy, nghiên cứu hoặc hướng dẫn sau đại học. Việc thu hút bằng chức danh hay chế độ đãi ngộ mà thiếu điều kiện phát triển học thuật cũng khó tạo ra những đóng góp bền vững.

Một thách thức khác là nguy cơ nhân lực chất lượng cao tập trung vào những trường có điều kiện thuận lợi, trong khi các cơ sở tại địa phương, ngành khoa học đặc thù hoặc lĩnh vực mới phát triển gặp khó khăn trong thu hút nhân tài.

Vì vậy, cạnh tranh cần đi cùng các giải pháp hợp tác liên trường, đồng hướng dẫn nghiên cứu sinh, chia sẻ phòng thí nghiệm và hình thành mạng lưới nghiên cứu liên ngành, liên vùng.

Việc bổ nhiệm cần gắn với cam kết trách nhiệm và sản phẩm học thuật cụ thể. Kết quả có thể được đánh giá theo chu kỳ ba đến năm năm, dựa trên chất lượng giảng dạy, nghiên cứu, đào tạo tiến sĩ, phát triển nhóm nghiên cứu và đóng góp cho xã hội.

Cùng với đó, tiêu chuẩn đánh giá giáo sư, phó giáo sư cần chuyển mạnh từ số lượng công trình sang chất lượng và ảnh hưởng khoa học thực chất.

6 trụ cột được chuyên gia đưa ra gồm: Chất lượng công bố và ảnh hưởng trích dẫn; đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ; sách chuyên khảo, sách tham khảo; sáng chế và chuyển giao công nghệ; năng lực giảng dạy; khả năng dẫn dắt học thuật và phát triển đội ngũ nghiên cứu.

"Không nên đồng nhất chất lượng nhà khoa học với số lượng bài báo, chỉ số h-index hay hệ số ảnh hưởng của tạp chí. Một công trình có đóng góp mới, được các nhóm nghiên cứu độc lập trích dẫn, sử dụng và phát triển có thể giá trị hơn nhiều bài báo ít tạo ra ảnh hưởng khoa học", GS Sỹ nhấn mạnh.

Trao quyền phải đi cùng cơ chế giám sát

Khi các trường được trao quyền chủ động lớn hơn trong bổ nhiệm, yêu cầu về tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trở thành vấn đề then chốt.

GS Sỹ mong muốn việc đánh giá ứng viên cần kết hợp tiêu chuẩn bắt buộc về năng lực, liêm chính học thuật; hệ thống minh chứng định lượng được chuẩn hóa và phản biện chuyên môn độc lập.

Mỗi ứng viên nên lựa chọn một số công trình khoa học tiêu biểu để thẩm định sâu, làm rõ đóng góp mới cho tri thức, vai trò thực chất của tác giả và mức độ ứng dụng của kết quả nghiên cứu trong cộng đồng khoa học hoặc thực tiễn.

1794904591220-1851540410430157886-7852334279340476790-42e0d74adfcbc04f31a3669076fd2e0b.jpg
GS Sỹ nhận chứng nhận bổ nhiệm chức danh giáo sư y khoa Trường Đại học Y khoa Penn State – Hoa Kỳ (top 50 thế giới). Ảnh: NVCC

Hội đồng bổ nhiệm cần bảo đảm năng lực chuyên môn, tính độc lập và kiểm soát chặt chẽ xung đột lợi ích. Sự tham gia của chuyên gia ngoài cơ sở và phản biện quốc tế cũng cần được tăng cường, nhất là đối với ứng viên giáo sư trong những lĩnh vực có hệ thống đánh giá quốc tế phát triển.

Bên cạnh đó, các trường cần công khai vị trí tuyển chọn, tiêu chuẩn, phương pháp đánh giá, kết quả và căn cứ lựa chọn; thiết lập cơ chế tiếp nhận, xử lý kiến nghị và kiểm soát tính trung thực của dữ liệu, quyền tác giả, đạo đức nghiên cứu.

Chuyên gia cũng đề xuất phát triển hệ thống hồ sơ học thuật điện tử có thể kiểm chứng, kết nối dữ liệu về công bố khoa học, trích dẫn, đào tạo sau đại học, sách, sáng chế và hoạt động giảng dạy. Bộ Giáo dục và Đào tạo nên thử nghiệm bộ tiêu chuẩn mới trên hồ sơ thực tế thuộc nhiều nhóm ngành trước khi triển khai rộng rãi, nhằm đánh giá độ tin cậy và bảo đảm công bằng giữa các lĩnh vực.

Xem thêm

Nguồn ảnh: Báo Sức khoẻ Đời sống

WHO khuyến nghị Việt Nam cấm toàn diện thuốc lá điện tử, chặn đứng nguồn cung trên mạng

(CLO) Dẫn chứng dữ liệu toàn cầu cho thấy tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở các nước cho phép lưu hành cao gấp gần 3 lần so với nhóm áp dụng lệnh cấm, đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị Việt Nam cần đưa quy định cấm toàn diện các loại thuốc lá mới vào dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá sửa đổi.

Sửa Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá: Cần siết kiểm soát từ điểm bán đến môi trường công cộng

Sửa Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá: Cần siết kiểm soát từ điểm bán đến môi trường công cộng

(CLO) Gây ra khoảng 103.000 ca tử vong và tổn thất gần 109.000 tỷ đồng mỗi năm, tác hại từ thuốc lá đang đặt ra yêu cầu cấp bách phải sửa đổi Luật hiện hành. Tại hội thảo chuyên đề ngày 17/11, nhiều giải pháp đột phá đã được đề xuất nhằm bảo vệ thế hệ trẻ và siết chặt quản lý tại điểm bán.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan: 'Công nghệ không thể thay thế trái tim nhân hậu của người thầy thuốc'

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan: 'Công nghệ không thể thay thế trái tim nhân hậu của người thầy thuốc'

(CLO) Nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan gửi thư tri ân đội ngũ giảng viên, cán bộ và người lao động tại các cơ sở đào tạo nhân lực y tế, nhấn mạnh công nghệ không thể thay thế lòng nhân ái, sự tận tâm và trách nhiệm của người thầy thuốc.

Con giun dài 18 cm chui sâu vào ống mật người phụ nữ

Con giun dài 18 cm chui sâu vào ống mật người phụ nữ

(CLO) Các bác sĩ Bệnh viện Bạch Mai nội soi gắp thành công con giun đũa dài khoảng 18 cm, một đầu đã chui qua nhú tá lớn vào ống mật chủ của người phụ nữ 46 tuổi. Bệnh nhân không phải phẫu thuật, được xuất viện ngay trong ngày.

Đưa công nghệ từ phòng nghiên cứu ra công trường

Đưa công nghệ từ phòng nghiên cứu ra công trường

(CLO) Tại Chuỗi sự kiện khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số ngành Xây dựng năm 2026, Tập đoàn Đèo Cả đã đem đến các giải pháp được giới thiệu từ thực tiễn thi công và quản lý dự án hạ tầng.

Sáu thập kỷ bền bỉ gieo chữ, THPT Hoài Đức A đón phần thưởng cao quý Huân chương Lao động hạng Ba

Sáu thập kỷ bền bỉ gieo chữ, THPT Hoài Đức A đón phần thưởng cao quý Huân chương Lao động hạng Ba

(CLO) Từ những lớp học tranh tre, nứa lá trong những năm tháng chiến tranh, Trường THPT Hoài Đức A (Hà Nội) đã trải qua 60 năm xây dựng, trưởng thành, trở thành một trong những cơ sở giáo dục có nhiều đóng góp cho sự nghiệp giáo dục địa phương. Nhân dịp kỷ niệm 60 năm thành lập, nhà trường vinh dự đón nhận Huân chương Lao động hạng Ba.

Dự báo thiên tai đúng nhưng người dân không nhận được tin thì cũng không có giá trị

Dự báo thiên tai đúng nhưng người dân không nhận được tin thì cũng không có giá trị

(CLO) Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh, bên cạnh nâng cao độ chính xác của dự báo, công tác phòng, chống thiên tai cần đặc biệt chú trọng truyền tải thông tin cảnh báo đến đúng đối tượng, giúp người dân kịp thời chủ động ứng phó, giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản.

Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Đức Tâm thăm và làm việc với HTX Sáu Nhung

Quảng Ngãi: Đổi mới sản xuất, ứng dụng khoa học công nghệ nâng tầm hạt cà phê

(CLO) Từ sản xuất nhỏ lẻ, HTX Nông nghiệp Sản xuất và Thương mại Sáu Nhung đang từng bước đổi mới phương thức canh tác, ứng dụng khoa học, kỹ thuật vào chăm sóc cây cà phê và đầu tư công nghệ chế biến sâu. Với vùng nguyên liệu khoảng 300ha cùng nhiều sản phẩm OCOP 4 sao, HTX đang từng bước nâng cao giá trị hạt cà phê, góp phần thúc đẩy phát triển bền vững ngành hàng cà phê tại Quảng Ngãi.

Dự báo thời tiết ngày 17/11: Trung Bộ nắng mạnh trước khi chuyển mưa rét

Dự báo thời tiết ngày 17/11: Trung Bộ nắng mạnh trước khi chuyển mưa rét

(CLO) Ngày 17/11, thời tiết Trung Bộ nắng ráo với nhiệt độ cao nhất từ 29–32 độ C, có nơi trên 32 độ; riêng khu vực từ Thanh Hóa đến TP. Huế sáng sớm có sương mù nhẹ. Theo cơ quan khí tượng, từ ngày 18/11, một đợt không khí lạnh mới sẽ tràn xuống gây mưa tại khu vực Thanh Hóa - Nghệ An; Bắc Trung Bộ chuyển rét (15–18 độ C), khu vực Quảng Trị đến TP. Huế trời chuyển lạnh.

Tuyên Quang đặt mục tiêu phổ cập kỹ năng AI cho 100% cán bộ, công chức, viên chức

Tuyên Quang đặt mục tiêu phổ cập kỹ năng AI cho 100% cán bộ, công chức, viên chức

(CLO) UBND tỉnh Tuyên Quang vừa ban hành Kế hoạch về triển khai thực hiện Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo (AI) đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, nhằm thúc đẩy ứng dụng công nghệ này trong quản lý nhà nước, phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Bệnh viện Việt Nam - Thụy Điển Uông Bí được lựa chọn để triển khai đề án xây dựng thí điểm mô hình “Bệnh viện xã hội chủ nghĩa”.

Quảng Ninh tiên phong thí điểm mô hình trường học và bệnh viện xã hội chủ nghĩa

(CLO) Thành phố Quảng Ninh chính thức phê duyệt các đề án mô hình trường học và bệnh viện xã hội chủ nghĩa vì sự phát triển toàn diện của Nhân dân. Đây là các đề án mang tính chiến lược nhằm cụ thể hóa quan điểm lấy con người làm trung tâm trong các lĩnh vực thiết yếu là giáo dục và y tế.

Cỡ chữ bài viết: