Đền Sái và nghi lễ tái hiện huyền sử thời Vua Thục

Đền Sái không chỉ là chốn sinh hoạt tâm linh của người dân địa phương mà còn là nơi tái hiện sinh động huyền tích dựng nước thời cổ, gắn với công lao của Thục Phán trong hành trình xây thành, giữ nước.

Theo nhiều tài liệu còn lưu giữ, Đền Sái thờ Huyền Thiên Trấn Vũ - vị thần được nhân dân tôn kính là người đã giúp Vua Thục trừ yêu quái, diệt trừ thế lực quấy nhiễu để xây dựng thành trì.

Truyền thuyết kể rằng, trong quá trình dựng thành ở vùng đất Cổ Loa, cứ ban ngày xây lên thì ban đêm lại bị phá đổ. Nhờ có sự trợ giúp của thần linh, nhà vua mới hoàn thành công trình phòng thủ trọng yếu, đặt nền móng cho quốc gia Âu Lạc buổi đầu.

Chính bởi gắn với tích xưa ấy, lễ hội Đền Sái mang đậm màu sắc huyền sử. Điểm đặc biệt làm nên nét riêng của lễ hội là nghi thức “rước vua giả”. Theo tục lệ truyền đời, một cụ cao niên, đức độ trong làng được chọn đóng vai vua, ngự trên kiệu rước từ đình ra đền trong sự tôn nghiêm và thành kính. Hình ảnh “vua sống” giữa đời thường không chỉ tái hiện tích xưa mà còn thể hiện ước vọng về sự trị vì anh minh, quốc thái dân an.

Lễ hội thường diễn ra từ ngày 30 tháng Chạp đến hết ngày 15 tháng Giêng âm lịch. Trong ngày chính (11 tháng Giêng), lễ hội Đền Sái thu hút đông đảo người dân và du khách thập phương về hành hương, vui hội.

Ban tổ chức cho biết, phần lễ được tổ chức trang trọng với các nghi thức dâng hương, tế lễ cổ truyền, rước kiệu, đọc chúc văn ca ngợi công đức tiền nhân. Trong khi đó, phần hội diễn ra sôi nổi với các trò chơi dân gian, biểu diễn văn nghệ truyền thống, tạo nên bầu không khí rộn ràng nhưng vẫn giữ được sự trang nghiêm vốn có.

Theo nhiều nhà nghiên cứu về văn hoá, lễ hội Đền Sái là một trong những minh chứng tiêu biểu cho quá trình cộng đồng hóa các huyền tích lịch sử.

Ở đó, yếu tố lịch sử được dân gian tiếp nhận, sáng tạo và chuyển hóa thành nghi lễ, phong tục giàu tính biểu tượng. Việc duy trì nghi thức rước vua giả suốt hàng trăm năm cho thấy sức sống bền bỉ của tín ngưỡng thờ thần bảo trợ và truyền thống tôn vinh người có công dựng nước.

Không chỉ mang giá trị tâm linh, lễ hội Đền Sái còn góp phần củng cố sự gắn kết cộng đồng. Từ việc lựa chọn người đóng vai vua, chuẩn bị lễ vật đến tổ chức rước kiệu, tất cả đều có sự chung tay của các dòng họ, xóm làng. Qua đó, tinh thần cố kết, ý thức gìn giữ di sản được bồi đắp qua từng thế hệ.

Có mặt tại lễ hội Đền Sái trong ngày chính hội, ông Nguyễn Hữu Dương (phường Cầu Giấy, Hà Nội) chia sẻ rằng, ông ấn tượng với không khí trang nghiêm nhưng vẫn gần gũi của lễ hội. “Đây là lần đầu tôi trực tiếp xem nghi thức rước vua. Mọi khâu tổ chức đều bài bản, người dân tham gia rất thành kính. Đứng giữa đoàn rước, tôi có cảm giác như đang được sống lại không gian huyền tích xưa", ông Dương nói.

Theo ông, trong bối cảnh nhiều lễ hội hiện nay có phần thương mại hóa, việc Đền Sái vẫn giữ được những nghi lễ truyền thống là điều đáng trân trọng. Ông cũng bày tỏ mong muốn các giá trị văn hóa đặc sắc như thế này sẽ tiếp tục được bảo tồn, giới thiệu rộng rãi hơn để thế hệ trẻ hiểu và tự hào về lịch sử dân tộc.

Trong bối cảnh đô thị hóa mạnh mẽ ở khu vực phía Bắc Thủ đô, việc bảo tồn và phát huy giá trị lễ hội truyền thống như Đền Sái càng trở nên cấp thiết.

Những năm gần đây, chính quyền địa phương đã chú trọng công tác quản lý, tổ chức lễ hội theo hướng văn minh, an toàn, hạn chế mê tín dị đoan, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền về ý nghĩa lịch sử - văn hóa của di tích.

Giữa nhịp sống hiện đại, lễ hội Đền Sái vẫn vang lên như tiếng vọng của quá khứ, nhắc nhớ về cội nguồn dựng nước và khát vọng trường tồn của dân tộc. Đó không chỉ là một lễ hội làng, mà còn là mảnh ghép sống động trong bức tranh văn hóa nghìn năm của Thăng Long - Hà Nội.