Bán đấu giá đất “trên giấy”
Năm 2009, với chủ trương tạo nguồn thu để xây dựng công sở, UBND huyện Bá Thước (cũ) đã tổ chức đấu giá quyền sử dụng 13 lô đất tại khu vực Đồng Tám, thôn Đớn, xã Điền Hạ (nay là xã Điền Quang). Cuộc đấu giá ghi nhận 12 lô đấu thành công với tổng diện tích 3.110m². Có 12 cá nhân trúng đấu giá, nộp tổng cộng 147.580.000 đồng vào Kho bạc Nhà nước.
Tất cả 12 hộ đều đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính và được UBND huyện Bá Thước cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trong giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2012.
Tuy nhiên, nghịch lý ở chỗ, cơ quan chức năng hoàn toàn “bỏ quên” khâu quan trọng nhất: Bàn giao đất trên thực địa cho người dân. Từ năm 2009 đến năm 2012, các hộ dân phải tự mò mẫm ra sử dụng đất dựa trên sơ đồ phân lô được công khai trước đó. Sự mập mờ này đã làm bùng phát các khiếu nại, kiến nghị kéo dài dai dẳng.
Kết luận của Thanh tra tỉnh Thanh Hóa đã nêu rõ nguyên nhân cốt lõi khiến người dân không thể nhận đất chính là do chính quyền địa phương đã mang đất chưa đủ điều kiện ra đấu giá.
Vào năm 2009, khu đất Đồng Tám chưa hề được quy hoạch là đất ở nông thôn và không có kế hoạch sử dụng đất. Chính quyền xã Điền Hạ và huyện Bá Thước cũ chỉ lập một sơ đồ phân lô sơ sài, hoàn toàn không lập, không phê duyệt quy hoạch chi tiết 1/500 làm cơ sở xác định vị trí thực tế.
Nghiêm trọng hơn, toàn bộ khu vực đấu giá khi đó đang là đất nông nghiệp do 6 hộ dân địa phương tự khai hoang và sử dụng ổn định từ năm 1985. Dù vậy, UBND xã Điền Hạ và UBND huyện Bá Thước cũ không thực hiện thu hồi đất, không bồi thường giải phóng mặt bằng mà vẫn cho tổ chức đấu giá. Kết luận của Thanh tra tỉnh Thanh Hóa đã nêu rõ nguyên nhân cốt lõi khiến người dân không thể nhận đất chính là do chính quyền địa phương đã mang đất chưa đủ điều kiện ra đấu giá.
Sai phạm nối tiếp sai phạm, Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Bá Thước dù không bàn giao được đất thực địa vẫn tham mưu cho UBND huyện cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho 12 hộ dân.
Việc cấp giấy chứng nhận khi chưa thu hồi đất của người đang sử dụng là vi phạm nghiêm trọng Luật Đất đai. Quá trình làm Giấy chứng nhận quyến sử dụng đất cũng đầy sự cẩu thả khi cấp sai kích thước mặt tiền cho hộ ông Hà Văn Hoa và ông Lê Văn Hoạt thành 20m, trong khi sơ đồ đấu giá chỉ ghi 13m.
Chữa cháy bằng cách “làm liều”?
Khi người dân liên tục khiếu kiện đòi quyền lợi, thay vì nhìn thẳng vào cái sai để sửa chữa theo quy định pháp luật, chính quyền xã Điền Hạ cũ lại chọn cách giải quyết mang tính chắp vá và trái thẩm quyền.
Năm 2015, Đảng ủy, HĐND, UBND, MTTQ xã Điền Hạ đã tự ý họp bàn và đến năm 2016 thì “giao bù” đất cho 12 hộ trúng đấu giá tại những vị trí khác thuộc khu vực Rừng Luồng và Pàn Sinh (là đất do xã quản lý, không phải vị trí trúng đấu giá).
Sự tùy tiện này tiếp tục phát sinh ra rắc rối mới khi một hộ gia đình đã tiến hành xây dựng nhà ở kiên cố trên khu đất giao sai này từ năm 2017. Mãi đến cuối năm 2024, trước nguy cơ người dân tiếp tục xây nhà trái phép, UBND xã Điền Hạ mới nhanh chóng ra thông báo hủy bỏ biên bản bàn giao đất sai trái hồi năm 2016.
Trong suốt thời gian dài từ 2012-2020, mặc dù đã phát hiện sai sót trong khâu giải phóng mặt bằng, UBND huyện Bá Thước cũ vẫn không có động thái chỉ đạo giải quyết dứt điểm, đùn đẩy trách nhiệm khiến vụ việc càng thêm bế tắc.
Sẽ thu hồi Giấy chứng nhận, hoàn trả tiền cho dân
Qua 17 năm mòn mỏi, hệ lụy từ những quyết định hành chính sai lệch của chính quyền huyện Bá Thước và xã Điền Hạ cũ đã đẩy 12 hộ dân vào thế kẹt.
Thanh tra tỉnh Thanh Hóa khẳng định, do không có mặt bằng quy hoạch, không xác định được ranh giới kích thước lô đất, và hiện trạng đất vẫn do các hộ canh tác nông nghiệp sử dụng từ năm 1985 đến nay, cơ quan Nhà nước không có bất cứ căn cứ nào để bàn giao đất thực địa cho người trúng đấu giá tại khu vực Đồng Tám.
Để khắc phục hậu quả, Chánh Thanh tra tỉnh Thanh Hóa đã kiến nghị UBND xã Điền Quang phải thực hiện các thủ tục hủy kết quả trúng đấu giá, thu hồi 12 Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp sai quy định. Đồng thời, chính quyền phải hoàn trả lại số tiền mà các hộ dân đã nộp vào ngân sách nhà nước, giải quyết các quyền lợi hợp pháp và xử lý dứt điểm trường hợp đã xây nhà trên đất giao sai.
Thanh tra tỉnh Thanh Hóa cũng yêu cầu tổ chức kiểm điểm trách nhiệm gắt gao đối với các tập thể, cá nhân thuộc UBND xã Điền Hạ, UBND huyện Bá Thước cũ và các cơ quan chuyên môn qua các thời kỳ vì đã buông lỏng quản lý, gây ra chuỗi sai phạm nghiêm trọng này. Sở Nội vụ được giao chủ trì, hướng dẫn việc kiểm điểm, kể cả đối với những cán bộ đã nghỉ hưu hoặc chuyển công tác.
