Thất thoát tài chính và sự lãng phí tài sản công
Tại Kết luận thanh tra số 136/TB-TTT chỉ rõ những tồn tại, hạn chế trong thời kỳ từ năm 2021 đến năm 2025 tại 8 trường học (gồm các trường trung học phổ thông và phổ thông dân tộc nội trú) trực thuộc Sở Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) có cơ chế tự chủ tài chính.
Bước vào bức tranh tài chính, qua quá trình thanh tra, cơ quan chức năng phát hiện một số trường đã chi sai quy định các khoản tiền lương và bồi dưỡng, dẫn đến kiến nghị thu hồi tổng số tiền lên tới 450.507.189 đồng.
Trong giai đoạn từ năm 2021 đến 2024, phần lớn số tiền thất thoát cụ thể là 387.750.789 đồng rơi vào việc chi sai chế độ tiền lương dạy thêm giờ cho giáo viên. Bên cạnh đó, các khoản chi bồi dưỡng cho giáo viên cũng bị “kê” sai quy định, bao gồm 34.936.800 đồng bồi dưỡng tiết giảng thực hành môn Giáo dục thể chất và 27.819.600 đồng tiền bồi dưỡng giờ giảng môn Giáo dục quốc phòng và an ninh.
Những hạn chế không chỉ nằm ở lĩnh vực tài chính mà còn hiện rõ trong khâu quản lý cơ sở vật chất, tài sản công. Thực trạng quản lý lỏng lẻo khiến nhiều tài sản bị bỏ mặc: bàn ghế học sinh sai quy cách, hư hỏng không được sửa chữa thay thế; tường rào bảo vệ bị sạt lở nền đất kéo theo đổ sập nhưng vẫn ngổn ngang chưa được khắc phục.
Đáng báo động hơn là tư duy “nhận về để đấy”. Theo cơ quan thanh tra, nhiều thiết bị, vật tư dạy học không được đưa vào sử dụng, hóa chất được cấp phát cũng chịu chung số phận nằm kho đến mức hết hạn. Việc này tạo ra một vòng lặp lãng phí “kép” khi nhà trường vừa phải oằn mình chịu chi phí bảo quản, lại vừa tốn thêm chi phí thanh lý hủy bỏ khi tiến hành xử lý vào năm 2025.
Thậm chí, phòng công vụ bị bỏ hoang không sử dụng nhưng nghịch lý là nhà trường vẫn phải gánh các chi phí sửa chữa, bảo quản phát sinh. Trong khi đó, tài sản cố định hư hỏng hay sách lỗi thời không được lập hồ sơ thanh lý, đồng thời diện tích đất của một số hạng mục công trình lại bị “quên” không đăng ký biến động hay cập nhật vào Giấy chứng nhận quyền quản lý, sử dụng.
Hạn chế trong chuyên môn, thiếu hụt nền tảng giáo dục
Đối chiếu với việc thực hiện chương trình giáo dục phổ thông, kết luận thanh tra cho thấy việc triển khai các văn bản của ngành chủ yếu dừng lại ở mức “truyền tải bề nổi”, thiếu vắng các hoạt động nghiên cứu để hiểu sâu sát nội dung.
Chất lượng giáo dục đang phải đối mặt với rào cản lớn khi một số trường lâm vào cảnh thiếu hụt toàn diện: thiếu từ phòng học, phòng bộ môn, giáo viên cho đến cả nhân viên thiết bị. Diện tích các phòng học không đạt mức tối thiểu, và thư viện cũng chưa đáp ứng được tiêu chuẩn cơ sở vật chất mức độ 1.
Trong sinh hoạt chuyên môn, có tổ bộ môn không duy trì được lịch sinh hoạt tối thiểu 1 lần/2 tuần, hồ sơ lập sai thể thức và trường học thiếu luôn cả kế hoạch chiến lược phát triển hay các hoạt động giáo dục đặc thù.
Đặc biệt, tính nghiêm minh và bảo mật của môi trường giáo dục có dấu hiệu bị xem nhẹ. Giáo viên một số trường khi ra đề không hề có cam kết về tính khách quan, tính chính xác hay tính bảo mật. Việc in sao đề kiểm tra được thực hiện bên ngoài nhà trường nhưng không có biện pháp đảm bảo an toàn, bảo mật; các bài kiểm tra thực hành định kỳ thì “trắng” hướng dẫn và tiêu chí đánh giá.
Không những thế, công tác phân công chuyên môn còn bất cập dẫn đến tình trạng giáo viên thừa giờ và kéo theo việc thanh toán bồi dưỡng sai quy định. Sự thiếu sát sao của người đứng đầu còn thể hiện qua việc hiệu trưởng dù có kiểm tra sổ ghi đầu bài định kỳ nhưng lại ký suông, tuyệt nhiên không ghi nhận xét đánh giá tình hình hay đưa ra yêu cầu chấn chỉnh với giáo viên bộ môn.
Xử lý nghiêm, chấn chỉnh trách nhiệm người đứng đầu
Căn cứ vào tính chất và mức độ của các sai phạm, Thanh tra tỉnh Gia Lai khẳng định nguyên nhân cốt lõi đến từ sự chưa chặt chẽ của Hiệu trưởng các trường. Đồng thời, bức tranh tối màu này cũng có một phần trách nhiệm từ Sở GDĐT tỉnh Gia Lai khi công tác kiểm tra, kiểm soát và đôn đốc cơ sở thiếu thường xuyên, kém hiệu quả.
Để chấn chỉnh toàn diện, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai đã ban hành Quyết định số 4096/QĐ-UBND thống nhất với nội dung kết luận và yêu cầu các cơ quan thực hiện nghiêm túc. Chánh Thanh tra tỉnh kiến nghị thu hồi toàn bộ số tiền chi sai 450.507.189 đồng nộp vào tài khoản tạm giữ của Kho bạc nhà nước.
Cùng với việc thu hồi tài sản, các trường vi phạm phải tổ chức kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm của Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng phụ trách và các cá nhân, tập thể có liên quan qua các thời kỳ.
Cơ quan chức năng cũng đề nghị Sở GDĐT tỉnh Gia Lai cần vào cuộc khẩn trương hơn, tăng cường hướng dẫn nghiệp vụ, rà soát lại việc đầu tư trang thiết bị, nhân sự cũng như thanh lý ngay những tài sản không còn giá trị sử dụng để khép lại tình trạng lãng phí nguồn lực nhà nước kéo dài.
