Xe điện thường được ca ngợi là giải pháp giảm khí thải từ động cơ vì chúng không có ống xả. Tuy nhiên, sự phổ biến của xe điện lại làm nổi bật một dạng ô nhiễm khác: ô nhiễm từ lốp xe.
Khi ô tô di chuyển, lớp cao su mềm của lốp tiếp xúc với mặt đường cứng, tạo ra các hạt vi mô phát tán vào không khí và nước. Những hạt này có thể xâm nhập vào hệ sinh thái, từ động thực vật cho đến con người.
Đây là lĩnh vực nghiên cứu còn mới, nhưng dữ liệu ban đầu cho thấy tác động không hề nhỏ. Một tổng quan gần đây đăng trên tạp chí Toxics chỉ ra rằng ô nhiễm từ lốp xe có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh vật.
Lượng hạt phát sinh cũng rất lớn, đặc biệt xe điện lại góp phần nhiều hơn do trọng lượng nặng. Trung bình một bộ lốp xe con có thể mất từ 2,7 đến 4 kg cao su trong suốt vòng đời sử dụng, và vòng đời này bị rút ngắn đáng kể bởi trọng lượng xe điện.
Có trường hợp lốp xe Rivian chỉ dùng được khoảng 10.000 km trước khi phải thay mới. Trong khi đó, tác động của những hạt này có thể kéo dài rất lâu.
Vì sao lốp xe độc hại?
Cao su tự nhiên được lấy từ nhựa cây và có khả năng phân hủy sinh học. Tuy nhiên, lốp xe hiện nay chỉ chứa khoảng 40% cao su tự nhiên, phần còn lại là cao su tổng hợp sản xuất từ dầu mỏ.
Điều này đồng nghĩa với việc lốp xe chứa nhiều hợp chất hydrocarbon độc hại, có thể gây ung thư và dị tật bẩm sinh khi phát tán ra môi trường. Ngoài ra, các hạt từ lốp xe còn là nguồn vi nhựa lớn.
Theo nghiên cứu đăng trên Journal of Environmental Management, hạt từ lốp chiếm tới 90% lượng vi nhựa bị cuốn trôi khỏi mặt đường khi trời mưa, và khoảng 45% vi nhựa trong đất và nước có nguồn gốc từ ô nhiễm lốp xe. Thậm chí khoang nội thất ô tô cũng là nơi tập trung nhiều vi nhựa.
Một báo cáo khác trên Environmental Research phát hiện tới 2.456 hợp chất hóa học trong cao su lốp. Đáng lo ngại nhất là 6PPD - một chất khi phản ứng với ozone trong không khí sẽ tạo thành 6PPD-quinone, gây chết cá hồi và được nghi ngờ liên quan đến các vấn đề thần kinh ở người.
Ngoài ra, PAHs (Polycyclic Aromatic Hydrocarbons) cũng là thành phần nguy hiểm, có thể gây hại nghiêm trọng cho sức khỏe con người. Thành phần phi cao su lớn nhất trong lốp là carbon black (muội than), được xếp vào nhóm bụi mịn - yếu tố liên quan đến khoảng 4 triệu ca tử vong mỗi năm.
Lốp nào gây ô nhiễm nhiều hơn?
Các hãng sản xuất lốp đã nhận thức rõ vấn đề và bắt đầu hành động. Một nghiên cứu của Hiệp hội ô tô Đức (ADAC) cho thấy lốp Michelin phát thải ít hơn trung bình 28% so với đối thủ nhờ tập trung vào công nghệ giảm mài mòn.
Continental cũng đầu tư vào giải pháp hạn chế mài mòn, với mức giảm khoảng 11% so với các hãng khác. Tuy nhiên, một số vật liệu dùng để giảm hao mòn lại có thể tạo ra hóa chất độc hại khác, khiến bài toán trở nên phức tạp.
Đáng chú ý, lốp không phát thải hạt ở mức ổn định trong suốt vòng đời. Dữ liệu từ công ty công nghệ ô tô Nira Dynamics (Thụy Điển) cho thấy lốp mới ban đầu phát thải nhiều do lớp cao su ngoài cùng còn sót lại từ quá trình sản xuất. Sau đó, mức phát thải giảm dần và ổn định cho đến khi lốp mòn khoảng 60%.
Khi độ mòn đạt 70%, lượng hạt tăng vọt từ 200 đến 300%. Nguy hiểm hơn, các hạt từ lốp cũ có kích thước nhỏ hơn, dễ xâm nhập sâu vào cơ thể người. Không ngạc nhiên khi giới khoa học gọi bụi lốp là “DDT của thế hệ này”.
