Đây là một phong tục tập quán đẹp, đi sâu vào nét văn hóa truyền thống xưa và nay của các tầng lớp con cháu. Ý nghĩa quan trọng của lễ tạ là tạ trời, đất, tiên tổ đã về chứng giám cho lòng thành và sự vui vẻ của những người đang sống nhân dịp Tết đầu năm; và cầu xin các đấng cao minh, Tiên tổ gia cát, phù trì cho mọi người trong gia đình, dòng họ tiếp tục bước vào cuộc sống may mắn, phát đạt mọi bề cả năm mới.
Nhà thờ họ Trần Quang Mỹ (họ Trần Quý) thuộc làng Cam Lâm, xã Xuân Liên được xây dựng vào năm 1716 để thờ các vị tổ tiên trong dòng họ. Trong đó có nhiều vị có công với dân với nước. Đây là công trình kiến trúc tâm linh cổ kính và độc đáo, gồm 3 tòa với hơn 248 hộ, trong đó có hơn 410 đinh. Ngoài ra, còn có một chi họ ở xã Cương Gián (huyện Nghi Xuân) và một chi họ ở xã Quỳnh Tam (huyện Quỳnh Lưu, Nghệ An) với tổng trên 500 đinh; nhà thờ đến nay đã truyền nối 17 đời.
Hàng năm cứ đến ngày mồng 4 Tết, người dân trong Làng Cam Lâm lại nhộn nhịp đội cỗ đi nhà thờ dòng họ để cúng bái tổ tiên tạo nên không khí “về nguồn” đấm ấm. Đây là một nghi lễ tín ngưỡng được các thế hệ người dân nơi đây giữ gìn, trân trọng, trở thành một mỹ tục truyền thống và là sự tri ân, cũng là cách để tự dặn với lòng mình và răn dạy con cháu không bao giờ quên truyền thống và luôn hướng về cội nguồn.
Đã thành thông lệ, trong ngày này, con em ở xa quê hay ở nhà đều làm ít nhất một mâm cỗ như: bánh chưng, bánh tét hoặc xôi gà thịnh soạn đội đến nhà thờ dòng họ của mình để thắp hương cúng bái tổ tiên.
Năm 2018, nhà thờ họ Trần Quang Mỹ (họ Trần Quý) được UBND tỉnh Hà Tĩnh công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh.
Ngày tế tổ tại nhà thờ dòng họ vào mùng 4 tết ở Làng Cam Lâm không chỉ là ngày cả gia tộc dòng họ được đoàn tụ, sum vầy dịp đầu xuân năm mới, mà đó còn là ngày nhắc nhở mọi người từ lớn đến bé, từ già đến trẻ luôn khắc cốt ghi tâm đạo lý và truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”, “ăn quả nhớ kẻ trồng cây” của dân tộc ta.
Con cháu trong dòng họ đúng ngày đã định đều mang cỗ cúng được chuẩn bị chu đáo, tỉ mẩn về nhà thờ họ dâng lên tổ tiên với lòng thành kính, biết ơn.
Văn hóa dòng họ là nền tảng của văn hóa nông thôn Việt Nam, tỏa sáng và có sức ảnh hưởng lớn đến đời sống khi trở thành nơi đến và chỗ dựa tinh thần không thể thiếu trong tâm thức mỗi người. Từ nghìn năm, văn hóa dòng họ là yếu tố cấu thành chính của văn hóa làng, góp phần làm giàu các giá trị văn hóa Việt Nam.
Để tỏ lòng thành kính, từ trong Tết, các gia đình trong Làng đã chọn, mua sắm nguyên liệu gói bánh chưng và ngày hôm qua (mùng 3 Tết), cả nhà quây quần trước sân, cùng lau rửa lá dong, đãi đỗ, vo nếp, ướp thịt rồi gói và nấu chín bánh để làm mâm cỗ thật chu đáo, tươm tất. Sáng mồng 4 Tết, nhà nhà đội mâm cỗ, người gánh cỗ đi cúng bái tổ tiên khá đông vui, tạo nên một nét đẹp riêng trong ngày lễ truyền thống ở vùng quê này.
Ngược lên di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia nhà thờ TS Nguyễn Bật Lãng tọa lạc tại thôn Lâm Hải Hoa, xã Xuân Liên, việc cúng tổ họ trong ngày khai hạ mùng 4 Tết đã trở thành nghi thức không thể thiếu của dòng họ Nguyễn Tiến Sỹ (thôn Lâm Hải Hoa). Ngày 29/1/2019 Bộ Văn hóa Thể thao & Du lịch đã có quyết định số 431/QĐ-BVHTTDL công nhận nhà thờ Nguyễn Bật Lãng là di tích Lịch sử văn hóa cấp quốc gia. Đây là quyết định có ý nghĩa nhằm khẳng định vai trò lịch sử của danh nhân Nguyễn Bật Lãng đối với đất nước quê hương, đáp ứng được nguyện vọng của con cháu dòng học Nguyễn Bật cũng như người dân trong vùng.
Con cháu trong dòng họ Nguyễn Tiến Sỹ đúng ngày đã định đều mang cỗ cúng được chuẩn bị chu đáo, tỉ mẩn về nhà thờ họ dâng lên tổ tiên với lòng thành kính, biết ơn. Khoảng 8 giờ sáng nay, khi con cháu đã tập trung đầy đủ ở nhà thờ để thực hiện lễ tiến cỗ tế xuân để mời tổ tiên và các bậc tiền nhân về từ đường
Trước bàn thờ tổ tiên, người chủ lễ (thường là tộc trưởng và người lớn tuổi nhất trong dòng tộc) quần áo chỉnh tề để làm lễ. Lời khấn có thể bằng chữ Hán- Nôm hay bằng chữ Việt song đều có một nội dung chung là kính cẩn, long trọng mời anh linh các vị tiên tổ về chứng dám cho lòng thành kính của con cháu trong ngày Tết cúng Tổ, đồng thời kính mong các vị tiên tổ anh minh, đức độ phù hộ độ trì cho con cháu trong dòng tộc được no ấm, xóm làng được yên vui và gia đình được an khang, thịnh vượng quanh năm.
Nghi lễ tế tổ dòng họ của người dân Cam Lâm đã góp phần giáo dục con cháu trong dòng họ phải luôn lưu giữ, trân trọng truyền thống mà tổ tiên, ông bà, cha mẹ đã để lại. Đồng thời, góp phần làm cho các thành viên trong dòng họ đoàn kết, gắn bó, giúp đỡ nhau trong cuộc sống trên quê hương Xuân Liên giàu truyền thống văn hóa và anh hùng.
