Trong khuôn khổ Giải thưởng Hành động vì Cộng đồng 2025 với chủ đề "Kiên trì phụng sự" do Báo Nhân Dân tổ chức, Đội Cứu hộ Cứu nạn 116 được vinh danh ở hạng mục Dự án Truyền cảm hứng - như một ghi nhận cho hành trình kiên trì phụng sự suốt nhiều năm qua.
Từ một lần được cứu sống đến khát vọng trả ơn đời
Hành trình của Đội Cứu hộ Cứu nạn 116 bắt đầu từ một ký ức không dễ quên trong cuộc đời anh Nhâm Quang Văn, Tổng đội trưởng – ký ức về giây phút đối diện ranh giới sinh tử trên biển và được cứu sống.
“Khi mình nằm giữa ranh giới sống – chết, điều đầu tiên nghĩ tới là nếu hôm đó không có người cứu, gia đình mình sẽ ra sao”, anh Văn chia sẻ. “Tôi luôn tự hỏi: ngoài kia còn bao nhiêu gia đình nghèo sẽ không có cơ hội ấy chỉ vì không đủ tiền tìm kiếm người thân?”.
Chính từ câu hỏi ấy, ngày 10/10/2020, Đội Cứu hộ Cứu nạn đường thủy 116 ra đời. Buổi đầu, đội chỉ có một mình anh Văn – tự lái ca nô, tự lặn, tự câu rà, tự ứng cứu. Không tổ chức bài bản, không hậu cần, không ai đứng sau ngoài quyết tâm phải làm điều gì đó cho cộng đồng.
Dần dần, mô hình nhân ái ấy lan tỏa. Từ một cá nhân đơn lẻ, Đội 116 quy tụ hơn 500 thành viên và cộng tác viên tại nhiều tỉnh, thành phố. Họ là những người lao động bình thường: thợ cơ khí, lái xe, nông dân, công nhân… Tất cả cùng chung một điểm: tham gia không lương, không phụ cấp, không đòi hỏi quyền lợi, chỉ bằng chữ “tâm”.
Sau 5 năm, hơn 1.000 nạn nhân đã được tìm thấy, 1.100 gia đình được hỗ trợ, 2.000 người được dạy bơi và kỹ năng sinh tồn – những con số được đổi bằng mồ hôi, nước mắt và cả hiểm nguy.
Đi đến đâu, cứu đến đó
Ở những địa phương có mật độ sông ngòi dày đặc như Thái Bình (cũ), Thanh Hóa hay các tỉnh ven biển, đuối nước luôn là nỗi ám ảnh thường trực. Với nhiều gia đình nghèo, tai nạn xảy ra cũng đồng nghĩa với tuyệt vọng, bởi chi phí cho một cuộc tìm kiếm có thể lên tới 70–150 triệu đồng – con số vượt quá khả năng của họ.
Trong những khoảnh khắc ấy, Đội 116 xuất hiện như một điểm tựa. Không hỏi người quen hay người lạ, không phân biệt hoàn cảnh, đội chỉ có một nguyên tắc xuyên suốt: “Đi đến đâu, cứu đến đó”.
Không chỉ cứu người trong các vụ tai nạn đường thủy, Đội 116 còn có mặt tại các điểm nóng thiên tai. Trong những đợt lũ lớn, các thành viên vừa tham gia cứu nạn, vừa đưa lương thực, nhu yếu phẩm vào những khu vực bị cô lập. Dù là đêm giao thừa rét buốt hay trưa hè nắng gắt, dù một hay hai vụ việc xảy ra đồng thời ở nhiều địa bàn, đội vẫn lập tức lên đường.
Từ thực tế, đội hình thành ba phương án cứu hộ chủ lực: lặn – câu rà – tìm nổi, linh hoạt theo địa hình và dòng chảy. Nhờ đó, nhiều vụ việc phức tạp được giải quyết sớm, giúp các gia đình không phải kéo dài nỗi chờ đợi.
Nhờ sự linh hoạt này, nhiều vụ việc phức tạp được giải quyết trong thời gian ngắn, giúp các gia đình không phải kéo dài nỗi chờ đợi đau đớn.
Song song với chuyên môn, mô hình tổ chức của đội cũng ngày càng được chuyên nghiệp hóa. Các bộ phận như Ban lãnh đạo, Ban kiểm soát nội bộ, Tổ hiện trường, Tổ hậu cần, Tổ bảo trì thiết bị, Tổ tiếp cận nạn nhân… phối hợp chặt chẽ, vận hành 24/24 giờ cho đến khi tìm thấy nạn nhân.
Khi tình người sáng lên giữa dòng nước dữ
Theo anh Nhâm Quang Văn, thách thức lớn nhất của công tác cứu hộ không chỉ nằm ở sức người. Trang thiết bị của đội phần lớn đã xuống cấp sau nhiều năm bám trụ với sóng nước, trong khi các đợt cứu hộ thường diễn ra đồng thời ở nhiều địa bàn, khiến phương tiện phải hoạt động liên tục.
Những ngày đầu, anh Văn tự bỏ tiền túi lo xăng dầu, sửa chữa, mua sắm dụng cụ. Về sau, khi mô hình lan tỏa, nhiều nhà hảo tâm đồng hành, nhưng quỹ cứu hộ của đội vẫn chỉ dùng cho nhiệm vụ cứu người và được công khai minh bạch. Mỗi thành viên tự lo toàn bộ chi phí cá nhân trong mọi chuyến đi.
Áp lực ấy thể hiện rõ trong các đợt cứu hộ lớn, như đợt lũ tại Phú Yên tháng 11/2025. Địa hình chia cắt, nước lên nhanh, dòng chảy mạnh khiến việc tiếp cận các khu vực bị cô lập vô cùng gian nan. Lực lượng phải chia nhỏ để vừa cứu người, vừa vận chuyển nhu yếu phẩm, vừa khảo sát hiện trường. Bộ đàm được duy trì 24/24 giờ, cập nhật liên tục để tránh rơi vào điểm nguy hiểm.
“Có những đợt, anh em thức trắng nhiều ngày, thiếu ngủ, thiếu ăn nhưng không ai than phiền. Tất cả đều hiểu rằng phải ưu tiên an toàn của người dân lên trên hết”, anh Văn chia sẻ.
Không dừng lại ở cứu hộ, Đội 116 còn chủ động phòng ngừa rủi ro. Nhiều năm nay, các lớp dạy bơi và kỹ năng sinh tồn miễn phí được tổ chức tại những địa phương có nguy cơ đuối nước cao. Mỗi dịp hè, hàng nghìn trẻ em và người lớn được tiếp cận kỹ năng bơi an toàn – một cách cứu người từ gốc rễ.
Trong bối cảnh thiên tai ngày càng khắc nghiệt, mục tiêu sắp tới của Đội 116 là xây dựng mỗi tỉnh một chi nhánh, với ít nhất 20 thành viên được đào tạo bài bản, trang bị đầy đủ phương tiện. Song song với đó là kế hoạch nâng cấp ca nô, áo phao, thiết bị định vị, máy dò tìm và đào tạo lực lượng kế cận.
Thời điểm nộp hồ sơ tham gia Giải thưởng Hành động vì Cộng đồng 2025, Đội 116 vẫn đang cứu trợ khẩn cấp tại Sóc Sơn (Hà Nội). Suốt 11 ngày liên tiếp, 56 thành viên từ nhiều tỉnh, thành chưa một lần về nhà. Hành trình của họ nối dài từ Thanh Hóa, Phú Thọ, Thái Nguyên rồi lại quay về Hà Nội – không có điểm dừng, chỉ có những lời kêu cứu phía trước.
Không phải lực lượng chính quy, không chế độ đãi ngộ, nhưng Đội Cứu hộ Cứu nạn 116 luôn có mặt ở nơi hiểm nguy nhất. Sự bền bỉ ấy chính là hiện thân sinh động của tinh thần “Kiên trì phụng sự” – giá trị mà Giải thưởng Hành động vì Cộng đồng 2025 muốn lan tỏa.
Giữa sóng dữ, họ chọn không quay lưng. Và chính lựa chọn ấy đã cứu sống hàng nghìn con người, để tình người tiếp tục nổi lên giữa những dòng nước dữ.
