Các mẫu xe hiện đại có khả năng thu thập lượng lớn dữ liệu cá nhân thông qua hệ thống giải trí và kết nối, từ vị trí GPS cho tới thậm chí là âm thanh trong cabin. Tuy nhiên, nhiều chủ xe gần như không biết những thông tin này được lưu trữ, chia sẻ hay bán cho ai.
Loạt động thái thực thi pháp luật gần đây của Ủy ban Thương mại Liên bang Mỹ (FTC) đối với General Motors và OnStar đã khiến vấn đề này trở nên nổi bật, cho thấy khoảng cách lớn giữa những gì các hãng xe công bố và cách dữ liệu thực sự được sử dụng.
Theo FTC, GM bị cáo buộc thu thập dữ liệu hành trình và hành vi lái xe, như phanh gấp, rồi chia sẻ cho bên thứ ba mà không có sự đồng ý rõ ràng.
Cơ quan này cho biết tần suất thu thập dày đặc có thể tiết lộ nơi ở, nơi làm việc, thói quen đi lại hoặc cả việc chủ xe lui tới các cơ sở y tế hay tôn giáo. Lệnh xử phạt sau đó buộc hãng phải siết chặt quy trình thông báo và xin phép người dùng.
Không chỉ GM, một báo cáo gửi Quốc hội Mỹ cho thấy nhiều nhà sản xuất ô tô khác cũng thừa nhận thu thập dữ liệu từ hệ thống kết nối và infotainment, gồm vị trí, hành vi lái, hình ảnh camera và âm thanh.
Dù các hãng nói rằng người dùng có thể tự điều chỉnh quyền riêng tư, việc cài đặt mặc định ưu tiên thu thập dữ liệu và các bước tắt thủ công thường phức tạp khiến đa phần chủ xe không biết hoặc không thực hiện.
Ngành ô tô thường khẳng định dữ liệu được “ẩn danh” trước khi chia sẻ. Nhưng nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng các bộ dữ liệu vị trí, dù không gắn tên, vẫn có thể được lần ra danh tính thật nhờ mô hình di chuyển đặc trưng của mỗi người. Chính vì vậy, FTC coi dữ liệu vị trí là thông tin nhạy cảm, dù đã xóa các trường nhận diện.
Vấn đề cốt lõi nằm ở cơ chế “đồng ý”. Khi kích hoạt xe mới, người dùng thường phải chấp nhận điều khoản chia sẻ dữ liệu thì mới dùng được các tính năng quan trọng như dẫn đường, cập nhật tình trạng giao thông hay hỗ trợ khẩn cấp. Điều này khiến sự đồng ý trở nên miễn cưỡng, khó được xem là tự nguyện.
Trong lúc chờ các quy định rõ ràng hơn, chủ xe có thể tự giảm thiểu rủi ro bằng cách kiểm tra mục “Quyền riêng tư”, “Kết nối” hoặc “Dịch vụ dữ liệu” trên màn hình trung tâm để tắt những lựa chọn không cần thiết, hạn chế chia sẻ vị trí và dữ liệu lái xe.
Đồng thời, người dùng nên thường xuyên kiểm tra ứng dụng liên kết trên điện thoại, vì đây là nguồn mở rộng thu thập dữ liệu mà nhiều người bỏ qua.
Cuối cùng, cần xem ô tô như một “smartphone có bánh xe”. Trước khi bán hoặc chuyển nhượng xe, chủ xe nên xóa toàn bộ dữ liệu cá nhân đã đồng bộ, gồm danh bạ, nhật ký cuộc gọi, tin nhắn và các tài khoản đăng nhập, để tránh rò rỉ thông tin.
