Mục tiêu quan trọng hơn "ngành hot"
Theo GS.TSKH Hà Huy Khoái, Viện trưởng Viện Toán học và Khoa học ứng dụng Thăng Long, Trưởng khoa Công nghệ thông tin, Đại học Thăng Long, điều khó nhất đối với người trẻ không phải là chọn sai ngành, mà là không xác định được mục tiêu của mình.
"Nếu đã có nguyện vọng rõ ràng và sẵn sàng theo đuổi con đường đó thì sớm hay muộn cũng sẽ thành công", ông nói.
Ông cho rằng nhiều học sinh hiện nay từ bỏ ý định theo học ngành Công nghệ thông tin vì e ngại môn Toán. Tuy nhiên, rào cản này chủ yếu đến từ cách tiếp cận chứ không phải bản thân môn học.
Theo GS Khoái, chương trình đào tạo CNTT hiện nay đã thay đổi đáng kể. Toán không còn được dạy theo hướng nặng về lý thuyết mà gắn trực tiếp với ứng dụng thực tiễn. Chẳng hạn, toán rời rạc giúp hình thành tư duy thuật toán, còn đại số tuyến tính là nền tảng cho thiết kế hệ thống và trí tuệ nhân tạo.
"Khi hiểu Toán được ứng dụng như thế nào trong công nghệ, sinh viên sẽ thấy môn học này gần gũi và cần thiết hơn rất nhiều", ông nói.
Cũng theo chuyên gia này, trong bối cảnh AI phát triển mạnh, điều quyết định không còn là khả năng viết mã đơn thuần mà là năng lực tư duy, giải quyết vấn đề và kết hợp kiến thức liên ngành.
Đừng để tâm lý đám đông quyết định tương lai
Ở góc độ tuyển sinh, TS Nguyễn Thị Thu Hà, Ủy viên thường trực Hội đồng tuyển sinh Đại học Thăng Long cho rằng, việc chọn ngành hiện nay không đơn thuần là lựa chọn để vào đại học mà là quyết định con đường nghề nghiệp trong nhiều năm tới.
Theo bà, lời khuyên đầu tiên dành cho thí sinh là lựa chọn ngành học phù hợp với năng lực, sở trường, đam mê và mục tiêu nghề nghiệp của bản thân.
"Không nên chạy theo những ngành được cho là 'hot' hoặc lựa chọn theo tâm lý đám đông", bà Hà nói.
Khi học đúng năng lực và sở thích, sinh viên sẽ có động lực học tập lâu dài, đồng thời dễ thích ứng trước những biến động của thị trường lao động. Bên cạnh đó, thí sinh cũng cần tìm hiểu kỹ chương trình đào tạo, chuẩn đầu ra và cơ hội việc làm của từng ngành trước khi đăng ký.
Trong bối cảnh AI và chuyển đổi số đang làm thay đổi yêu cầu tuyển dụng, người học ở bất kỳ lĩnh vực nào cũng cần được trang bị kỹ năng số, khả năng ứng dụng AI, tư duy phản biện, giải quyết vấn đề và năng lực học tập suốt đời.
Ngoài ra, chuyên gia khuyến nghị nên ưu tiên những trường đại học có chương trình đào tạo gắn với doanh nghiệp, tạo nhiều cơ hội thực hành, thực tập và trải nghiệm nghề nghiệp.
Đối với phụ huynh, TS Hà cho rằng điều quan trọng là đồng hành và tôn trọng nguyện vọng của con thay vì áp đặt lựa chọn theo mong muốn của gia đình.
"Việc ép con theo một ngành học không phù hợp có thể dẫn đến khó khăn trong quá trình học tập cũng như phát triển nghề nghiệp sau này", bà Hà nhận định.
Ngoại ngữ không còn là lợi thế, mà là yêu cầu
Theo TS Hà, trong môi trường lao động toàn cầu, ngoại ngữ đã trở thành năng lực bắt buộc thay vì chỉ là một điểm cộng.
Bà cho rằng các trường đại học cần đổi mới cách dạy ngoại ngữ theo hướng gắn với học thuật, chuyên ngành và nhu cầu nghề nghiệp, giúp sinh viên có thể sử dụng tiếng Anh trong học tập, nghiên cứu cũng như công việc.
Song song với đó là việc tăng học phần giảng dạy bằng tiếng Anh, mở rộng chương trình trao đổi sinh viên, hợp tác quốc tế và xây dựng môi trường học tập đa văn hóa để người học sử dụng ngoại ngữ thường xuyên.
Bà Hà cũng chỉ rõ, công nghệ số và AI cũng cần được khai thác mạnh hơn trong dạy và học ngoại ngữ, giúp sinh viên tiếp cận nguồn học liệu quốc tế và các nền tảng học tập hiện đại.
"Quan trọng nhất là ngoại ngữ phải được phát triển song hành với chuyên môn, kỹ năng số, tư duy phản biện và khả năng học tập suốt đời. Khi đó sinh viên mới đủ năng lực cạnh tranh trong môi trường làm việc trong nước cũng như quốc tế", bà nói.
Doanh nghiệp ngày càng cần nhân lực biết làm chủ công nghệ
TS Hà chỉ rõ, thị trường lao động hiện không thiếu lao động, nhưng lại thiếu nguồn nhân lực có chuyên môn vững, biết ứng dụng công nghệ và thích ứng với môi trường làm việc mới.
Vì vậy, nhiều trường đại học đang tăng cường kết nối doanh nghiệp để đưa sinh viên tiếp cận thực tế ngay từ những năm đầu.
Các hoạt động như thực hành tại doanh nghiệp, thực tập dài hạn, tham quan nhà máy, tọa đàm nghề nghiệp hay ngày hội việc làm đang trở thành một phần của quá trình đào tạo, giúp sinh viên hiểu rõ yêu cầu của thị trường trước khi tốt nghiệp.
Theo bà, việc mở rộng hợp tác với doanh nghiệp trong và ngoài nước cũng tạo điều kiện để sinh viên có cơ hội thực tập có hưởng lương ở môi trường quốc tế, tích lũy kinh nghiệm và nâng cao khả năng hội nhập.
Các chuyên gia đều cho rằng, trong bối cảnh thị trường lao động thay đổi nhanh dưới tác động của AI và chuyển đổi số, lựa chọn ngành học không nên dựa vào mức độ "hot" nhất thời. Điều quan trọng hơn là xác định rõ năng lực, sở thích của bản thân, đồng thời lựa chọn môi trường đào tạo giúp phát triển toàn diện về chuyên môn, ngoại ngữ và kỹ năng nghề nghiệp để thích ứng với những thay đổi của tương lai.
