Song song với việc lấy mẫu ADN, số hóa thông tin đang trở thành "chìa khóa" quan trọng giúp kết nối dữ liệu, xác định danh tính các liệt sĩ còn thiếu thông tin, từng bước hiện thực hóa hành trình trả lại tên cho những người đã hy sinh vì Tổ quốc.
Gần 42.000 phần mộ được kiểm đếm, chuẩn hóa dữ liệu
Trong 6 tháng đầu năm, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Gia Lai đã hoàn thành khảo sát, rà soát tại 119 nghĩa trang liệt sĩ với gần 42.000 phần mộ được kiểm đếm, chuẩn hóa dữ liệu. Trong đó, hơn 18.000 phần mộ có đầy đủ thông tin, hơn 11.800 phần mộ có một phần thông tin và gần 12.000 phần mộ chưa xác định được danh tính. Toàn bộ dữ liệu đang được số hóa, xây dựng thành cơ sở dữ liệu thống nhất phục vụ công tác tìm kiếm, đối sánh và xác định danh tính liệt sĩ bằng công nghệ ADN.
Đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của tỉnh Gia Lai trong Chiến dịch "500 ngày đêm" tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin, kết hợp ứng dụng chuyển đổi số nhằm nâng cao hiệu quả công tác "đền ơn đáp nghĩa".
Theo đó, từ ngày 15/6, các tổ công tác đã đồng loạt triển khai lấy mẫu sinh phẩm tại các nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn tỉnh. Hơn một tháng sau, lực lượng chức năng đã khai quật hơn 2.800 phần mộ tại 19 nghĩa trang, trong đó 13 nghĩa trang đã hoàn thành việc lấy mẫu.
Kết quả, hơn 1.800 mẫu sinh phẩm đủ điều kiện giám định ADN, hơn 1.000 mẫu không đủ điều kiện do hài cốt bị phân hủy theo thời gian. Hiện hơn 1.500 mẫu đã được bàn giao cho Viện Pháp y Quân đội (Bộ Quốc phòng) để phục vụ công tác giám định.
Theo Đại tá Võ Thanh Hải, Chủ nhiệm Chính trị Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Gia Lai, trong 6 tháng đầu năm, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ được triển khai đồng bộ, bám sát kế hoạch. Trọng tâm là thực hiện nhiệm vụ quy tập hài cốt quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh tại Campuchia trong mùa khô 2025-2026, đồng thời triển khai quyết liệt Chiến dịch "500 ngày đêm" trên địa bàn tỉnh.
Từ ngày 19/11/2025 đến 10/6/2026, Đội K52 (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Gia Lai) đã khảo sát, tìm kiếm và quy tập được 18 hài cốt liệt sĩ tại ba tỉnh Đông Bắc Campuchia gồm Ratanakiri, Stung Treng và Preah Vihear, nâng tổng số hài cốt liệt sĩ được quy tập, hồi hương từ năm 2001 đến nay lên 1.530 hài cốt. Các liệt sĩ đã được an táng trọng thể tại Nghĩa trang Liệt sĩ Đức Cơ.
Tuy nhiên, hành trình trả lại tên cho các anh hùng liệt sĩ vẫn còn nhiều gian nan. Hiện số lượng mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin vẫn còn rất lớn. Nhiều hài cốt không còn đủ điều kiện để lấy mẫu sinh phẩm do thời gian chôn cất quá lâu, khiến chất lượng ADN suy giảm, ảnh hưởng đến kết quả giám định.
Bên cạnh đó, nguồn thông tin phục vụ tìm kiếm còn phân tán, thiếu đồng bộ; nhiều hồ sơ lưu trữ chưa đầy đủ; địa hình, địa vật qua nhiều năm đã thay đổi; việc kết nối, xác minh thông tin thân nhân liệt sĩ gặp nhiều khó khăn. Cùng với đó, công tác vận chuyển mẫu ADN đến cơ quan giám định còn mất nhiều thời gian, trong khi kinh phí, trang thiết bị và nguồn nhân lực chuyên môn phục vụ số hóa dữ liệu, lấy mẫu sinh phẩm vẫn còn hạn chế.
Tại cuộc họp Ban Chỉ đạo 515 tỉnh, bà Nguyễn Thị Thanh Lịch - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 tỉnh- yêu cầu các đơn vị tiếp tục tập trung tìm kiếm hài cốt liệt sĩ trong nước, đặc biệt tại những địa điểm có nhiều thông tin về mộ tập thể như khu vực Đắk Pơ và đồi Xuân Sơn. Các lực lượng khẩn trương làm việc với các cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử, nhiều người hiện đã ngoài 90 tuổi, nhằm kịp thời ghi nhận những ký ức chiến trường còn lại trước khi thời gian làm mai một các nguồn tư liệu quý giá.
“Gia Lai vẫn là địa bàn còn lưu giữ nhiều nguồn tin quý về nơi chôn cất liệt sĩ, trong đó có nhiều thông tin liên quan đến các khu mộ tập thể cần tiếp tục xác minh. Nhiều năm qua, tỉnh đã tập trung tìm kiếm khu mộ tập thể của 147 liệt sĩ Trung đoàn 96 hy sinh trong trận đánh trên Quốc lộ 19 thuộc xã Đắk Pơ thời kỳ kháng chiến chống Pháp nhưng vẫn chưa xác định được vị trí chính xác”, bà Lịch nhấn mạnh.
Đồng bộ số hóa dữ liệu, lấy mẫu ADN phục vụ xác định danh tính liệt sĩ
Liên quan đến vấn đề này, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Gia Lai cũng kiến nghị tổ chức một đợt khảo sát quy mô lớn, tập trung tại khu vực diễn ra trận đánh năm xưa, khu vực Tượng đài Chiến thắng Đắk Pơ và các vùng phụ cận.
Ngoài địa điểm trên, một địa bàn trọng điểm khác là đồi Xuân Sơn (xã Kim Sơn, tỉnh Gia Lai, trước đây thuộc huyện Hoài Ân, tỉnh Bình Định). Đây là nơi ghi dấu trận chiến ác liệt của Trung đoàn 22, Sư đoàn 3 Sao Vàng vào cuối tháng 12/1966.
Để nâng cao hiệu quả Chiến dịch "500 ngày đêm", Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai yêu cầu các địa phương tiếp tục đẩy nhanh việc rà soát, chuẩn hóa và số hóa dữ liệu liệt sĩ, mộ liệt sĩ; hoàn thiện các điều kiện để triển khai lấy mẫu ADN theo đúng kế hoạch; đồng thời nghiên cứu phương án vận chuyển mẫu sinh phẩm bằng đường hàng không hoặc xe chuyên dụng nhằm bảo đảm chất lượng mẫu và rút ngắn thời gian giám định.
Cùng với đó, các cơ quan báo chí và truyền thông từ tỉnh đến cơ sở cần mở các chuyên trang, chuyên mục đặc biệt trên cả báo chí truyền thống và nền tảng số, ưu tiên thời lượng, khung giờ có đông độc giả, khán giả theo dõi để lan tỏa mạnh mẽ Chiến dịch "500 ngày đêm".
Thông qua sức mạnh của truyền thông và nền tảng số, tỉnh Gia Lai kỳ vọng sẽ tiếp nhận thêm nhiều nguồn tin có giá trị từ nhân dân, cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử trong và ngoài nước, đặc biệt là các cựu binh từng tham chiến tại Việt Nam, góp phần rút ngắn hành trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính những người đã ngã xuống.
Mỗi phần mộ được số hóa, mỗi mẫu ADN được lưu giữ và mỗi nguồn tin được kết nối không chỉ là dữ liệu đơn thuần, mà còn thêm một cơ hội để một người lính vô danh được gọi đúng tên, để một gia đình sau hàng chục năm chờ đợi có thể tìm lại người thân, khép lại nỗi đau chiến tranh bằng sự đoàn tụ thiêng liêng giữa quá khứ và hiện tại.
