Giải Nobel Hóa học 2025 trao cho phát minh về khung kim loại-hữu cơ

(CLO) Ngày 8/10, Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển công bố Giải Nobel Hóa học năm 2025 được trao cho ba nhà khoa học Susumu Kitagawa, Richard Robson và Omar M. Yaghi vì công trình “phát triển các khung kim loại-hữu cơ (Metal–Organic Frameworks, MOF)”.

Theo Ủy ban Nobel, các nhà khoa học này đã tạo ra một dạng kiến trúc phân tử có không gian rỗng, cho phép khí và các chất hóa học lưu thông bên trong. Các cấu trúc này có thể được ứng dụng để thu nước từ không khí sa mạc, lưu trữ khí độc, thu giữ carbon dioxide hay xúc tác phản ứng hóa học.

Trong các MOF, các ion kim loại đóng vai trò như những điểm neo, được liên kết với các phân tử hữu cơ dài để hình thành tinh thể có khoang rỗng. Bằng cách thay đổi các “khối xây dựng” này, nhà khoa học có thể thiết kế vật liệu với đặc tính riêng: từ khả năng lưu trữ, dẫn điện đến xúc tác phản ứng.

Giáo sư Heiner Linke, Chủ tịch Ủy ban Nobel Hóa học, nhận định: “Khung kim loại-hữu cơ mở ra tiềm năng khổng lồ cho việc tạo ra các vật liệu tùy chỉnh, mang những chức năng hoàn toàn mới”.

Nobel Hoa hoc
Ba nhà khoa học Susumu Kitagawa, Richard Robson, Omar M. Yaghi đoạt giải Nobel Hóa học 2025. Ảnh chụp màn hình

Hành trình phát minh MOF bắt đầu năm 1989, khi Richard Robson thử nghiệm liên kết các ion đồng mang điện dương với một phân tử có 4 nhánh. Sự kết hợp này tạo nên một tinh thể ngăn nắp với cấu trúc xốp, giống như viên kim cương chứa vô số lỗ rỗng. Dù ban đầu chưa ổn định, phát hiện này đặt nền móng cho hướng nghiên cứu sau đó.

Từ 1992 đến 2003, Susumu Kitagawa và Omar Yaghi đã nối tiếp và hoàn thiện ý tưởng này. Kitagawa chứng minh khí có thể đi vào và thoát ra khỏi cấu trúc, mở đường cho các vật liệu có tính linh hoạt cao. Trong khi đó, Yaghi phát triển các MOF cực kỳ ổn định và có thể điều chỉnh cấu trúc theo thiết kế, giúp chúng sở hữu các đặc tính mới phục vụ nhiều mục đích khác nhau.

Kể từ đó, giới khoa học đã tổng hợp hàng chục nghìn MOF khác nhau, nhiều loại trong số này được kỳ vọng sẽ góp phần giải quyết các thách thức toàn cầu, như lọc bỏ PFAS khỏi nước, phân hủy dược chất trong môi trường, thu giữ khí CO₂ hoặc khai thác hơi ẩm từ không khí khô cằn.

Susumu Kitagawa, sinh năm 1951 tại Kyoto, Nhật Bản. Nhận bằng Tiến sĩ năm 1979 tại Đại học Kyoto; hiện là Giáo sư tại Đại học Kyoto.

Richard Robson, sinh năm 1937 tại Glusburn, Vương quốc Anh. Tốt nghiệp Tiến sĩ năm 1962 tại Đại học Oxford; hiện là Giáo sư tại Đại học Melbourne, Úc.

Omar M. Yaghi, sinh năm 1965 tại Amman, Jordan. Tiến sĩ năm 1990 tại Đại học Illinois Urbana-Champaign; hiện là Giáo sư tại Đại học California, Berkeley, Mỹ.

Tổng giá trị giải thưởng là 11 triệu kronor Thụy Điển, được chia đều cho ba nhà khoa học.

Xem thêm

Cảnh sát Hy Lạp bắt nghi phạm nhét thi thể phụ nữ vào vali

Cảnh sát Hy Lạp bắt nghi phạm nhét thi thể phụ nữ vào vali

(CLO) Cảnh sát Hy Lạp ngày 2/8 thông báo đã bắt giữ một thanh niên 26 tuổi, quốc tịch Afghanistan, với cáo buộc giết người có chủ đích, cướp tài sản và vi phạm luật sử dụng vũ khí, liên quan đến vụ sát hại một phụ nữ Scotland rồi giấu xác vào vali hồi tháng trước.

Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan được tái bổ nhiệm

Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan được tái bổ nhiệm

(CLO) Ngày 2/8, ông Nikol Pashinyan đã được bổ nhiệm lại vào cương vị Thủ tướng, chỉ vài giờ sau khi nội các của ông đệ đơn từ chức theo quy định của Hiến pháp khi Quốc hội khóa mới bắt đầu nhiệm kỳ.

Sri Lanka tăng cường an ninh nhà tù sau vụ bạo loạn

Sri Lanka tăng cường an ninh nhà tù sau vụ bạo loạn

(CLO) Sri Lanka đã siết chặt an ninh tại các nhà tù trên cả nước sau vụ bạo loạn xảy ra tại nhà tù Mahara khiến một người thiệt mạng và sáu người bị thương, trong bối cảnh hệ thống trại giam của nước này đang đối mặt với tình trạng quá tải nghiêm trọng.

Công cụ AI mới của Trung Quốc giúp truy vết rửa tiền bằng Bitcoin

Công cụ AI mới của Trung Quốc giúp truy vết rửa tiền bằng Bitcoin

(CLO) Các nhà nghiên cứu thuộc Đại học Công an Nhân dân Trung Quốc đã phát triển một hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) có khả năng phát hiện các giao dịch tiền điện tử bất hợp pháp với độ chính xác gần 90%, đánh dấu bước tiến mới trong nỗ lực kiểm soát tội phạm tài chính.

Úc phá kỷ lục thế giới với thỏi vàng nặng hơn 500 kg

Úc phá kỷ lục thế giới với thỏi vàng nặng hơn 500 kg

(CLO) Một thỏi vàng nặng 521,2 kg do Xưởng đúc tiền Perth (Perth Mint) tại bang Tây Úc chế tác đã chính thức được Tổ chức Kỷ lục Guinness Thế giới công nhận là thỏi vàng lớn nhất thế giới, vượt xa kỷ lục cũ 300 kg do một xưởng đúc tại Dubai thiết lập cách đây hai năm.

Cỡ chữ bài viết: