Giải Nobel Hóa học 2025 trao cho phát minh về khung kim loại-hữu cơ

Theo Ủy ban Nobel, các nhà khoa học này đã tạo ra một dạng kiến trúc phân tử có không gian rỗng, cho phép khí và các chất hóa học lưu thông bên trong. Các cấu trúc này có thể được ứng dụng để thu nước từ không khí sa mạc, lưu trữ khí độc, thu giữ carbon dioxide hay xúc tác phản ứng hóa học.

Trong các MOF, các ion kim loại đóng vai trò như những điểm neo, được liên kết với các phân tử hữu cơ dài để hình thành tinh thể có khoang rỗng. Bằng cách thay đổi các “khối xây dựng” này, nhà khoa học có thể thiết kế vật liệu với đặc tính riêng: từ khả năng lưu trữ, dẫn điện đến xúc tác phản ứng.

Giáo sư Heiner Linke, Chủ tịch Ủy ban Nobel Hóa học, nhận định: “Khung kim loại-hữu cơ mở ra tiềm năng khổng lồ cho việc tạo ra các vật liệu tùy chỉnh, mang những chức năng hoàn toàn mới”.

Nobel Hoa hoc
Ba nhà khoa học Susumu Kitagawa, Richard Robson, Omar M. Yaghi đoạt giải Nobel Hóa học 2025. Ảnh chụp màn hình

Hành trình phát minh MOF bắt đầu năm 1989, khi Richard Robson thử nghiệm liên kết các ion đồng mang điện dương với một phân tử có 4 nhánh. Sự kết hợp này tạo nên một tinh thể ngăn nắp với cấu trúc xốp, giống như viên kim cương chứa vô số lỗ rỗng. Dù ban đầu chưa ổn định, phát hiện này đặt nền móng cho hướng nghiên cứu sau đó.

Từ 1992 đến 2003, Susumu Kitagawa và Omar Yaghi đã nối tiếp và hoàn thiện ý tưởng này. Kitagawa chứng minh khí có thể đi vào và thoát ra khỏi cấu trúc, mở đường cho các vật liệu có tính linh hoạt cao. Trong khi đó, Yaghi phát triển các MOF cực kỳ ổn định và có thể điều chỉnh cấu trúc theo thiết kế, giúp chúng sở hữu các đặc tính mới phục vụ nhiều mục đích khác nhau.

Kể từ đó, giới khoa học đã tổng hợp hàng chục nghìn MOF khác nhau, nhiều loại trong số này được kỳ vọng sẽ góp phần giải quyết các thách thức toàn cầu, như lọc bỏ PFAS khỏi nước, phân hủy dược chất trong môi trường, thu giữ khí CO₂ hoặc khai thác hơi ẩm từ không khí khô cằn.

Susumu Kitagawa, sinh năm 1951 tại Kyoto, Nhật Bản. Nhận bằng Tiến sĩ năm 1979 tại Đại học Kyoto; hiện là Giáo sư tại Đại học Kyoto.

Richard Robson, sinh năm 1937 tại Glusburn, Vương quốc Anh. Tốt nghiệp Tiến sĩ năm 1962 tại Đại học Oxford; hiện là Giáo sư tại Đại học Melbourne, Úc.

Omar M. Yaghi, sinh năm 1965 tại Amman, Jordan. Tiến sĩ năm 1990 tại Đại học Illinois Urbana-Champaign; hiện là Giáo sư tại Đại học California, Berkeley, Mỹ.

Tổng giá trị giải thưởng là 11 triệu kronor Thụy Điển, được chia đều cho ba nhà khoa học.

Xem thêm

Hàng loạt động đất mạnh trên thế giới trong một ngày: từ Peru, Indonesia đến Trung Quốc

Hàng loạt động đất mạnh trên thế giới trong một ngày: từ Peru, Indonesia đến Trung Quốc

(CLO) Ngày 21/11, hàng loạt trận động đất mạnh xảy ra tại nhiều khu vực trên thế giới, từ Nam Mỹ đến châu Á. Trong đó, Indonesia ghi nhận trận động đất có độ lớn ban đầu lên tới 7,2, trong khi các rung chấn mạnh cũng khiến người dân Peru hoảng sợ và được ghi nhận tại tỉnh Thanh Hải, Trung Quốc.

Hình ảnh sinh vật được cho là Bigfoot trong đoạn phim do Roger Patterson và Robert Gimlin ghi lại tại California, Mỹ, năm 1967. Ảnh: Public Domain

Mỹ công bố hồ sơ về sinh vật bí ẩn ‘quái vật chân to’

(CLO) Bộ Nông nghiệp Mỹ vừa công bố loạt tài liệu lưu trữ liên quan đến "Bigfoot" (quái vật chân to), sinh vật bí ẩn được cho là sống trong những khu rừng Bắc Mỹ. Các hồ sơ hé lộ những cuộc điều tra về dấu chân khổng lồ và những lời kể về sinh vật này từ hơn 80 năm trước.

Bitcoin lao dốc, chạm mức thấp nhất trong hai năm

Bitcoin lao dốc, chạm mức thấp nhất trong hai năm

(CLO) Giá Bitcoin, đồng tiền điện tử lớn nhất thế giới, giảm mạnh xuống mức thấp nhất kể từ tháng 9/2024, trong bối cảnh nhà đầu tư lo ngại về triển vọng của ngành trí tuệ nhân tạo (AI) và những biến động trên thị trường tài chính Mỹ.

Động đất 6,8 độ rung lắc Peru

Động đất 6,8 độ rung lắc Peru

(CLO) Trận động đất mạnh 6,8 độ xảy ra tối 20/11 tại vùng núi Andes, miền trung Peru, khiến người dân ở thủ đô Lima và nhiều khu vực lân cận hoảng loạn sơ tán.

Khoai tây được trồng trong đất mô phỏng điều kiện trên Mặt Trăng tại phòng thí nghiệm của Đại học Bang Oregon, thành phố Corvallis, bang Oregon (Mỹ). Ảnh: Đại học Bang Oregon

Lần đầu trồng thành công khoai tây trên đất mô phỏng Mặt trăng

(CLO) Các nhà khoa học Mỹ đã trồng thành công khoai tây trong đất mô phỏng bề mặt Mặt trăng, với năng suất tương đương khi trồng trên Trái đất. Kết quả nghiên cứu mở ra triển vọng tự sản xuất lương thực cho các phi hành gia trong những sứ mệnh không gian dài ngày.

Chi phí chiến tranh của Mỹ tại Iran vượt 48 tỷ USD

Chi phí chiến tranh của Mỹ tại Iran vượt 48 tỷ USD

(CLO) Lầu Năm Góc xác nhận chi phí chiến dịch quân sự của Mỹ tại Iran đã lên tới 48,3 tỷ USD, chưa tính thiệt hại hạ tầng tại các căn cứ ở Trung Đông. Khoản chi leo thang đang thổi bùng tranh cãi tại Quốc hội Mỹ sau thất bại của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vừa qua.

Liên minh châu Âu xác nhận bị tấn công mạng bằng công cụ AI

Liên minh châu Âu xác nhận bị tấn công mạng bằng công cụ AI

(CLO) Liên minh châu Âu (EU) lần đầu tiên ghi nhận một cuộc tấn công mạng sử dụng công cụ AI nhằm vào các cơ quan quản lý của khối. Vụ xâm nhập kéo dài ít nhất 10 ngày, gây gián đoạn nhiều hệ thống nội bộ phục vụ khoảng 40.000 nhân sự tại Brussels nhưng chưa phát hiện dấu hiệu rò rỉ dữ liệu diện rộng.

Cỡ chữ bài viết: