Trong Ba ngày Tết thì ngày nào gia đình tôi cũng phải làm cơm cúng ít nhất là một lần, đó còn chưa kể đêm Giao thừa, vào thời khắc chuyển giao giữa năm cũ sang năm mới thì gia đình nào mà chẳng phải làm tiệc cỗ để dâng cúng, bởi đây là thời khắc thiêng liêng nhất, việc cúng lễ là để cầu khấn cho mọi thành viên trong gia đình bước sang một năm mới với sức khỏe tràn đầy, may mắn và làm ăn tấn tới, phát đạt... Đúng vậy, Tết Nguyên Đán tới, hầu như tất cả các gia đình theo đạo Phật, theo nghi lễ thờ cúng tổ tiên, hay nhiều các tôn giáo khác, thì đều có sửa soạn tiệc cỗ để dâng cúng. Việc làm cỗ Tết, trước là để dâng cúng tới ông bà tiên tổ dòng tộc, sau là để mọi thành viên trong gia đình đoàn tụ chung vui ăn uống.
Ngày còn nhỏ và còn sống trong sự bao bọc của mẹ cha nơi quê nhà, khi những ngày Tết chuẩn bị tới là bọn nhỏ trong làng quê chúng tôi đứa nào đứa nấy cũng đều háo hức, vui sướng và mong sao cho ngày 30 Tết đến thật nhanh.
Trẻ con thường thích Tết, bởi Tết đến đứa nào đứa nấy không chỉ được nghỉ học để đi chơi, mà còn được theo mẹ theo bà đi chợ mua sắm, rồi được ăn ngon, mặc áo quần mới, và sung sướng nhất là được nhận tiền lì xì từ người lớn.
Tết mang tới bao nhiêu niềm vui như vậy nên trẻ con không thích Tết mới là lạ. Tuy vậy, trong những ngày Tết bọn trẻ trong làng, dù có đi chơi gì, ở chỗ nào chăng nữa nhưng tới lúc nhà làm cỗ để cúng là đứa nào cũng phải về chung tay phụ giúp ông bà, cha mẹ, anh chị làm những công việc lặt vặt cho tiệc cỗ nhanh chóng hoàn thành. Ví như gia đình tôi, vì bố tôi là trưởng nam trong số những người anh em do ông bà nội tôi sinh ra nên việc làm mâm cỗ cúng Tết luôn phải hoành tráng đủ đầy các món, chứ không thể nào làm đơn giản sơ xài được.
Tôi còn nhớ, năm nào cũng vậy, trong một mâm cỗ cúng Tết của gia đình mình, dù cho là cúng tiệc tất niên; cúng ngày mùng một, mùng hai, hay cỗ hoá vàng (hết Tết), thì luôn mặc định các món phải có bao gồm khoảng hơn 10 thứ, gồm: bánh chưng, xôi, gà luộc, canh măng, canh mọc, dưa hành, thịt lợn, nem cuốn, cá kho, giò lụa, giò thủ, thịt đông...
Ngoài các món chính đó ra thì dăm ba món rau củ quả cũng phải có để mâm cỗ thêm phần đa dạng, đủ đầy và đẹp mắt. Để làm nên một mâm cỗ cúng Tết với rất nhiều món như vậy đòi hỏi dăm ba người phụ giúp chứ một người làm là rất lâu công, vất vả. Chẳng vậy, khi bắt tay vào làm cỗ cúng, mẹ tôi luôn giữ vai đầu bếp chính, bởi mẹ là người khéo tay, lại linh hoạt trong quán xuyến, và mấy anh chị em chúng tôi chỉ đóng vai phụ bếp cùng mẹ. Khi nhỏ, tôi hay được mẹ giao việc như gọt su hào, thái măng, nhặt rau, hành..., hay bóc bánh chưng, sắp thịt đông...
Khi lớn hơn chút nữa, mẹ thường giao cho tôi công việc nhào nhân nem và ngồi cuốn nem để mẹ chiên. Việc mổ gà, luộc gà, hay chặt gà sắp đĩa luôn là phần của anh cả. Thằng út thì lăng xăng sắp dưa hành, dưa món, hay ra vườn hái thêm mấy thứ rau gia vị khi mẹ sai việc... Nói chung là không khí trong khoảng thời gian sửa soạn nấu nướng mâm cỗ cúng tết quả là vui, nhộn, bởi vừa làm mọi thành viên trong nhà vừa trò chuyện, góp ý rất rôm rả...
Trong 3 ngày Tết theo như nghi lễ truyền thống tại nhiều nơi, tính cả lễ cúng Giao thừa thì mỗi gia đình thường phải làm cỗ cúng tới 4 lần, mà mỗi lần cúng thì đều phải sửa soạn mâm cỗ với các món ăn mới, chứ tuyệt đối không được dùng các món đã cúng của lần trước rồi để sắp mâm cúng lại. Chính vì vậy mà dù các món ăn có thừa thãi, chưa ăn hết của lần làm cỗ cúng trước cũng không được bày mâm để cúng lại vào lần sau. Chẳng vậy mà, mỗi bận làm cỗ cúng Tết là lặp lại quy trình làm các món y như hệt các món của lần cúng trước. Tuy nhiên, cũng có không ít gia đình cũng luôn bày vẽ sửa soạn nhiều món lạ, không lặp lại món trong các mâm cúng trước, với ý muốn để ông bà tiên tổ cảm thấy “ngon miệng” hơn!
Tết Bính Ngọ 2026 lại sắp tới, mấy anh chị em chúng tôi chắc chắn lại rời thành phố về quê sum họp cùng mẹ cha, và trong mấy ngày ở nhà đó được hòa mình vào công việc sửa soạn cỗ cúng Tết cùng mẹ, các anh chị em, là cả niềm vui khôn tả. Tết năm nay mẹ dặn tôi gắng về sớm hơn vài ngày để còn phụ giúp mổ lợn, gói bánh chưng, nấu thịt đông, muối dưa hành…, bởi cha mẹ đã già, lưng đã còng, sức khỏe không còn được như xưa nữa...
