Theo Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN), hiện có hơn 4.300 loài tại Đông Nam Á nằm trong nhóm “nguy cấp” hoặc “cực kỳ nguy cấp”.
Trong số này có tê giác Java, tê giác Sumatra, voọc Cát Bà ở Việt Nam và nhiều loài đặc hữu khác. Loài saola - thường được gọi là “kỳ lân châu Á” sống ở dãy Trường Sơn giữa Lào và Việt Nam - thậm chí có thể đã tuyệt chủng ngoài tự nhiên.
IUCN cho biết các loài như hổ, tê tê, vượn, kền kền và cá da trơn khổng lồ trong khu vực đang chịu áp lực nghiêm trọng từ mất môi trường sống và nạn săn bắt trái phép.
Buôn bán động vật hoang dã tiếp tục là một trong những mối đe dọa lớn nhất. Đầu tháng này, nhà chức trách tại Viêng Chăn đã thu giữ một lô sừng tê giác châu Phi, trong khi ngà voi vẫn được rao bán công khai trên mạng xã hội tại Thái Lan.
Các cảng biển, sân bay và tuyến biên giới đường bộ tại Đông Nam Á tiếp tục bị các mạng lưới tội phạm lợi dụng để vận chuyển động vật quý hiếm và các bộ phận động vật sang những thị trường tiêu thụ lớn như Trung Quốc và Lào.
Nhân Ngày Quốc tế Đa dạng Sinh học do Liên hợp quốc phát động, tổ chức này kêu gọi các quốc gia tăng tốc bảo tồn thiên nhiên và đảo ngược đà suy giảm đa dạng sinh học toàn cầu.
Liên hợp quốc cảnh báo hơn 1 triệu loài động thực vật trên thế giới đang đối mặt nguy cơ tuyệt chủng. Tổ chức này đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ bảo vệ 30% diện tích đất liền, sông ngòi và đại dương toàn cầu, đồng thời phục hồi 30% các hệ sinh thái đã suy thoái.
Hiện nay, chỉ khoảng 17% diện tích đất liền và 8% vùng biển trên thế giới được bảo vệ. “3/4 môi trường trên cạn và khoảng 66% môi trường biển đã bị thay đổi đáng kể bởi hoạt động của con người”, Liên hợp quốc cho biết.
Dù vậy, một số tín hiệu tích cực bắt đầu xuất hiện trong khu vực. Tại miền nam Thái Lan, số lượng cá nạng biển - loài được xếp vào nhóm dễ bị tổn thương - đang có dấu hiệu phục hồi.
Quần thể hổ tại một khu rừng ở miền đông Thái Lan cũng tăng lên nhờ các biện pháp bảo vệ rừng trong những năm gần đây. Trong khi đó, Lào cam kết phục hồi số lượng hổ trong vòng 10 năm tới, dù quốc gia này đã không ghi nhận hổ hoang dã suốt hơn một thập kỷ.
Bà Kanitha Krishnasamy, giám đốc khu vực Đông Nam Á của TRAFFIC, tổ chức điều tra tội phạm về động vật hoang dã, cảnh báo rằng quá nhiều loài động vật đang bị lấy khỏi tự nhiên để phục vụ thị trường chợ đen.
“Hổ, tê tê, vượn, gấu, rùa biển, chim, san hô, cá ngựa, hải sâm… danh sách này gần như không có điểm dừng”, bà nói.
Theo bà Krishnasamy, những kẻ đứng đầu các đường dây buôn bán động vật hoang dã hiếm khi bị điều tra hoặc truy tố, trong khi các đối tượng vận chuyển cấp thấp thường là những người bị bắt.
“Nếu tình trạng này tiếp diễn, thế giới có thể chứng kiến sự tuyệt chủng của những loài còn cổ xưa hơn cả loài người”, bà cảnh báo.
Các tổ chức bảo tồn cho rằng dù nhiều quốc gia Đông Nam Á đã tăng cường phối hợp chống buôn lậu động vật hoang dã và sử dụng thêm công nghệ giám sát, tiến độ hiện vẫn còn chậm và thiếu đồng bộ.
