Các nhà bảo tồn cảnh báo rằng thảm họa lũ lụt nghiêm trọng vừa qua tại Indonesia không chỉ cướp đi sinh mạng của khoảng 1.000 người mà còn có thể đã khiến tới 11% quần thể đười ươi Tapanuli thiệt mạng.
Theo các nhà khoa học, đợt mưa lũ xảy ra vào cuối tháng 11 đã tạo ra một “sự xáo trộn ở mức độ tuyệt chủng” đối với loài đười ươi Tapanuli, gây thiệt hại nghiêm trọng cho môi trường sống cũng như triển vọng tồn tại lâu dài của chúng.
Thảm họa chưa từng có đối với quần thể vượn
Các nhà khoa học ước tính khoảng 33 đến 54 con đười ươi Tapanuli đã thiệt mạng trong các trận lũ lụt và sạt lở đất. Con số này tương đương với thiệt hại từ 6,2% đến 10,5% tổng số cá thể của loài này chỉ trong vài ngày.
Trước thảm họa này, toàn bộ quần thể đười ươi Tapanuli trong tự nhiên chỉ còn chưa đến 800 cá thể và chúng chỉ sinh sống trong một khu rừng duy nhất, vốn đã chịu nhiều sức ép từ khai thác mỏ, các đồn điền dầu cọ và một dự án thủy điện lớn.
Nhà nhân chủng học sinh học Erik Meijaard, một trong những chuyên gia đầu tiên mô tả loài này, gọi đây là một “thảm họa hoàn toàn” và là một “sự xáo trộn ở mức độ tuyệt chủng”.
Đã có báo cáo và hình ảnh về việc tìm thấy xác đười ươi chết, bị phủ đầy mảnh vụn và bùn. Panut Hadisiswoyo, giám đốc sáng lập Trung tâm thông tin đười ươi Indonesia, xác nhận một thi thể được tìm thấy trong hố bùn là của đười ươi Tapanuli dựa trên lông đỏ, kích thước hộp sọ và tình trạng phân hủy.
Theo Meijaard, trong lịch sử hiện đại hầu như không có tiền lệ nào về một cú sốc đột ngột nghiêm trọng như vậy đối với quần thể vượn lớn, ngoại trừ các đợt bùng phát dịch Ebola vào đầu những năm 2000 từng tàn phá quần thể khỉ đột và tinh tinh phương Tây ở Trung Phi.
Các nhà sinh vật học nhấn mạnh rằng chỉ cần mất đi khoảng 1% số lượng cá thể đười ươi Tapanuli mỗi năm cũng đủ để đẩy loài này đến bờ vực tuyệt chủng, do chu kỳ sinh sản của chúng rất chậm, mỗi cá thể cái chỉ sinh con từ sáu đến chín năm một lần.
Dựa trên đánh giá khu vực bị ảnh hưởng thông qua ảnh vệ tinh, Meijaard và các cộng sự xác định rằng gần 4.000 ha rừng nguyên sinh trước đây đã bị cuốn trôi bởi lũ lụt và sạt lở đất.
Ngoài ra, khoảng 2.500 ha rừng khác có thể cũng đã bị ảnh hưởng nhưng chưa thể quan sát rõ do mây che phủ.
Ảnh vệ tinh còn cho thấy những vết nứt khổng lồ xuất hiện trên địa hình đồi núi, một số vết kéo dài hơn một km và rộng gần 100 mét.
Những dòng bùn, cây cối và nước lũ đổ xuống từ sườn núi đã cuốn phăng mọi thứ trên đường đi, bao gồm cả các loài động vật hoang dã khác như voi.
Sự tàn phá quy mô lớn này khiến những cá thể đười ươi Tapanuli còn sống sót trở nên dễ bị tổn thương hơn bao giờ hết, do nguồn thức ăn và nơi trú ẩn đã bị cuốn trôi.
Cảnh báo về biến đổi khí hậu và kêu gọi hành động
Theo một phân tích của tổ chức World Weather Attribution, biến đổi khí hậu do con người gây ra có thể đã làm tăng cường độ mưa trong khu vực bị ảnh hưởng từ 28% đến 160%.
Bên cạnh đó, nạn phá rừng và suy thoái đất cũng được Chính phủ Indonesia xác định là những yếu tố góp phần đáng kể làm trầm trọng thêm thảm họa.
Trong nhiều năm qua, các nhà khoa học và tổ chức bảo tồn đã nỗ lực bảo vệ loài vượn cực kỳ nguy cấp này trước áp lực từ khai thác mỏ, các dự án thủy điện và các đồn điền dầu cọ.
Trước tình hình này, Bộ Môi trường Indonesia đã quyết định tạm dừng toàn bộ các hoạt động của khu vực tư nhân tại vùng Batang Toru trong một thời gian chưa xác định để đánh giá lại tác động môi trường.
Các chuyên gia về đười ươi kêu gọi tạm dừng ngay lập tức mọi hoạt động phát triển có nguy cơ gây tổn hại thêm cho môi trường sống còn sót lại của đười ươi Tapanuli, đồng thời tiến hành khảo sát khẩn cấp toàn bộ khu vực bị ảnh hưởng.
Họ cũng ủng hộ việc mở rộng các khu bảo tồn và đẩy mạnh các chương trình phục hồi rừng ở vùng đất thấp.
