Sinh non là khi em bé chào đời trước tuần thứ 37 của thai kỳ. Theo Trung tâm Dự phòng và Kiểm soát bệnh Mỹ, những trẻ sinh non có thể gặp nhiều vấn đề sức khỏe như khó thở, khó bú, bại não, chậm phát triển, hoặc các vấn đề về thị lực và thính lực. Theo báo cáo của tổ chức March of Dimes, khoảng 1/10 trẻ sơ sinh tại Mỹ được sinh non trong năm 2024.
Hai hóa chất được nhắc đến trong nghiên cứu là DEHP (di-2-ethylhexylphthalate) và DiNP (diisononyl phthalate). Cả hai đều thuộc nhóm phthalate - các hóa chất tổng hợp có khả năng làm rối loạn hệ nội tiết của cơ thể. Theo Viện Khoa học Sức khỏe Môi trường Quốc gia Mỹ, những rối loạn hormone dù nhỏ cũng có thể ảnh hưởng lớn đến quá trình phát triển và sức khỏe.
Tiến sĩ Leonardo Trasande, tác giả chính của nghiên cứu, nhận định đây là nhóm hóa chất nguy hiểm và cần được kiểm soát chặt chẽ hơn, nhất là trong bối cảnh nhiều quốc gia đang nỗ lực cải thiện sức khỏe trẻ sơ sinh.
Phthalate được gọi là “hóa chất ở khắp mọi nơi” vì xuất hiện trong rất nhiều sản phẩm, từ đồ chơi, hộp đựng thực phẩm, sàn nhựa, rèm tắm, thiết bị y tế, đến các sản phẩm chăm sóc cá nhân như nước hoa, dầu gội, sơn móng tay hay sữa dưỡng thể. Chúng còn có trong màng bọc thực phẩm và dễ giải phóng ra ngoài khi gặp nhiệt độ cao.
Nhiều nghiên cứu trước đây đã liên hệ phthalate với các vấn đề về sinh sản, như dị tật cơ quan sinh dục ở bé trai, giảm số lượng tinh trùng, cũng như các bệnh như béo phì, hen suyễn, tim mạch và ung thư. Một nghiên cứu năm 2021 cũng cho thấy nhóm hóa chất này có thể liên quan đến hơn 90.000 ca tử vong sớm mỗi năm tại Mỹ ở nhóm tuổi trung niên.
Các nhà khoa học cho rằng phthalate có thể làm tăng nguy cơ sinh non thông qua nhiều cơ chế khác nhau. Một trong số đó là ảnh hưởng đến nhau thai - cơ quan cung cấp oxy và dinh dưỡng cho thai nhi. Khi nhau thai hoạt động kém, nguy cơ sinh non sẽ tăng. Ngoài ra, phthalate có thể gây viêm, làm suy yếu sự bám dính của nhau thai và dẫn đến vỡ màng ối sớm.
Nghiên cứu đã phân tích dữ liệu từ hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ trong năm 2018. Kết quả cho thấy châu Phi, Trung Đông và Nam Á là những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, trong bối cảnh ngành công nghiệp nhựa phát triển nhanh và lượng rác thải nhựa tăng cao.
Các chuyên gia lưu ý nghiên cứu này không khẳng định DEHP và DiNP trực tiếp gây sinh non, mà chỉ cho thấy mối liên hệ. Đồng thời, việc chỉ tập trung vào một vài loại phthalate có thể chưa phản ánh hết rủi ro, vì trên thực tế còn nhiều hóa chất tương tự khác.
Hiện nay, một số quốc gia đã bắt đầu hạn chế sử dụng các chất này. Ví dụ, Mỹ đã cấm DEHP vượt quá 0,1% trong đồ chơi trẻ em từ năm 2008. Tuy vậy, các nhà khoa học cảnh báo việc thay thế một hóa chất bằng chất tương tự có thể tạo ra rủi ro mới nếu chưa được nghiên cứu đầy đủ.
Dù vậy, phthalate được đào thải khỏi cơ thể khá nhanh. Các chuyên gia khuyến nghị nên chọn sản phẩm ghi “không chứa phthalate”, hạn chế dùng đồ nhựa khi đun nóng, tăng thông gió trong nhà và vệ sinh thường xuyên để giảm bụi chứa hóa chất.
