Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành Quyết định 2888 về Chuẩn chương trình đào tạo trình độ thạc sĩ, tiến sĩ các ngành về điện hạt nhân, với định hướng đào tạo liên ngành và tăng yêu cầu thực hành, mô phỏng.
Theo chuẩn mới, có 22 ngành được xác định thuộc lĩnh vực điện hạt nhân, gồm 7 ngành cốt lõi và 15 ngành phụ trợ, liên ngành.
7 ngành cốt lõi gồm Vật lý nguyên tử và hạt nhân, Kỹ thuật hạt nhân, Vật lý kỹ thuật, Kỹ thuật nhiệt, Kỹ thuật năng lượng, Kỹ thuật điện, Kỹ thuật điều khiển và tự động hóa.
Nhóm phụ trợ, liên ngành trải rộng từ cơ khí, cơ điện tử, môi trường, vật liệu, xây dựng, hóa học, địa chất, quản lý năng lượng đến Khoa học máy tính, Công nghệ thông tin, Kỹ thuật máy tính, Trí tuệ nhân tạo và Khoa học dữ liệu.
Người tốt nghiệp được cấp bằng theo ngành đào tạo tương ứng, trong khi phụ lục văn bằng có thể ghi chú “Điện hạt nhân” hoặc nội dung tương đương.
Đưa AI, bản sao số vào đào tạo điện hạt nhân
Chuẩn chương trình xác định ba định hướng chuyên sâu gồm Công nghệ và hệ thống năng lượng điện hạt nhân; An toàn, an ninh và quản lý hạt nhân; Kỹ thuật hạt nhân số và hạ tầng thông minh.
Ngoài kiến thức truyền thống như vật lý và công nghệ lò phản ứng, kỹ thuật nhiệt, hệ thống năng lượng, điện, điều khiển - tự động hóa, an toàn và an ninh hạt nhân, chương trình được yêu cầu tích hợp các công nghệ mới.
Ở định hướng Kỹ thuật hạt nhân số và hạ tầng thông minh, người học được tiếp cận khoa học máy tính, AI, khoa học dữ liệu, mô phỏng tính toán, điều khiển - tự động hóa và hạ tầng kỹ thuật thông minh.
Các công cụ số, mô phỏng, dữ liệu và AI được yêu cầu tích hợp phù hợp với từng định hướng. Chuẩn đồng thời đặt yêu cầu về liêm chính học thuật, an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu và khả năng kiểm chứng kết quả.
Riêng với kỹ thuật hạt nhân số, nội dung thực hành có thể bao gồm dữ liệu đặc thù của nhà máy điện hạt nhân, AI và phân tích dữ liệu, hệ thống điều khiển và đo lường số (Digital I&C), bản sao số, an ninh mạng hệ thống công nghiệp và robot thông minh.
Tăng thực hành, mô phỏng
Bên cạnh kiến thức chuyên môn, chương trình phải xác định cụ thể khối lượng thực hành, thí nghiệm, mô phỏng, thực tập hoặc nghiên cứu phù hợp với từng ngành và định hướng.
Các học phần về vật lý lò phản ứng, kỹ thuật nhiệt và hệ thống năng lượng phải có thực hành chuyên ngành, thí nghiệm hoặc mô hình mô phỏng lò phản ứng. Nội dung về điện, điều khiển và tự động hóa cũng phải được bảo đảm trong chương trình.
Với thạc sĩ định hướng ứng dụng, phương pháp đào tạo tập trung vào vấn đề, dự án và tình huống chuyên môn, gắn với mô phỏng, thực hành và giải quyết các bài toán kỹ thuật, công nghệ.
Ở thạc sĩ định hướng nghiên cứu và đào tạo tiến sĩ, trọng tâm là năng lực nghiên cứu độc lập. Riêng chương trình tiến sĩ phải gắn với nhóm nghiên cứu và nhiệm vụ khoa học, công nghệ.
Có thể dùng chung phòng thí nghiệm
Để đáp ứng yêu cầu thực hành, các cơ sở đào tạo không nhất thiết phải sở hữu toàn bộ phòng thí nghiệm, thiết bị. Chuẩn cho phép sử dụng cơ sở vật chất theo nhiều hình thức như sở hữu trực tiếp, dùng chung trong cơ sở đào tạo hoặc hợp tác với viện nghiên cứu, doanh nghiệp và các cơ sở khác.
Các trường cũng có thể sử dụng hạ tầng số, điện toán đám mây và phần mềm từ xa. Với nguồn phóng xạ, thiết bị bức xạ, việc sử dụng phải tuân thủ quy định hiện hành và có minh chứng phù hợp.
Theo đó, điều kiện thực hành có thể được khai thác cho nhiều nội dung, từ vật lý lò phản ứng, thủy nhiệt, truyền nhiệt, hệ thống nhà máy điện hạt nhân, điện và nguồn điện an toàn đến phân tích an toàn, đánh giá rủi ro, an toàn bức xạ, an ninh hạt nhân và ứng phó sự cố.
Bộ cũng yêu cầu đội ngũ giảng viên, nhân lực hỗ trợ có chuyên môn phù hợp với từng định hướng đào tạo, kinh nghiệm nghiên cứu và khả năng tham gia đào tạo, nghiên cứu trong lĩnh vực điện hạt nhân.
Các cơ sở đào tạo được khuyến khích hợp tác với Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA), viện nghiên cứu, cơ quan quản lý, doanh nghiệp, tổ chức nghề nghiệp và các tổ chức quốc tế có uy tín. Tài liệu hướng dẫn của IAEA và các tổ chức tương đương có thể được sử dụng như nguồn học liệu quan trọng.
Các chương trình thạc sĩ, tiến sĩ về điện hạt nhân đã được ban hành trước khi Quyết định 2888 có hiệu lực phải được cơ sở đào tạo rà soát, điều chỉnh để đáp ứng chuẩn mới trong thời hạn 36 tháng kể từ ngày quyết định có hiệu lực.
