Ngày 15/10, tại Hà Nội, Viện Khảo cổ học (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) tổ chức hội thảo “Những phát hiện mới về Khảo cổ học toàn quốc lần thứ 61, năm 2026”.
Hội thảo năm nay tập hợp gần 400 bài viết, tập trung vào 5 lĩnh vực: khảo cổ học tiền sử; khảo cổ học sơ sử và nhà nước sớm; khảo cổ học lịch sử; khảo cổ học Champa - Óc Eo và khảo cổ học dưới nước. Các tham luận giới thiệu những phát hiện mới về di tích, di vật, đồng thời đi sâu nghiên cứu niên đại, môi trường, di cốt người và động vật, thành phần vật liệu, kỹ thuật chế tác và ứng dụng công nghệ trong khảo cổ học.
Trong lĩnh vực khảo cổ học lịch sử, đợt khai quật năm 2026 tại khu vực Chính điện Kính Thiên thuộc Khu di sản Hoàng thành Thăng Long, với diện tích 910m², góp phần làm rõ thêm dấu tích nền, móng và sân Chính điện Kính Thiên thời Lê, cùng các dấu tích liên quan đến điện Long Thiên thời Nguyễn. Tầng văn hóa tại khu vực khai quật dày khoảng 6m, chứa các lớp di tích, di vật thuộc nhiều giai đoạn, từ thời Đại La đến thời hiện đại.
Tại Quảng Ninh, cuộc khai quật mộ cổ Chạp Khê vào tháng 12/2025 thu được 2.673 hiện vật. Di tích mộ cổ Chạp Khê được nhận định ban đầu có niên đại khoảng nửa đầu thế kỷ II.
Cuộc khai quật tại trạm Nam Chơn và đồn Chơn Sảng ở Đà Nẵng xuất lộ nền móng các công trình, cho thấy có thể di tích đã được hình thành từ thời chúa Nguyễn, cách nay gần 200 năm. Công trình thể hiện rất rõ kỹ thuật xây dựng của nhà Nguyễn, cho phép nhận diện rõ cách triều Nguyễn khai thác địa hình tự nhiên để bố trí căn cứ phòng thủ có tầm quan sát rộng, kiểm soát hiệu quả nơi cửa biển.
Ở lĩnh vực khảo cổ học Champa - Óc Eo, các nghiên cứu tại thành Châu Sa và khu di tích Óc Eo - Ba Thê tiếp tục cung cấp thêm thông tin về cấu trúc di tích. Riêng tại Gò Tư Trâm, các nhà khảo cổ thu được 12.894 mẫu vật, gồm 8.232 hiện vật đất nung phục vụ sinh hoạt, 822 hiện vật gạch và 3.784 viên ngói.
Khảo cổ học dưới nước tiếp tục được triển khai tại nhiều địa điểm như thuyền cổ Hà Mãn, tàu đắm Cù Lao Chàm và các dấu tích cọc gỗ gần đền Kiếp Bạc, góp phần phục vụ nghiên cứu phương tiện đi lại, kỹ thuật hàng hải và hoạt động giao thương trong lịch sử.
Bên cạnh các phát hiện tại thực địa, những nghiên cứu được giới thiệu tại hội thảo cho thấy xu hướng tăng cường ứng dụng phương pháp liên ngành và công nghệ mới, như xác định niên đại bằng carbon phóng xạ, phân tích phấn hoa, nghiên cứu thành phần vật liệu, hệ thống thông tin địa lý và dựng mô hình ba chiều. Các phương pháp này hỗ trợ xác định niên đại, nhận diện đặc điểm di tích và phân tích dấu tích khảo cổ.
Những kết quả được công bố tại hội thảo này tiếp tục bổ sung cơ sở khoa học cho nghiên cứu lịch sử, văn hóa Việt Nam, đồng thời phục vụ công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản qua các thời kỳ.
