Với nhiều người yêu xe, cảm giác điều khiển một mẫu xe dùng hộp số sàn mang lại sự thích thú rất riêng. Dù loại hộp số này đòi hỏi thời gian làm quen, phải thuần thục kỹ năng phối hợp côn - số và luôn giữ sự tập trung khi lái, nhưng khi đã quen, cảm giác làm chủ hoàn toàn chiếc xe mang đến sự hào hứng và thỏa mãn.
Tuy vậy, với không ít người, việc điều khiển số sàn lại khiến việc lái xe trở nên mệt mỏi hơn mức cần thiết.
Đó là lý do các hãng xe phát triển hộp số tự động nhằm giúp quá trình sang số trở nên nhẹ nhàng, êm ái và ít tốn sức hơn. Suốt một thời gian dài, hộp số tự động truyền thống đáp ứng tốt nhu cầu của phần lớn người dùng.
Tuy nhiên, ngay cả khi khách hàng đã hài lòng, các bộ phận R&D vẫn không ngừng cải tiến để việc lái xe an toàn, thoải mái và tiện lợi hơn.
Kết quả là ngày nay người mua xe có nhiều lựa chọn hơn bao giờ hết, kéo theo câu hỏi: hệ thống truyền động mới như hộp số ly hợp kép (DCT) có vượt trội hơn các loại hộp số tự động khác như CVT hay không?
Để trả lời, cần nhìn vào cách hoạt động và đặc tính của từng loại hộp số.
Hộp số ly hợp kép là gì?
Hộp số ly hợp kép vận hành tương tự hộp số sàn nhưng người lái không cần tự thao tác. Thay vì một bộ ly hợp điều khiển bằng chân, hộp số này sử dụng hai ly hợp vận hành bằng hệ thống điều khiển điện tử.
Một ly hợp đảm nhiệm các cấp số lẻ như 1, 3, 5 và thường là số lùi, trong khi ly hợp còn lại điều khiển các cấp số chẵn như 2, 4, 6.
Bên trong hộp số có hai trục đồng tâm: trục rỗng dành cho các số chẵn và trục đặc cho các số lẻ. Khi xe đang chạy ở một cấp số, trục còn lại sẽ chuẩn bị cấp số tiếp theo. Chẳng hạn, khi xe tăng tốc ở số 2, hộp số đã sẵn sàng ở số 3.
Khi sang số, một ly hợp sẽ nhả ra trong khi ly hợp kia đồng thời bắt vào trong vài phần nghìn giây. Nhờ vậy, quá trình chuyển số diễn ra gần như không mất mô-men xoắn, nhanh và mượt hơn nhiều so với thao tác của con người trên xe số sàn.
Tuy nhiên, trong những tình huống phức tạp như dừng - chạy liên tục, hộp số ly hợp kép có thể phản ứng chậm hoặc hơi giật do phải điều chỉnh lại để phù hợp với thay đổi bất ngờ.
Dù vậy, DCT vẫn mang lại cảm giác điều khiển giống xe số sàn nhưng nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Công nghệ này ban đầu được phát triển cho xe đua, điển hình là Porsche vào thập niên 1980 để tối ưu tốc độ sang số.
Đến nay, người dùng phổ thông cũng được trải nghiệm công nghệ từng dành cho đường đua.
DCT và hộp số vô cấp CVT
Về cơ bản, có ba dạng hộp số tự động phổ biến: hộp số tự động dùng biến mô thủy lực, hộp số tự động kiểu cơ khí (AMT) và hộp số vô cấp CVT.
Điểm khác biệt lớn nhất giữa DCT và CVT nằm ở cảm giác vận hành, xuất phát từ cấu tạo. CVT không có các cấp số cố định mà dùng hai puli hình nón kết nối bằng dây đai hoặc xích kim loại.
Hai puli liên tục thay đổi đường kính để tạo ra vô số tỷ số truyền, mang đến khả năng tăng tốc mượt mà, không có hiện tượng sang số.
Đây cũng là lý do nhiều người yêu xe không thích CVT vì cảm giác tăng tốc thiếu sự “phản hồi”. Tuy vậy, CVT được thiết kế ưu tiên hiệu quả nhiên liệu, rất phổ biến trên các mẫu xe tiết kiệm xăng. Trong khi đó, DCT hướng tới khả năng tăng tốc nhanh và phản hồi chân ga tốt hơn, phù hợp xe thể thao hoặc sedan hiệu suất cao.
Việc lựa chọn giữa CVT và DCT phụ thuộc vào nhu cầu sử dụng. Nếu thường xuyên di chuyển trong phố và ưu tiên tiết kiệm nhiên liệu, CVT là lựa chọn hợp lý.
Ngược lại, DCT phù hợp với người thích cảm giác lái thể thao. Một lưu ý là hộp số ly hợp kép không thích hợp cho kiểu “nhích từng chút” trong tắc đường vì dễ gây giật và làm tăng độ mòn ly hợp.
DCT và hộp số tự động AMT
Hộp số AMT (Automated Manual Transmission) thực chất là hộp số sàn được tự động hóa. Thay vì người lái điều khiển pedal côn và cần số, máy tính và hệ thống thủy lực đảm nhiệm các thao tác này. Vì được phát triển dựa trên nền tảng hộp số sàn nên AMT có chi phí sản xuất thấp, dễ triển khai và bảo dưỡng, nên được sử dụng nhiều trên xe tải.
Tuy nhiên, AMT có điểm yếu là sang số chậm và dễ gây cảm giác giật nhẹ ở dải tốc độ thấp. Khác với hộp số tự động truyền thống hoặc DCT, AMT không có khả năng tự “trườn”, khiến việc đi trong phố hoặc đề-pa trên dốc không thật sự mượt nếu xe không được trang bị hỗ trợ khởi hành ngang dốc.
DCT khắc phục nhiều hạn chế trên của AMT nhưng đổi lại phức tạp hơn và chi phí bảo dưỡng cao hơn, đặc biệt khi bộ ly hợp hoặc hệ thống điều khiển hỏng.
DCT và hộp số tự động biến mô thủy lực
Khi người dùng nhắc đến hộp số tự động, phần lớn đều nghĩ đến hộp số dùng biến mô thủy lực. Loại hộp số này sử dụng dầu để truyền lực từ động cơ đến bánh xe.
Nhờ đặc tính của chất lỏng, biến mô giúp xe tăng tốc mượt mà và khả năng nhân mô-men ở tốc độ thấp, hỗ trợ tốt khi khởi hành.
Điểm hạn chế của biến mô nằm ở hiện tượng trượt và thất thoát năng lượng. Trong khi đó, DCT truyền lực từ động cơ đến bánh xe một cách trực tiếp hơn, giống hộp số sàn, giúp hiệu quả truyền động cao và phản hồi nhanh.
Tuy nhiên, vì không có sự “đệm” như biến mô nên DCT dễ bị giật ở tốc độ thấp và phải kiểm soát độ trượt ly hợp để tránh tắt máy.
Xét tổng thể, mỗi loại hộp số đều có ưu điểm riêng. Hộp số tự động truyền thống ưu tiên sự êm ái và dễ sử dụng, trong khi DCT mang lại hiệu suất và cảm giác lái thể thao hơn nhưng yêu cầu vận hành và bảo dưỡng phức tạp hơn.
