Lấn biển cần được đặt trong bức tranh tổng thể
Ngày 22/8, thảo luận tại Quốc hội về cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển để tích hợp vào dự án Luật Phát triển đô thị, đại biểu Vũ Văn Tiến (Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng) bày tỏ quan tâm đến các điều kiện đối với nhà đầu tư chiến lược.
Theo đại biểu, cơ chế, chính sách đặc thù cho đô thị lấn biển là cần thiết. Đây là lĩnh vực mới, quy mô lớn, có khả năng mở thêm không gian phát triển đáng kể, nhưng cần được tiếp cận thận trọng, có tầm nhìn dài hạn và khả năng kiểm soát.
Đại biểu Vũ Văn Tiến cho rằng lấn biển không phải vấn đề riêng của Việt Nam. Nhiều quốc gia đã sử dụng phương thức này để mở rộng đất, xây dựng hạ tầng và tạo thêm không gian đô thị. Với đường bờ biển dài nhưng nhiều khu vực đồng bằng ven biển hẹp, việc tạo thêm đất và không gian đô thị có sức hấp dẫn lớn.
Tuy nhiên, nếu chỉ coi lấn biển là giải pháp tạo thêm quỹ đất thì chưa phản ánh đầy đủ tính chất phức tạp của hoạt động này. Theo đại biểu, lấn biển tác động trực tiếp đến cấu trúc tự nhiên vùng bờ, địa hình, dòng chảy, quá trình bồi tụ và hệ sinh thái biển, ven biển. Tác động môi trường của một dự án cũng có thể vượt ra ngoài phạm vi một địa phương.
Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị xây dựng chiến lược và quy hoạch tổng thể về lấn biển ở phạm vi quốc gia, xác định rõ khu vực có tiềm năng lấn biển, khu vực cần bảo vệ nguyên trạng, quy mô và khả năng chịu tải của môi trường.
Theo đại biểu, không nên để các hoạt động lấn biển phát triển từ từng đề xuất riêng lẻ của nhà đầu tư rồi mới ghép lại thành một tổng thể. “Phải có bức tranh tổng thể trước, dự án lấn biển phải được đặt trong bức tranh ấy”, đại biểu nêu.
Đại biểu Vũ Văn Tiến cũng đề nghị xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về các dự án lấn biển. Theo đó, dữ liệu không chỉ dừng ở lưu trữ hồ sơ hành chính mà cần trở thành công cụ phục vụ quản lý.
Hệ thống cần tích hợp thông tin về vị trí, ranh giới, diện tích, chức năng sử dụng, nhà đầu tư, tiến độ, nguồn vật liệu san lấp, kết quả đánh giá tác động môi trường, số liệu quan trắc, diễn biến sụt lún, xói lở, bồi tụ và việc thực hiện nghĩa vụ của nhà đầu tư.
Khi dữ liệu được cập nhật thống nhất, cơ quan quản lý có thể theo dõi tác động cộng dồn của nhiều dự án, dự báo nguy cơ đối với vùng bờ và kịp thời điều chỉnh chính sách.
Theo đại biểu, vấn đề không chỉ là có cho phép một dự án lấn biển hay không, mà cần tính đến những thay đổi của đường bờ, hệ sinh thái và không gian phát triển của cả vùng trong 15-20 năm tới.
“Lấn biển tạo ra nguồn lực phát triển lớn, nhưng chỉ có giá trị khi quản trị được rủi ro”, đại biểu Vũ Văn Tiến nhấn mạnh.
Thẩm định phải đủ chuyên môn, có trách nhiệm rõ ràng
Cùng quan tâm đến yêu cầu kiểm soát chặt chẽ hoạt động lấn biển, đại biểu Lê Hữu Trí (Đoàn ĐBQH tỉnh Khánh Hòa) hoàn toàn tán thành việc tích hợp cơ chế, chính sách đối với xây dựng khu đô thị lấn biển vào dự thảo Luật Phát triển đô thị, nhằm thu hút nguồn lực ngoài ngân sách để mở rộng không gian và khai thác tiềm năng, lợi thế của biển.
Tuy nhiên, theo đại biểu, quyết định xây dựng khu đô thị lấn biển phải dựa trên đánh giá đầy đủ các điều kiện tự nhiên và tác động của dự án. Các yếu tố như địa chất, địa mạo, thủy văn, hải văn, dòng chảy, độ sóng, vùng cát, hệ sinh thái, đa dạng sinh học, khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, nước biển dâng và thiên tai cần được xem xét nghiêm ngặt.
Đại biểu đề nghị nội dung đánh giá này phải trở thành một thủ tục bắt buộc và được giao cho một tổ chức độc lập, đại diện các cơ quan có chuyên môn sâu thực hiện thẩm định. Đồng thời, cần quy định rõ trách nhiệm của cá nhân tham gia thẩm định, nhất là trách nhiệm về tính trung thực, chính xác của kết luận nếu xảy ra hậu quả.
Theo đại biểu Lê Hữu Trí, năng lực của chính quyền cấp tỉnh và cấp xã khó có thể đáp ứng đầy đủ yêu cầu chuyên môn và kinh nghiệm để tự đánh giá, thẩm định những nội dung phức tạp này. Vì vậy, cần làm rõ việc đánh giá tác động của lấn biển được thực hiện từ giai đoạn lập quy hoạch hay khi lập dự án, quyết định chủ trương lấn biển.
Đại biểu cho rằng, nếu điều kiện để thực hiện lấn biển là phải phù hợp với quy hoạch tổng thể hoặc quy hoạch chung cấp tỉnh, thì việc đánh giá tác động để xác định vị trí có đủ điều kiện đưa vào quy hoạch hay không cũng cần được tiến hành ngay từ giai đoạn nghiên cứu lập quy hoạch. Do đó, cần rà soát Luật Quy hoạch và các luật liên quan để quy định chặt chẽ hơn.
Về tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư chiến lược, đại biểu đề nghị bổ sung các tiêu chí về vị trí địa lý, mức độ tác động của khu đô thị lấn biển đến cảnh quan, môi trường, hệ sinh thái; khả năng tạo ra giá trị mới và đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội không chỉ trong phạm vi một địa phương mà cả vùng, thậm chí ở phạm vi quốc gia, qua đó nâng cao sức cạnh tranh của Việt Nam.
Trong khi đó, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp) đồng tình với việc đặt yêu cầu cao về năng lực tài chính đối với các dự án có quy mô từ 100.000 tỷ đồng, thậm chí trên 200.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, ngoài tiêu chí về vốn, cần quy định hoặc giao Chính phủ hướng dẫn cụ thể về quy mô diện tích khu vực lấn biển, trong đó tính toán các thông số như chiều dài, chiều rộng, khoảng cách từ bờ biển ra khu vực lấn biển, nhằm bảo đảm yêu cầu về quốc phòng, an ninh, môi trường, hệ sinh thái biển và hoạt động hàng hải.
