Quỹ phải rõ tiền từ đâu, dùng vào đâu
Chiều 21/8, thảo luận tại Quốc hội về định hướng chính sách sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023, đại biểu Nguyễn Thị Sửu, Phó trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Huế, cho biết bà đồng tình với chủ trương hình thành Quỹ nhà ở nhằm tạo công cụ tài chính thực hiện chính sách nhà ở cho thuê. Tuy nhiên, để Quỹ thực sự trở thành công cụ chính sách, bà lưu ý các quy định cần được thiết kế chặt chẽ ngay từ trong Luật.
Theo đại biểu, trước hết cần định danh đầy đủ Quỹ nhà ở là quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, có tư cách pháp nhân, không vì lợi nhuận, nhằm huy động, quản lý và sử dụng nguồn lực tài chính để đầu tư, tạo lập, quản lý, phát triển nhà ở cho thuê và thực hiện nhiệm vụ nhà ở chính sách theo chương trình, kế hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
Đối với Quỹ nhà ở địa phương, đại biểu đề nghị giao UBND cấp tỉnh thành lập trên cơ sở bộ máy hiện có, không phát sinh tổ chức, biên chế mới. Theo đại biểu, đây là giải pháp quan trọng để chi phí quản lý không làm giảm nguồn lực dành cho chính sách nhà ở.
Đại biểu Nguyễn Thị Sửu đề nghị thiết kế lại Điều 32 của dự thảo thành điều khoản trụ cột về Quỹ nhà ở, trong đó làm rõ chức năng, tổ chức ở địa phương, nhiệm vụ và nguồn vốn.
Theo đó, nguồn vốn của Quỹ gồm ngân sách nhà nước; tiền xử lý, bán nhà ở thuộc tài sản công được để lại; nguồn từ khai thác, đấu giá quyền sử dụng đất hoặc tài sản gắn liền với đất được quyết định sử dụng cho phát triển nhà ở; khoản tiền chủ đầu tư nộp thay nghĩa vụ bố trí quỹ đất theo Điều 25 và các nguồn vốn hợp pháp khác.
Đặc biệt, đại biểu đề nghị gắn trực tiếp điểm d khoản 4 Điều 32 với khoản 2 Điều 25. Khi chủ đầu tư nộp tiền thay cho nghĩa vụ bố trí quỹ đất phát triển nhà ở cho thuê, khoản tiền này phải được đưa vào Quỹ nhà ở địa phương và chỉ sử dụng để đầu tư, tạo lập nhà ở cho thuê trên địa bàn theo chương trình phát triển nhà ở cấp tỉnh đã được phê duyệt.
Cùng với đó, việc quản lý Quỹ phải bảo đảm đúng mục đích, bảo toàn vốn, công khai, minh bạch và chịu sự giám sát, kiểm toán theo quy định pháp luật. Đại biểu cũng đề nghị cấm sử dụng vốn Quỹ để đầu tư ngoài mục tiêu phát triển nhà ở hoặc bù đắp lỗ do đầu tư, quản lý, vận hành không đúng quy định.
“Nhà nước hỗ trợ phần chênh lệch do giá chính sách, không bù lỗ do đội vốn, vận hành kém hoặc vi phạm”, đại biểu Nguyễn Thị Sửu nêu.
Theo đại biểu, phạm vi Chính phủ quy định chi tiết cũng cần được giới hạn, không làm thay đổi những nội dung đã được Luật xác định về địa vị pháp lý, chức năng, nguồn vốn, quản lý tài sản, giám sát và trách nhiệm giải trình của Quỹ.
Không làm phát sinh nghĩa vụ ngân sách ngoài dự toán
Đối với khoản tiền chủ đầu tư nộp thay cho quỹ đất, đại biểu Nguyễn Thị Sửu đề nghị quy định rõ khoản tiền này phải vào Quỹ nhà ở địa phương và chỉ sử dụng để phát triển nhà ở cho thuê trên địa bàn.
Số tiền phải tương đương đầy đủ giá trị quỹ đất đã đầu tư xây dựng hệ thống hạ tầng kỹ thuật mà chủ đầu tư có nghĩa vụ bố trí; việc xác định, thu và sử dụng phải được thực hiện công khai.
Liên quan đến hỗ trợ từ ngân sách, đại biểu đề nghị chỉ hỗ trợ phần chênh lệch do Nhà nước quyết định giá thuê thấp hơn mức cần thiết để thu hồi chi phí đầu tư, quản lý, vận hành và bảo trì theo phương án tài chính được phê duyệt.
Mức hỗ trợ, nguồn ngân sách, thời gian và phương thức hỗ trợ phải được xác định trong dự toán ngân sách hằng năm và phương án tài chính của dự án. Ngân sách không bù phần thiếu hụt do đầu tư, quản lý, vận hành không hiệu quả hoặc do vi phạm pháp luật.
Về giá thuê nhà ở, Phó trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Huế đề nghị thiết kế theo nguyên tắc kết hợp giữa giá thành và mục tiêu chính sách. Giá thuê cần căn cứ vào chi phí đầu tư xây dựng, quản lý, vận hành, bảo trì, bảo hiểm, thuế, phí; thời gian và mức độ thu hồi vốn theo phương án tài chính, khả năng chi trả của người thuê và mục tiêu chính sách.
Trường hợp giá thuê thấp hơn mức bảo đảm thu hồi chi phí, phần chênh lệch là hỗ trợ chính sách từ ngân sách hoặc nguồn hợp pháp. UBND cấp tỉnh quyết định giá thuê trên cơ sở phương án tài chính được phê duyệt và trong phạm vi dự toán hỗ trợ đã được cấp có thẩm quyền quyết định.
Đại biểu cũng lưu ý vốn Quỹ không phải là nguồn ngân sách vô hạn. Vốn ngân sách nhà nước cấp cho Quỹ phải thực hiện theo dự toán được cấp có thẩm quyền quyết định và không làm phát sinh nghĩa vụ ngân sách ngoài dự toán. Đồng thời, cần phân định rõ nguồn hình thành, mục tiêu sử dụng và cơ chế quản lý, tránh hạch toán trùng một nguồn vốn trong nhiều cơ chế tài chính nhà nước.
Về chuyển tiếp, đại biểu Nguyễn Thị Sửu đề nghị Quỹ nhà ở đã được thành lập trước ngày Luật có hiệu lực được tiếp tục hoạt động cho đến khi tổ chức lại theo Luật mới. Trong thời hạn 12 tháng, UBND cấp tỉnh quyết định việc tổ chức lại, bảo đảm kế thừa quyền, nghĩa vụ, nguồn vốn, tài sản và các dự án đang thực hiện.
Trường hợp tổ chức lại trên cơ sở Quỹ đầu tư phát triển địa phương hoặc tổ chức tài chính nhà nước hiện có cũng không làm phát sinh tổ chức, biên chế mới.
Theo đại biểu Nguyễn Thị Sửu, nguyên tắc xuyên suốt khi thiết kế Quỹ nhà ở là phải làm rõ địa vị pháp lý, nguồn lực, mục tiêu sử dụng, giới hạn ngân sách và trách nhiệm giải trình. Quốc hội quyết định trong Luật Quỹ được làm gì, tiền từ đâu, sử dụng vào đâu, giám sát thế nào và ngân sách hỗ trợ đến đâu; Chính phủ quy định kỹ thuật thực hiện.
