Sự phát triển của thương mại điện tử và mạng xã hội đang khiến KOL, KOC ngày càng có ảnh hưởng lớn đến quyết định mua sắm của người tiêu dùng, đặc biệt là giới trẻ. Làm thế nào để tận dụng những thông tin hữu ích nhưng không bị cuốn theo quảng cáo thiếu minh bạch? Đây là vấn đề được đặt ra tại chương trình “KOL, KOC kết nối cùng sinh viên: Tiêu dùng thông minh trong kỷ nguyên số”, diễn ra sáng 11/11 tại Trường Đại học Thương mại (Hà Nội).
Chương trình do Bộ Công Thương chủ trì, giao Báo Công Thương, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, Trường Đại học Thương mại và các đơn vị liên quan phối hợp tổ chức. Chương trình thuộc Đề án Phát triển hoạt động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng giai đoạn 2026 – 2030.
Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Văn Minh - Tổng Biên tập Báo Công Thương nhấn mạnh, việc lựa chọn tổ chức sự kiện tại giảng đường đại học thay vì một hội trường khách sạn là chủ đích của Ban Tổ chức, xuất phát từ yêu cầu đưa hoạt động truyền thông chính sách đến gần hơn với người dân, nhất là thế hệ trẻ.
Theo ông Nguyễn Văn Minh, sinh viên hiện nay là nhóm có khả năng tiếp cận nhanh với công nghệ, các nền tảng mua sắm trực tuyến và phương thức tiêu dùng hiện đại. Đồng thời, đây cũng là lực lượng lao động chất lượng cao trong tương lai, trực tiếp tham gia hoạt động sản xuất, kinh doanh, quản lý và phát triển thị trường.
Đề cập đến vai trò của thị trường trong nước đối với nền kinh tế, ông Nguyễn Văn Minh cho rằng, bên cạnh những thành tựu về xuất nhập khẩu, thị trường trong nước với hơn 100 triệu dân có vai trò quan trọng. Một thị trường phát triển lành mạnh không chỉ cần những doanh nghiệp kinh doanh có trách nhiệm mà còn cần những người tiêu dùng hiểu biết, tỉnh táo, biết bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.
Đặc biệt, trong ngày 11/11, thời điểm diễn ra nhiều chương trình khuyến mại trên các nền tảng thương mại điện tử, Tổng Biên tập Báo Công Thương gửi đến sinh viên thông điệp về sự cân nhắc trước mỗi quyết định mua sắm.
“Tôi mong các bạn rời hội trường với một thói quen mới: trước khi bấm ‘Mua ngay’, hãy bấm thêm một nút vô hình tên là ‘Khoan đã’”, ông Nguyễn Văn Minh chia sẻ.
Thông điệp này càng có ý nghĩa khi sức ảnh hưởng của KOL, KOC đối với hành vi mua sắm đang ngày càng rõ nét. Theo khảo sát của AsiaKOL được ông Nguyễn Văn Minh đề cập, có 77% người tiêu dùng trực tuyến Việt Nam từng mua hàng theo gợi ý của KOL, KOC.
Con số trên cho thấy những người sáng tạo nội dung không chỉ có khả năng thu hút sự chú ý mà còn tác động trực tiếp đến lựa chọn của người tiêu dùng. Khi quyết định mua hàng được hình thành từ niềm tin vào hình ảnh và uy tín của người giới thiệu, những thông tin thiếu chính xác hoặc chưa được kiểm chứng có thể dẫn đến những hệ lụy đáng kể.
Hình thành bản lĩnh tiêu dùng trong môi trường số
Ở góc độ giáo dục, PGS.TS Nguyễn Đức Nhuận - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Thương mại cho rằng, sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử và môi trường số đang tạo ra những thay đổi đáng kể trong cách tiếp cận thông tin và lựa chọn sản phẩm của giới trẻ.
Trong bối cảnh đó, KOL, KOC đã trở thành những người có khả năng tạo sức hút, định hướng hành vi tiêu dùng và xây dựng niềm tin đối với sản phẩm, dịch vụ. Đáng chú ý, sinh viên là nhóm người tiêu dùng trẻ, thường xuyên tiếp xúc với các nội dung quảng bá, đánh giá sản phẩm trên mạng xã hội và dễ chịu tác động từ những thông tin này.
Theo PGS.TS Nguyễn Đức Nhuận, tiêu dùng thông minh không đơn thuần là lựa chọn sản phẩm phù hợp với khả năng tài chính. Trong môi trường thông tin bùng nổ, người tiêu dùng cần có khả năng đánh giá, phân biệt thông tin hữu ích với thông tin sai lệch, nhận diện những nội dung quảng cáo thiếu minh bạch trước khi quyết định mua hàng.
"Đây là những kỹ năng quan trọng mà sinh viên cần được tiếp cận và rèn luyện, từ đó hình thành ý thức trách nhiệm với bản thân và xã hội khi tham gia môi trường số", PGS.TS Nguyễn Đức Nhuận khẳng định.
Đưa kiến thức pháp luật đến gần hơn với sinh viên
Không dừng lại ở những chia sẻ lý thuyết, chương trình còn lựa chọn hình thức giao lưu, tương tác và xử lý tình huống thực tế để truyền tải kiến thức pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Thông qua các tình huống cụ thể, người tham gia có cơ hội tìm hiểu những rủi ro liên quan đến quảng cáo thiếu chính xác, thông tin không thống nhất về giá bán, công dụng sản phẩm, thời hạn bảo hành, hoạt động tiếp thị liên kết cũng như trách nhiệm công khai lợi ích thương mại.
Đặc biệt, sinh viên được hướng dẫn cách kiểm chứng thông tin từ nhiều nguồn, tìm hiểu người bán, nguồn gốc sản phẩm và các điều kiện giao dịch trước khi đưa ra quyết định mua hàng.
Trong môi trường số, khi một lời giới thiệu hay một lượt đánh giá có thể tác động đến quyết định của hàng nghìn người, trang bị kiến thức và kỹ năng tiêu dùng trở thành yêu cầu cần thiết đối với mỗi người trẻ. Bên cạnh việc lựa chọn sản phẩm phù hợp, người tiêu dùng cần hiểu rõ quyền lợi, trách nhiệm của mình và chủ động tìm hiểu chính sách, pháp luật để bảo vệ bản thân khi phát hiện dấu hiệu xâm phạm quyền lợi.
