Chủ động vượt áp lực sắp xếp bộ máy và địa bàn mới
Ông Mai Văn Tân - Phó Kiểm toán trưởng KTNN khu vực XII – cho biết: Công tác theo dõi, đôn đốc thực hiện kiến nghị kiểm toán của KTNN khu vực XII đối với các kiến nghị thuộc các niên độ năm 2025 trở về trước có đặc thù riêng do quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và điều chỉnh địa bàn.
Từ ngày 13/8/2025, KTNN khu vực XIII (cũ) được đổi tên thành KTNN khu vực XII (mới). Cùng với việc đổi tên, địa bàn phụ trách của đơn vị cũng được điều chỉnh lớn: Thành phố Đồng Nai (mới) được hợp nhất từ tỉnh Đồng Nai và tỉnh Bình Phước; tỉnh Lâm Đồng (mới) được hợp nhất từ 3 tỉnh Lâm Đồng, Đắk Nông và Bình Thuận. KTNN khu vực XII (mới) hiện chịu trách nhiệm kiểm toán thành phố Đồng Nai và tỉnh Lâm Đồng.
Việc tiếp nhận, bàn giao địa bàn, hồ sơ và trách nhiệm theo dõi kiến nghị từ Lâm Đồng (cũ) và Đắk Nông (cũ) giữa KTNN khu vực VIII và KTNN khu vực XII (cũ) đặt ra không ít thách thức trong công tác quản lý, theo dõi.
Tuy nhiên, đến nay, tổng số kiến nghị xử lý tài chính và kiến nghị khác thuộc phạm vi theo dõi của đơn vị là 6.294,702 tỷ đồng; trong đó đã thực hiện lũy kế 6.167,412 tỷ đồng, đạt 98%.
Kết quả này phản ánh sự chuyển biến tích cực tại các địa phương, đơn vị thuộc địa bàn theo dõi mới của KTNN khu vực XII, gồm tỉnh Lâm Đồng, thành phố Đồng Nai và Tổng công ty Dofico - ông Tân cho biết.
Giải pháp chủ động phòng ngừa "đứt gãy" trách nhiệm
Để đạt kết quả trên, KTNN khu vực XII tập trung xử lý trước các kiến nghị tài chính có giá trị lớn, có đầy đủ cơ sở pháp lý và điều kiện thực hiện. Đồng thời, đơn vị phân loại rõ các khoản thu hồi ngân sách, giảm thanh toán, giảm quyết toán... để giao trách nhiệm cụ thể cho từng cá nhân, từng Tổ theo dõi, xử lý và báo cáo kết quả thực hiện kiến nghị.
Việc chuyển sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tác động trực tiếp đến tiến độ thực hiện kiến nghị, nhất là trong giai đoạn đầu. Một số sở, ngành, đơn vị cấp huyện chấm dứt hoạt động, hợp nhất hoặc thay đổi chức năng; cán bộ phụ trách được điều chuyển, trong khi hồ sơ và nghĩa vụ thực hiện phải chuyển sang cơ quan kế thừa. Nếu không xác định kịp thời đầu mối chịu trách nhiệm, rất dễ phát sinh tâm lý chờ đợi, đùn đẩy hoặc làm gián đoạn quá trình thực hiện kiến nghị.
Trước tình hình đó, KTNN khu vực XII đã rà soát toàn bộ kiến nghị ngay từ khi có phương án sắp xếp; lập danh mục chi tiết theo từng địa phương, đơn vị, nội dung, số tiền và trạng thái thực hiện. Đơn vị chủ động liên hệ với các đơn vị chủ trì cuộc kiểm toán trước đây, gồm KTNN khu vực VIII và KTNN khu vực XII (cũ), để tiếp nhận hồ sơ kiểm toán, hồ sơ tình hình thực hiện kiến nghị; lập biên bản và danh mục bàn giao chi tiết; đối chiếu số liệu giữa bên giao và bên nhận; xác định rõ kiến nghị nào đã thực hiện, đang thực hiện, chưa thực hiện và nguyên nhân tồn đọng.
Đối với đơn vị được kiểm toán có thay đổi về tổ chức hoặc chủ thể thực hiện kiến nghị, KTNN khu vực XII chủ động làm việc với Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố để đề nghị làm rõ chủ thể có trách nhiệm thực hiện. Trên cơ sở đó, đơn vị gửi văn bản đôn đốc các đơn vị sau sắp xếp, giúp xác định rõ những kiến nghị chưa thực hiện và trách nhiệm xử lý.
Bên cạnh đó, khi tổ chức Đoàn kiểm tra tình hình thực hiện kiến nghị, KTNN khu vực XII giao nhiệm vụ cho từng cá nhân theo dõi kết quả thực hiện đối với từng báo cáo kiểm toán, từ thu thập bằng chứng đến nhập dữ liệu trên phần mềm. Trường hợp cá nhân liên quan đã nghỉ hưu hoặc chuyển công tác, trách nhiệm của cơ quan quản lý và cá nhân vẫn phải được xem xét theo quy định; không thể coi việc thay đổi vị trí công tác là căn cứ kết thúc kiến nghị.
Đối với các kiến nghị có vướng mắc, KTNN khu vực XII chỉ đạo các Tổ kiểm toán, Tổ xử lý trực tiếp làm việc với đơn vị để thống nhất biện pháp giải quyết, thay vì chỉ đôn đốc bằng văn bản hành chính. Qua rà soát và đôn đốc thực chất, nhiều kiến nghị tồn đọng đã được xử lý dứt điểm.
Đề xuất cơ chế xử lý các kiến nghị tồn đọng kéo dài
Theo ông Mai Văn Tân, đối với các kiến nghị tồn đọng do doanh nghiệp giải thể, phá sản, ngừng hoạt động, bỏ địa chỉ kinh doanh hoặc không còn tài sản để thi hành, chúng tôi cho rằng cần có cơ chế xử lý thống nhất.
Trước hết, KTNN cần phối hợp với Bộ Tài chính, cơ quan thuế, Kho bạc Nhà nước và địa phương rà soát, phân loại từng kiến nghị theo nguyên nhân, trách nhiệm và khả năng thực hiện. Trên cơ sở đó, KTNN tổng hợp, báo cáo Ủy ban Kinh tế - Tài chính của Quốc hội để nghiên cứu hoàn thiện hành lang pháp lý.
Cơ chế này cần quy định rõ tiêu chí xác định trường hợp thực sự không còn khả năng thực hiện; thành phần hồ sơ chứng minh; trình tự xác minh; thẩm quyền quyết định và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan.
Việc đưa kiến nghị ra khỏi danh sách theo dõi chỉ nên được thực hiện sau khi đã áp dụng đầy đủ các biện pháp thu hồi, xác định chính xác nguyên nhân khách quan và loại trừ hành vi né tránh hoặc hợp thức hóa sai phạm.
Đồng thời, cần phân biệt rõ việc xử lý trong công tác theo dõi kiến nghị với trách nhiệm pháp lý của tập thể, cá nhân. Một hành lang pháp lý minh bạch sẽ giúp phản ánh đúng thực chất kết quả thực hiện, nhưng vẫn phải bảo đảm kỷ luật tài chính và không làm thất thoát ngân sách nhà nước.
Kỳ vọng vào Hệ thống dữ liệu tập trung và kết nối liên thông
Để khắc phục triệt để nguy cơ "mất dấu" dữ liệu khi địa phương thay đổi địa giới, tổ chức và nhân sự, KTNN khu vực XII kỳ vọng xây dựng một cơ sở dữ liệu tập trung, trong đó mỗi kiến nghị kiểm toán được mã hóa định danh và theo dõi xuyên suốt từ khi phát hành báo cáo kiểm toán đến khi thực hiện dứt điểm.
Hệ thống cần thể hiện đầy đủ nội dung kiến nghị, số tiền, thời hạn, cơ quan chịu trách nhiệm, cơ quan kế thừa, tiến độ thực hiện và tài liệu chứng minh; đồng thời lưu lại toàn bộ lịch sử điều chỉnh, bàn giao, xác nhận kết quả. Đặc biệt, hệ thống cần có chức năng cảnh báo sớm đối với các kiến nghị sắp đến hạn, quá hạn hoặc có nguy cơ mất khả năng thực hiện.
Nếu kết nối được dữ liệu giữa KTNN, chính quyền địa phương, Kho bạc Nhà nước và cơ quan thuế, hệ thống có thể tự động đối chiếu các khoản đã nộp ngân sách, giảm chi, giảm thanh toán hoặc điều chỉnh quyết toán. Qua đó, việc theo dõi sẽ giảm phụ thuộc vào báo cáo thủ công, rút ngắn thời gian xác nhận và nâng cao tính minh bạch./.
